Showing posts with label About Mizoram. Show all posts

RAMRI LEH DAN LEH HRAI 

By Laduhoma, MLA

British Sorkarin kan chhehvel ram zawng zawng a rawn awp a. Cachar hi 1832 atang khan a awp tan a. Mizoram erawh chu Cachar an awp hnu hian kum 1895 thleng khan, kum 63 chhung Independent ram kan la ni.

Kan
pipute khan Moghul Traders te nen insumdawn tawnin, Syhlet, Chittagong leh Cachar-ah Saingho te, a ruh leh vun leh thil dangte an hralh thin a. An sum hmuhna pui ber chu Saingho a ni.

Lalduhoma Mizoram MLA
Chung kan pipute sai ram chhuahna ber, hnam dang an awm ve tih pawh an hriat hmaa an lo ta neih tawh ngawpuite chu thiatin Sapho chuan thingpui huan an rawn siam ta a. Chung an thingpui huante chu Sapho chuan an ram chhunga rinlutin, kum 1850 te, 1867 leh 1870 ahte ramri sawnin min rawn nek thuk ta tual tual a. Heng avang hian 1844 vel atang khan inkahna a thleng fo va. 1870 ramri phei hi chu Mizo Lalte khan an duh lo lehzual a. Chuvangin, Vai run runpui lo thlengin, Alexandrapur thingpui huan runte kha a lo thlen phah ta a ni.

1. BENGAL EASTERN FRONTIER REGULATION (BEFR) 1873

British Sorkar chuan Eastern Bengal ramrite chu tihchian tul a ti a. Chuvangin, Governor General in Council remtihnain, Regulation 5 of 1873, dt 27-8-1873 chu an siam ta a, ni 1-11-1873 atangin hman tan a ni. BEFR 1873 in a tum ber chu Inner Line siam a nih avangin 'Inner Line Regulation' tia hriat lar a ni.

He Dan hian British khua leh tuite chu Inner Line pela phalna lova kal te a khap a. Inner Line piah lama inhmun lo ram neih leh leilung hauhsakna lak chhuah te a khap a. Inner Line pawn lama Saingho leh sumdawnna thil lakte a khapin chhuhsak theihna te a pe a. Bengali sumdawngten min chimral loh nan leh buaina a chhuah loh nana siam a ni a, a tha hle, tun thlengin hman a la ni.

INNER LINE 1875

Ramria buaina thleng tur ven nan, British Sorkar chuan Mizo Lalte pawhin an pawmpui theih ramri siam tul a ti ta a, chuvangin, Cachar District chhim lam Mizoram nen a inkarah Inner Line a siam ta a, chu chu 'Inner Line on the Southern Frontier of the District of Cachar' tiin ziak a ni. Governor General in Council remtihnain Pu C.U.Aitchison, Foreign Secretary chuan, Notification No 2299P dt 20-8-1875 a chhuah ta a. Hei hi Inner Line 1875 kan tih fo, tun thlenga kan ramri kan tih hi a ni. I lo bih chiang teh ang:-

1) He Inner Line 1875 hi British-in Mizoram awp a tumna ni lovin, an ram chin an tihchianna a ni.

2) Mizo Lalte pawhin an pawmpui ramri a ni a. Hetih lai hian Mizoram chu Independent ram a nih avangin, Sorkar leh Sorkar inkar ramri - International Boundary a ni.

3) Sec 2 BEFR 1873 hnuaia siam a ni a. British khua leh tuite chuan Cachar DC hnen atanga ziaka phalna la lo chuan Mizoram an luh phal a ni lo va. Mizoram tualchhung mi ni lote chuan inhmun lo ram neihte leh leilung atanga dehchhuah hmanga sumdawnte phal a ni lo.

4) Col.H.R.Thullier, Surveyor General of India chuan he Inner Line dungzui hian North Eastern Frontier Map, Third Edition chu 1893 ah siamin, Sheet No 15 naah tarlan a ni.

5) Hmun 46 ah Boundary Pillar phun a ni a, ramri kal dan pawh chipchiar taka ziak a ni a, leilunga ramri rin fel awmchhun a ni.

6) Ramria hmun langsar zualte chu – Tlawng dunga  Kukicherra te, Sichar kawngpui hluia Duarbandh te leh tuna Silchar kawngpuia Bagha Bazar te hi an ni.

7) He Inner Line hian a tirah District dang engemaw zat a huam ve a. Chungte chu State te an lo nih tak avangin tunah chuan Nagaland, Mizoram, Arunachal Pradesh leh Manipur ah te chauh hman a ni ta.

8) Memorandum of Settlement-ah khan Inner Line Regulation hi Mizoram Sorkar rawn lo chuan tihdanglam a ni lo vang tih a ni.

9) Citizenship Amendment Act, 2019, Sec 6B chuan CCA hian Inner Line Regulation hmanna hmun te chu a huap lo vang a ti bawk.

2. INNER LINE RESERVED FOREST, 1877

He 1875 Cachar chhim lam Inner Line hi Mizo Lalte pawhin an pawm a nih avangin, remna a thlen zui pawh beisei a ni a. Mahse, hemi hnu kum 1 leh thla 3 lekah, British Sorkar chuan Mizoram chhungah Inner Line Reserved Forest a siam leh ta mai a. Hei hian indona a tichhuak leh ta a ni. I lo bih chiang leh teh ang:-

1) Ni 17-3-1877 ah ram 509 Sq.mile a zau chu Inner Line Reserved Forest-ah puan a ni ta a.

2) A tirah chuan British ram leh Mizoram inkarah ram ngaw zau tak a awm chuan buaina tam tak pumpelh a nih beiseia siam a ni..

3) Hei hi Sec 2 Indian Forest Act, 1865 behchhana siam a ni. Hetih lai hian Mizoram chu Independent ram a la nih avangin, British Sorkar Dan siam engmah Mizoram chhungah hman theih a la ni lo, chuvangin hei hian Dan a kalh a ni.

4) He Reserved Forest hi Mizoram chhunga awm a nih avangin, British Sorkar hian Foreign Country chhungah Reserved Forest siam theihna a nei lo.

Reserved Forest hi Mizoram chhung a nihzia chu –

Appendix to Assam Forest Manual ah te, Assam Gazette phek 497 dt 11-9-1875 ah te leh Para 86 of Assam Government Note on the Lushais 1873-1889 ah te hmuh theih a ni.

5) Hei hian 1875 ramri kha a luahlan chuang lo va. Amaherawh chu, he Reserved Forest enkawlna hi Cachar Forest kuta dah a nih tak avangin an intineitu ta tual tual a ni.

3.  SCHEDULED DISTRICT ACT, 1874

Sawi tawh ang khan he Inner Line Forest hian indona a chawk chhuak leh ta a. Khawvel sorkar chak ber chu keini hneh rual ni hek lo le, kan tlawm ta a, Governor General in Council remtihnain, Foreign Secretary Pu W.J. Cunningham chuan, ni 6-9-1895 khan, Proclamation no. 1697 E, 1698 E leh 1699 E hmangin British Lalramah min puang ta a ni. North Lushai Hills chu Assam-ah an behtir a, South Lushai Hills chu Bengal-ah an behtir a, Chin Hills chu Burma-ah an behtir a. Ni 1-4-1898 ah North leh South Lushai Hills chu Lushai Hills tih hnuaiah hmun khatah dahin Assam hnuaiah min dah ta a. Chin Hills erawh chu Burma-ah a bet hlen ta a ni.

Britsih ram ni tawh mahila, Excluded Area-a awm kan nih avangin, British India tana Dan siamte chu kan chungah hman ve nghal theih a ni chuang lo. Section 5-na chuan Governor General in Council remtihnain Local Government chuan British India tana Dan siamte chu Scheduled District-ah hmantir ve theihna a pe a. Section 8-na chuan Governor General in Council chu Scheduled District ramrite siam theihna leh tihdanglam theihna a pe bawk.

Scheduled District Act, 1874 chu 1898 atangin kan chungah hman a lo ni ve ta a. Section 8 in thuneihna a pek hmangin Cachar District leh Lushai Hills ramri chu ni 16-3-1904 leh ni 23-2-1912 ah tihdanglam a ni a. Inner Line Reserved Forest pawh kha kan chang tlem ta hret hret zel a ni.

Scheduled District-te hi Backward Area tana siam a ni a. Hun a lo kal zel a, a thente chu State te kan lo ni ta a. Scheduled District Act dungzuiin Tribal Area te tan Sixth Schedule hi siam a lo ni ta a, chumi hnuaiah chuan Autonomous District Council te dah an ni a. Scheduled Area te erawh chu Fifth Schedule hnuaiah dah an ni ta thung a. 

4. INNER LINE 1930 LEH 1933 

Assam Sorkar chuan Inner Line 1875 kha hnawksak an tih avangin tihbo va 1912-a Lushai Hills ramri an siam tak dungzuia Inner Line thar siam an duh ta a, Inner Line 1875 kha tihdanglam rawtna an thlen ta a ni. Chu chu Foreign and Political Department chuan an pawmpui a, (vide letter No 209X dt 25-7-1930). Sawiselna a awm avangin heihi cancel a ni leh a. A aiah, Governor General in Council pawmpuinain Inner Line 1933 chu an siam ta zawk a ni, (Vide Notification No 2106 AP dt 9-3-1933). Hei hi tun thlenga Assam Sorkarin Ramri atana an pawm leh an tlawhchhan lo ni ta hi a ni. Lo bel chiang leh ila:-

1)  Inner Line 1933 hi Superintendent of Lushai Hills emaw, Mizo Lalte emaw remtihnaa siam a ni lo va, rawn pawh an ni bawk hek lo.

2) Hei hian kan ramri atana kan pawm Inner Line 1875 kha a rawn nuaibo (abolish) ta a ni.

3) Inner Line 1933 hian Scheduled District Act, 1874 hnuaia 1912-a ramri siam kha a rawn luahlan (supercede) bawk.

4) Tunhma lama Lushai Hills-a la hman ve ngai reng reng loh BEFR 1873 kha hman a lo ni ve tan ta bawk.

5) Mizoram Sorkar hian 1933 hi an pawm tih theih mai turin, hemi hnuaiah hian Inner Line Permit pek chhuah dan Guideline an siam thin a ni.

6) Hei hi Lushai Hills hmar lam ramri, Cachar District nena kan inkar ramri anga ngaih a ni.

7) Inner Line 1875 chauh kha leilunga rin chian a ni a, 1904 ramri te, 1912 ramri te leh Inner line 1933 te hi ngaihruat rin vek an ni a, leilungah ramri lungte phuna tihchian an ni ve lo. Hei hian tun thlengin ramri inchuhna a siam zui ta a. Tun hnu lamah hian kan duhna lai laiah boundary pillar te phunin, Sign Board te kan siam a. Dik tak chuan, 1933 Inner Line hi a tu lam lam pawhin kan theihna zawn zawnah kan bawhchhe tawn ve ve a ni.

8) Lushai District ramri 1904 te, 1912 te leh Inner Line 1933 te hi 1877-a Inner Line Reserved Forest kha Cachar lama behtir tuma hmalakna vek an ni.

9) 1952-ah Lushai Hills District chu Lushai Hills District Council-ah siam a lo nih khan, 1933 Inner Line hi ramriah a chhawm ta zel a. Ni 29-4-1954 ah Lushai Hills District Council chu Parliament-in Mizo District Council tiin a hming a thlak a. District Council chuan Resolution no. 271 of 10-7-1965 siamin, Assam Sorkarah ni 24-8-1965 khan, Pu C. Pahlira, EM chuan lehkha thehlutin, 1875 ramri kha neih let leh an ngiat a. Assam Sorkar nen inbiakna an nei ta a, a hnuhnung ber chu Commissioner for Hills kaihhruaina hnuaia ni 9-12-1965-a Shillong-a an inbiak kha a ni. Ram a buai tak avangin inbiakna a awm zui ta lo. Kan District Council te pawh kha an harh tlai hrim hrim a, kum 13 hnuah aw an chhuah chauh a nih chu.

10) Mak ve ang reng tak chu Inner Line Reserve Forest chu kan District chhungah a awm tawh lo chungin, Assam Sorkar chuan Reserve Forest chhunga chhiah an lak atangin 70% chu District Council Fund-ah an la rawn chhung zui ve zel tho va. He chhiah hi District Council Fund-a chhun luh tur a nih thu pawh R.V. Subramaniam, Secretary, Tribal Area Department, Assam pawhin Lushai Hills Deputy Commissioner hnenah ziakin a rawn hrilh a (Vide No. TAD/FR/52/51 dt 3-10-1953). D.S. Khongdup, ADC I/C Forest, Lushai Hills chuan Assam Conservator of Forest hnenah Letter No FA 14/53/135 dt 22-12-1953 ah Reserve Forest atanga chhiah lak te chu Unclassed State Forest atanga lak anga ngaih tur a ni tawh em tih a zawt a. Chu chu M.C. Bhattacharjee, Conservator of Forest, Assam chuan letter No. A.69 dt 16-2-1954 ah rawn chhangin, Lushai Hills District chhunga Inner Line Reserved Forest hi Forest Reserve a la nih reng avangin Unclassed State Forest anga ngaih tur a ni lo vang a rawn ti a ni. Assam Sorkar ngei pawhin 1933 Inner Line hi Mizoram nena an inkara ramriah an pawm tak tak bik lo a ang hle, Reserved Forest chu Mizoram chhungah an la ngai ve tho mai. UT kan lo nih khan chhiah hi an rawn chhung lo ta mai. Chhiah an rawn chhun zui tak loh chungchangah hian “Engatinge in rawn chhun tak loh” tiin kan Sorkarte khan zawh pawh an zawt miah lo zu nia. “Mi a-in an at man an chawi seng lo” tih ang mai kan ni.

11) UT kan lo nih khan, ni 2-1-1974 khan Pu Ch. Chhunga khan Memorandum tha tak a thehlut a. Khatih lai khan PA to CM ka nih avangin Type Writer hmanga Document zawng zawng chhutu kha ka ni nghe nghe. Pu Ch.Chhunga lehkha chu Home Minister Pu O.M. Mehta chuan ni 17-1-1976 khan rawn chhangin, Cachar leh Mizoram ramri chu Inner Line 1933 dt 9-3-1933 khan a lo tifiah tawh a, NEAR Act, 1971 in a lo pawm tawh bawk a, Parliament-in Dan a lo siam hnan tawh a nih avangin tihdanglam tum a ni tawh lo a rawn ti hmiah mai.

5. TLANGKAWMNA

Ramri chungchang hi, a tawi thei ang berin ti hian han khaikhawm ila:-

1) 1875 ah Inner Line siam a ni a, heihi tun thlenga kan tanfung a la ni.

2) 1877 ah kan ram chhungah 509 Sq.mile (1318.31 Sq.km) laia zau Inner Line Reserved Forest siam a ni a, Cachar Forest kuta dah a ni.

3) Scheduled District Act, 1874 hmangin 1904 leh 1912 ah ramri tihdanglam niin, Reserved Forest zau tak Cachar lamah rinluh a ni.

4) 1912 ramri dungzuiin Inner Line 1933 siam leh a ni. Heihi Assam-in tanfungah an hmang a, keinin 1875 Inner Line tanfungah kan hmang. He Line hi kan bawhchhe ve ve.

5) Pu Ch.Chhungan Memorandum a thehluh bak kha chu kan Sorkarin Central-ah Memorandum thehluh a nei tawh lo.

6) MNF leh Home Ministry-in MOS an siam dawn khan, Pu Laldengan 1875 ramri hi a demand a. Kei pawhin MP leh Ruling Party President leh Peace Committee Chairman ka nih angin Home Minister leh Prime Minister te ka dawr ve a. State dang kaihhnawih a nih avangin hun rei tak a duh dawn a, Art 3 of Indian Constitution hnuaiah la sawi zui theih a ni tiin i dah mai ang u an ti a. Chutiang chuan UT ramri chu State-in a chhawm ta zel a ni.

7) British Parliament-in Indian Independence Act, 1947 a pass kha United Kingdom Lalber-in ni 18-7-1947 khan a pawmpui a. He Independence Act, 1947 Section 7 (I) (C) ah hian British Sorkarin Tribal Area te nena thuthlung (treaties) te, phalna (grant) te, inenkawlna dan (usage) te, remtihna (sufferance) te leh thil dang avanga dikna chanvo (rights) te, thuneihna (authority) te, thuneihnain a huap chin (jurisdiction) te, sauitan (treaties) te leh inremna (agreement) a lo siampui zawng zawngte kha hunin a liampui (lapse) vek ang tih a chuang bawk. Hei hian kan tanfung a tiphet hle thei bawk ang.

A tawp berah chuan heng Dante hi bih chiang ila. Kan ramri buai chingfel tur hian engtia hmalak nge tha ber ang tih i ngaihtuah tlang ang u.


    FIRST IN MIZO
  1. Miss Mizo hmasa ber – Lalbiakzuali, 1986.
  2. Miss Mizoram hmasa ber – Brigitte Zohmingi, 1983.
  3. Mizo Lal zinga fa ngah ber Zataia Sailo (1864-1964), Khawhai Lal niin, fa (mipa-17, hmeichhia-17, avaiin 34). Nupui pahnih neiin hmei pali a nei bawk.
  4. Mizo nula Sap pasal nei hmasa ber – Dari
  5. Mizo nula, Vai pasal nei hmasa ber – Tuahkhawli
  6. Mizo zinga damrei ber – Zika, Mualpheng, (Kum 110 a dam), kum 1991 khan a thi ta a ni.
  7. Mizo zinga Officer kai hmasa ber – Doluta, 1892.
  8. Mizoram Beauty Contest a Lallukhum khum hmasa ber – Zohmingliani, 1969.
  9. Mizoram chhunga Motor khalh lut hmasa ber – C. Rochhinga, 1942.
  10. Mizorama Driver Award dawng hmasa ber – Lalsangzuala (Patea)
  11. Motor nei hmasa ber – Pachhunga leh Hmingliana te’n an intawm.
  12. Nupui ngah ber – Ziona (2004 thlengin nupui pawm lai 46 a nei).
  13. Pastor ordained kan neih hmasak ber – Rev. Chhuahkhama, 1913.
  14. Presbyterian Hospital, Durtlangah Dt. 27. Jan. 2008, Dar 10:30 am khan naute Kg 6 leh gr. 300 a piang a, he naute hi Mizoram naupiang (mipa) ah chuan lian ber nia hriat a ni. Nau zai chhuak tu – Dr. K Lalremmawia. Naute nu – Pi Lalthakimi, kum 37, Rangvamual, Nau pasarih a hrinna a ni.
  15. Press lam hna zir chhuak hmasa ber – Kailuia, 1912.
  16. Private Hospital din hmasa ber – Dr. Lalbuatsaiha Ralte, 1992 ah Greenwood Hospital a din.
  17. Pu Buanga Award hmeichhe dawng hmasa ber – Lalsangzuali Sailo.
  18. Radio nei hmasa ber – Dr. Pika, Kulikawn, 1945.
  19. Rangva in nei hmasa ber – Khamliana, 1918.
  20. Ruhro khuallian ni hmasa ber – Taitesena ruh ro(Kum 1976 YMA General Conference ah khuallian a ni).
  21. Sai kap tam ber – Lalzuala, Sai 140 vel a kap nia hriat a ni.
  22. Sai nei hmasa ber – Dohnuna
  23. Sakei kap tam ber – Saihnuna Sailo, Sakei sawm a kap.
  24. Sam sei ber – Lalsangzuali Sailo, 91 inches a sei a ni.
  25. Sang ber – Tumpanga, NE Khawdungsei feet 6 leh inches 7.
  26. Saving account nei hmasa ber – Khamliana, 1918.
  27. Ser huan siam hmasa ber – Vanhlira, 1882-1944.
  28. Suamhmang hmasa ber – Lamsuaka leh Chala
  29. Teenage Queen hmasa ber – Zotluangpuii, 1989.
  30. Thisen pe hnem ber – Lalawmpuia, vawi 50 a pe tawh. 2005.
  31. Tihtlak deuh a Mizo History ziaktu hmasa ber – Rev. Liangkhaia (Hrangchina) 1926.
  32. Tlangval hnahkhat nupui nei har (lengrei) ber – Malsawma Colney.
  33. Tractor nei hmasa ber – C. Rochhinga
  34. Zawlnei thu hrilhlawk tu hmasa ber – Pu Ha-a (Khampat Bung zar in lei a phiah hunah, Mizote Khampat hmuna kir leh tur thu a hril lawk).
  35. Zofa, lehkha zira ram danga chhuak hmasa ber te – Thanga, Lalhuta, Leta, Laltawnga, Dohleia, Khawnghinga, Kum 1907 ah High School a zir turin Shillong ah an kal.
  36. Zorama Krismas hmang hmasa ber tu te – Zosapthara, Khuma, Khara, Thianga te, Kum 1903 ah an hmang tan.
  37. Computer nei hmasa ber – Economic & Statistic Dept. 1986.
  38. Khuang lian ber – Gospel Centenary Khuang. A len lam 7.10 ft, a sei lam 6 ft. Kum 1994 a siam a ni. Lianhmingthanga Sailo, Champhai Vengthlang Sial vun hman a ni.
  39. Lammual laih tan nana sum an hmanral zat chu Rs. 1200 a ni.
  40. Motor (Bus) chesual (Accident) a mihring thih hnemna ber Kawnpui dai, thi zat 33, hliam zat 28, Dt. 7.7.1981.
  41. Recording Studio hmasa ber – OTTO Recording Studio, 1979.
  42. School hmasa ber – Kum 1899 ah sak a ni.
  43. School hmasa ber ni 1 April, 1894 ah Sap Upa leh Pu Buanga ten an hawng. Zirtirtu 2 an awm Bawlhmunah hawn a ni.
  44. Star TV tichhuak hmasa ber – Skylinks, July 1990.
  45. Londona lehkha zir hmasa ber – Ch. Pasena, 1925.
  46. Zoram puma School hmasa ber – Lalluaua khua, Khawngbawk-ah.
  47. Zofate zinga USA leilung rap hmasa ber – Rev. Dr. Lalthanliana, 1935.
  48. USA a lehkha zir hmasa ber – Rev. Dr. Lalthanliana 1935.
  49. Mizo hmeichhia Krista tana martar hmasa ber – Lalsangliani 6, August 1986
  50. Mizo mipa Krista tana martar hmasa ber – Tv. Vanlalliana 1966, Vaseitlang.

ENT (Beng, Hnar, Hrawk) LAM DOCTOR-TE :

1. Dr. R. Zodingliang,
7:30 - 9:00 an & 3:00 pm
Ph. 2323763
@ Amy Drugs Store, Dawrpui.

2. Dr. HC. Laldina,
7:30-9:00 am & 3:30pm
Ph. 2318748
@ Om Om Drugs Store, Dawrpui.

3. Dr. Thanchungnunga,
Ph. 2325532/9436152587
@ KC Pharmacy, Upper Bazar

4. Dr. Lalhmingmawii,
3:00 pm atangin,
Ph. 2314523
@ Mizoram Health Care Drugs Store, Dawrpui.

5. Dr. Zorengpuii,
7:30-9:00 & 3:30-5:00,
Ph. 2316364
@ RZ Drugs Store, Upper Bazar.

6. Dr. Siampara,
7:30-9:00am & 3:30pm atangin,
Ph. 2301395
@ RT Pharmacy, Upper Bazar.

REUBEN PHARMACY, HOSPITAL ROAD, Aizawl-ah a hnuaia tarlan Doctor-te hi a inentir theih e.

1. Dr. Zoramthanga (Valtea) - Medicine, 
Timing : 3:00 PM,
2. Dr. Lalruatfela -Surgery,
Timing : 4:00 PM

3. Dr. Lalduhsaka - Gynae, 
Timing : 4:00 PM
4. Dr Johan Vanlalpeka - Medicine, 
Timing : 8:00 AM

5. Dr. Lalhmuchhuaka - Pedriatic,
Timing : 8:00 AM & 4:00 PM.
6. Lalruatdiki - Dietician,
Timing : 4:00PM
Inentir duh tan :
Ph. No. 0389 - 2321242

ZIN MITE TAN A PAWIMAWH KHAW KAR KAWNG HLAT ZAWNG THENKHAT TE​
Tourist Guide Mizoram

• Aizawl atanga khaw dang hlat zawng

👉🏻Aizawl to Vaitin
1. Tuirial(R) 27km
2. Zero Point 41km
3. Sesawng 45km
4. Mualmam 55km
5. Tuirini(R) 66km
6. Khawruhlian 87km
7. Khanpui 90km
8. Pehlawn 100km
9. E.Phaileng 103km
10. Kepran 109km
11. Sawleng 116km
12. Darlawn 123km
13. Sailutar 133km
14. Ratu 140km
15. Lungsum 153km
16. Vervek 158km
17. Sakawrdai 168km
18.Vaitin 170km

👉🏻Aizawl to N.E.Khawdungsei
1. Kawlkulh 122km
2. Hliappui 135km
3. N.E.Bualpui 140km
4. Pawlrang 149km
5. Tuiphal(R) 163km
6. Tuithil(R) 165KM
7. Ngopa 179KM
8. N.E.Khawdungsei 194Km

👉🏻Aizawl to Marpara
1. W.Phaileng 85km
2. Chhippui 116km
3. Lalen 120km
4. Hnahthialzawl 126km
5. Saithah 129km
6. Phuldungsei 147km
7. Phulpui 159km
8. Pukzing Vengthar 175km
9. Hruiduk 182km
10. Marpara 188km

👉🏻Aizawl to Saipum
1. Serkhan 33km
2. Nisapui 40km
3. Lungmuat 48km
4. N.Chaltlang 58km
5. Bukpui 70km
6. Thingthelh 96km
7. N.Hlimen 105km
8. Saipum 133km

👉🏻Aizawl to Khuangthing (Via Champhai)
1. Seling 45km
2. Turini(R) 56Km
3. Keifang 75km
4. Tuivawl(R) 97km
5. Dulte 110km
6. Kawlkulh 122km
7. Tuichang 140km
8. Khawzawl 152km
9. Tuipui(R) 166Km
10. Champhai 194km
11. Mualkawi 205km
12. Kelkang 214km
13. Dilkawn 217km
14. Khuangleng 234km
15. Leithum 249km
16. Dungtlang 258km
17. Khawbung 265km
18. Zawlsei 269km
19. Khuangthing 280km

👉🏻Aizawl to Phullen
1. Keifang 75km
2. Dilkhan 85km
3. PWD Quary 97km
4. Tuivawl(R) 101KM
5. Chhirden 107KM
6. Thanglailung 116KM
7. Phullen 125KM

👉🏻Aizawl to N.khawlek
1. E.Phaileng 103km
2. Tuivawl(R) 122KM
3. Suangpuilawn 149km
4. Lamherh 156km
5. Vanbawng 162km
6. N.Khawlek 172km

👉🏻Aizawl to E.Lungdar
1. Khawzawl 152km
2. Chawngtlai 162km
3. Chalrangpeng 182km
4. Khawhai 184km
5. Sialhawk 201km
6. Biate 211km
7. E.Lungdar 225km

👉🏻Aizawl to Sailulak(Via Keitum
1. Serchhip 112km
2. Keitum 125km
3. Tuichang(R) 134km
4. Khawlailung 141km
5. Chekawn 145km
6. Mualcheng 153km
7. E.Lungdar 166km
8. Leng 176km
9. Sailulak 184km

👉🏻Aizawl to Thingsai (Via keilui)
1. Keitum 125km
2. Khawlailung 141km
3. Chekawn 145km
4. Lungchhuanpeng163km
5. N.Vanlaiphai 175km
6. Lungkawlh 182km
7. Cherhlun 195km
8. Thingsai 206km

👉🏻Aizawl to Tlabung
1. Lunglei 235km
2. Haulawng 255km
3. Pachang 265km
4. Phairuang 275km
5. Rotlang 285km
6. Lungsen 293km
7. Tuichawng 312km
8. Tlabung 332km

👉🏻Aizawl – Chawngte
1. Lunglei 235km
2. Rotlang 285km
3. Rangte 295km
4. Lalnutui 301km
5. S.Lungrang 315km
6. Chawngte 335km

👉🏻Aizawl to Sangau (via Hnahthial)
1. Hnahthial 172km
2. Tuipui peng 179km
3. Tuipui 185km
4. Darzo 206km
5. S.Vanlaiphai 222km
6. Sangau 229km

👉🏻Aizawl to Sangau (Via Saiha)
1. Saiha 368km
2. Tlangpui 388km
3. Lungzarhtum 393km
4. BualpuiNG 398km
5. Lungpher 408km
6. Rawlbuk 433km
7. Cheural 443km
8. Sangau 458km

CHANGTLUNG ZAWKA ILP KALPUI A NI DAWN. ILP PORTAL KALTLANG CHAUHA ILP PEK A NI TAWH DAWN
Inner Line Permit ONLINE


Sawrkâr hma laknain ILP Portal thar chu peihfel a ni ta a. Vawiin(16.12.19) khan Home Minister Pu Lalchamliana chuan GS Arya Mess, Police Headquarters-ah a hawng.

ILP PORTAL THAR KALHMANG TUR:

1. Portal hawn thar tak hmang chauh hian ILP - Temporary leh Regular-te pek chhuah tawh tur a ni dawn a.

2. Mipui leh NGO te hman tur "ILP Mizoram" mobile app siam tel a ni a. Police duty-te hman tur "ILP Enforcer" mobile app siam a ni bawk.

3. Heng apps te hi Google PlayStore ah download mai theih in a awm a, iOS version pawh siam fel ni tawhin AppStore ah dat vat tum a ni.

4. Portal tharah hian mipuite hmuh mai theih turin ILP - Temporary leh Regular issue zat dahchhuah a ni a, heng report mai bakah district ang zawnga issue zat enna te pawh mipuite hman tura pho chhuah a ni bawk.

5. Online kaltlang a ni tawh dawn a, sponsor tuin a sponsor-a kha a chhawrna turah a chhawr ngei em, a chhawr zawhah khawiah nge a thang tih te a hriat theih tawh dawn.

6. Sponsor-tu te bio-data kimchang zawka pek a ngai tawh dawn a, Sponsor tu reng reng-in EPIC No. hmang chauhin hnam dang an sponsor thei tawh dawn a ni.

7. Sponsor theih zat pawh system hian a ven tawh dawn avangin sponsor tute'n kan mi chhawr(sponsor) te ngaihven zui leh an haw leh ngei em tihte thlenga ngaihven a tul tawh dawn a ni.


8. Mizoram chhunga hnam dang lo lut tur ILP ngai chi reng reng ten ILP an lak hnuah an haw leh dawnah Checkgate-ah in-report leh zel tur a ni dawn a, hei hi Mizoram an chhuahsan leh ngei tih chhinchhiahna kawngah a pawimawh dawn a ni.

9. ILP pass holder dan lova Mizoram chhunga awm chhunzawm reng te chu an mahni mai bakah a sponsor-tu te thlengin harsatna a siam chho thei tawh dawn a ni.

9. ILP issue thar reng rengah chuan A4 Size (Detail) leh ID Card pek tel an ni tawh dawn a, heng pass issue ah te hian QRCode (Quick Response Code) dah tel a ni a, he QRCode hi ILP Mizoram app hmanga scan hian ILP lem leh tak chu a hriat theih dawn a, QRCode scan nan hian mobile apps dang hman loh tur a ni.

Tun hmain ILP lem hmangin hnam dang Mizoramah an lo lut thin nia hriat a ni a, hei hi sawrkar pawhin a ngaimawh hle a, he portal thar hmang hian a check-na tur mobile app - ILP Mizoram hi siam a ni a, hei hi mipui ten hmang tangkai turin Home Department chuan mipuite a sawm a.

Portal thar hi ilp.mizoram.gov.in ah tlawh theih a ni.Portal thar hian hmasawnna hrang hrang a rawn ken tel rualin hmabak tih ngai te pawh a la awm a, heng ILP Online a apply mai na turte leh report kimchang zawk mipuite hnenah pek theih hi tunah hmalakna tur la chhawpchhuah langsar deuh te an ni bawk.

Mizo WriterI had first met Prof Laltluangliana Khiangte in April 2012, when he had come to Guwahati to take part in a workshop for translating folk stories of six different languages of the Northeast. Over the past seven years, I have met him again several times, and have also spent time chatting in his chamber in Mizoram University, Aizawl. And, every time I meet him, I get to know yet another aspect of Mizo language and literature, of which folklore attracts me the most. In February this year, when I went to see him in the University, he gave me as a gift a copy of Folktales of Mizoram which he had compiled, translated and edited in 2017. Going through that book on my flight back from Aizawl – through Imphal and Kolkata, because the direct daily flight between Guwahati and the Mizoram capital was suddenly withdrawn in February this year – I was simply carried away by the 66 folk stories he had included in that book.


Back in Aizawl for a two-week teaching assignment at the Northeastern Region campus of Indian Institute of Mass Communication (IIMC) earlier this month, I wanted to see him again, and congratulate him particularly for the wonderful book that he had compiled. “Oh, you should go and see his library,” said my old friend and host LR Sailo, former Director of Information & Public Relations, Mizoram. Sailo, winner of several national awards for the amazing kind of public relations that he had done during the difficult days Mizoram had passed through, is himself a wonderful storyteller. A great photographer who had learnt the art of capturing images through the camera lens from the inimitable Ahmed Hussain of Shillong, Sailo was with All India Radio for a couple of years in the late 1960s when he had had the opportunity to type the manuscript of eminent broadcaster JD Baveja’s The Land Where The Bamboo Flowers, a book on Mizoram whose Foreword was written by the then Assam Chief Minister Bimala Prasad Chaliha. Having retired as Mizoram IPR director, Sailo is currently regional director of IIMC, Aizawl.

When I called him up for an appointment at his home, Prof Khiangte said: “You can come any time before 11 pm.” That left me wondering what he meant, especially knowing that Mizos have a very early dinner, almost immediately after sunset, though most of them generally do not go to bed before nine. And, when I reached his place, at Mission Veng, a posh locality in the heart of Aizawl, one of the first things he told me was that while he goes to bed exactly at 11 pm, he does not mind guests till that time. “I do not get disturbed by guests and visitors,” he said, as he took me down to the ground floor, where the walls of every room comprised only of bookshelves. “I have a little more than 15,000 books, which includes at least one copy of every book written in the Mizo language, apart from most books about Mizos and Mizoram in the English language,” he said with pride, as he took me around his library. 

Laltluangliana KhiangteBorn in 1961, Prof Khiangte himself has quite a number of books to his credit. He has authored 38 books in the Mizo language and 23 in English, written more than 30 plays in Mizo, and edited 34 books in English and Mizo, apart from also writing 27 booklets on various aspects of Mizo language, literature and culture in the two languages. What is more important, Prof Khiangte is also the most-read Mizo author outside, the reason being that at least 14 of his Mizo books have been translated into English, Hindi, Assamese, Bengali, Bodo, Khasi, Manipuri and Garo. The senior-most professor in Mizoram University now, he also has another record of sorts – the Mizo Lehkhabu Zempui (A Compendium of Mizo Bibliography) brought out by the Mizo Department of the University in 2005 has placed six of his books among the top 20 books in a list of 100 best books written so far in the Mizo language. No wonder Prof Khiangte has won a number of awards and recognitions, which again makes quite a long list – the Rashtriya Lok Bhasha Samman in 2003, Bharat Adivasi Samman in 2005, Indian Tribal Drama Award in 2012, Sangeet Natak Akademi Award in 2017, the K Zawla Memorial Award in 2007, the Khuangchera Award for drama in 2008, the Pu Buanga Award in 2010, among others. A PhD from the North Eastern Hill University, he was given the Padma Shri for his contribution to the field of literature and education in 2006, when he was just 45 years of age.

My typical question: What made you a writer? “Sometimes I think I got it in my DNA,” he said, remembering his grandfather Rev Liangkhaia, a pioneer Mizo author, who had won the Mizo Academy of Letters award in 1979, his father Tlanghmingthanga, a music teacher who had written five books, as also his father’s elder brother L Biakliana, who is remembered as the first novelist in the Mizo language. He also showed me a copy of Biakliana Robawm – Treasures of Biakliana – a collection of all poems, novels, short stories and essays written by his uncle, including Hawilopari, the first Mizo novel. And then my next question: When do you write and why? Prof Khiangte says he does not have a fixed routine as many writers do. “I have to find out time inbetween teaching, guiding research scholars and attending various administrative meetings in the University, apart from attending various literary and social events. I am somewhat of a multi-tasking person, somehow able to carry on with my literary pursuits even when I have guests and visitors. Yes, I work till late, up to 11 pm, but then that also includes helping other people in correcting manuscripts, recording plays for All India Radio and so on,” he told me.

What however struck me most is the various collections that he has in his library apart from the books. In one shelf he has a number of small bottles, each one having a distinct label. “This bottle contains water from the Tiber in Vatican, this one of the Irrawaddy in Myanmar,” he said, as I tried to read the labels – Singapore, Wales, Geneva, Kathmandu, Gangtok, London, and so on. “I don’t know why, but I am always fascinated by rivers. Hence wherever I go, I carry a few small bottles and collect water from the local rivers,” he said. That reminded me of Durlabh Bora, a former ASEB engineer, whose museum Uttaran, in front of the Talatal Ghar in Sivasagar, has a collection of water from all the pukhuris (tanks) built by different Ahom kings. Prof Khiangte also possesses over 500 various documents pertaining to the emergence of Mizoram, which includes among others the original copy of the order appointing the first Mizo as a pastor. He also has diaries of several eminent Mizo officers, booklets, pamphlets, church registers, rare photographs, and the first edition of several rare Mizo books. And then, as he took me to one corner of his library – nay, museum – he showed me another interesting collection – walking sticks of over a dozen Mizo authors who are no more now, as also their spectacles, pens, diaries, watches, notebooks and a few magnifying glasses too.

Any regrets in life? “Yes, and no. Yes, because I have not been able to make my three sons writers. While this has remained my regret for the past several years, I would now rather say No, because my youngest son Fima is beginning to write. He has already written a few stories and poems. I hope he will carry on the family tradition,” Prof Khiangte said. As I bid “Mangtha” – goodbye – to him and also tried to say “Kalawmhlemai”, meaning ‘Thank you very much’, Prof Khiangte gave me a copy of his latest book, Mizo Natak, a collection of Hindi translation of 11 of his plays. 

By: Samudra Gupta Kashyap
(sgkashyap@gmail.com) 

- CHOICE OF THE PEOPLE - 
MIZORAM MLA TE MOBILE PHONE NUMBER 

MAMIT District

1.HACHHEK - Lalrindika Ralte (INC) 9436743017/9862200266
2.DAMPA -Lalrintluanga Sailo (MNF) 9436240431
3. MAMIT -Er. H. Lalzirliana (MNF) 9674444074/8787702785

KOLASIB District

4.TUIRIAL- Andrew H. Thangliana (ZPM) 8415841483
5.KOLASIB - K. Lalrinliana (MNF) 9436143054
6.SERLUI -Lalrinsanga Ralte (MNF) 872951230

AIZAWL District

7.TUIVAWL- Lalchhandama Ralte (MNF) 9436140014/883709150
8.CHALFILH-Lalrinliana Sailo (MNF) 9436142657
9.TAWI- R. Lalzirliana (MNF) 9436140622
10.AZL N1-Vanlalhlana (ZPM) 9436156546
11.AZL N2- Dr. Vanlalthlana (ZPM) 9436365274
12.AZL N3 - C. Lalmuanpuia (MNF) 9436392631/9862566389
13.AZL E1- Zoramthanga (MNF) 9436155253
14.AZL E2 - Robert Romawia Royte (MNF) 9436144216
15.AZL W1-Lalduhawma (ZPM) 9862568870
16.AZL W2 -Lalruatkima(MNF) 9436140331
17.AZL W3 - VL Zaithanzama (ZPM) 9436159332 
18.AZL S1 -C.Lalsawivunga (ZPM) 9436351142
19.AZL S2 -Lalchhuanthanga(ZPM) 9436140614
20.AZL S3 - Prof. Dr. Lalnunmawia(MNF) 9436153991
21.LENGTENG - L. Thangmawia (MNF) 9862378987/7005627610

CHAMPHAI District

22.TUICHANG - Tawnluia (MNF) 9436140507
23.CHAMPHAI N - Dr ZR Thiamsanga 9862735591
24.CHAMPHAI S - T.J. Lalnuntluanga(MNF) 9436191974
25.E. TUIPUI -Ramthangmawia (MNF) 9436151514/708507479

SERCHHIP District

26.SERCHHIP -Lalduhawma (ZPM) 
27.TUIKUM - Er. Lalrinawma (MNF) 9436376133
28.HRANGTURZO -Lalchamliana (MNF) 9436141041

LUNGLEI District

29.S. TUIPUI - Dr R. Lalthangliana (MNF) 8837383154
30.LUNGLEI N - Dr Vanlalțanpuia (MNF) 8730926049
31.LUNGLEI E - Lawmawma Tochhawng (MNF) 9436147141
32.LUNGLEI W - C. Lalrinsanga (MNF) 9436140509
33.LUNGLEI S - Dr K. Pachhunga (MNF) 8014416134
34.THORANG - Zodintluanga Ralte (INC) 
35.W. TUIPUI - NK Chakma (INC) 9436140150

LAWNGTLAI District

36.TUICHAWNG - BD Chakma(BJP) 9436370128/897475273
37.LAWNGTLAI 'W' -C.Ngunlianchunga (INC) 9436148109
38.LAWNGTLAI 'E' - H. Biakzauva (MNF) 9436148095/8132044008

SIAHA District

39.SIAHA - Dr. K.Beichhua (MNF) 8131989581/9436149846
40.PALAK - KT Rokhaw (INC) 9612168342

1. Awithangpa: - A hming tak chu Hmarlutvunga (Hla phuah thiam hmingthang.)

2. Burkhawnipa: - A hming tak Khawtindala (Tualchhunga huaisen leh pasaltha chanchin ngah tak a ni.)

3. Bengkhuaia: - A hming tak Lalsahulha (Rolura thlah Siallam Lal).

4. Ch. Pasena: - A hming tak Chawngnghilhlova (Kohhran School enkawltu pawimawh lehzirlaibu ziaktu, Mizo zinga London-a zir hmasa ber. Ch. Pasena tih chu, Chawngnghilhlova Pasena tihna a ni. Pasena tih chu koh fiamna a put hlen tak a ni.)

5. CZ Huala: - A hming tak Saikhama (Hla phuah thiam CZ Huala tih hi Chhakchhuak Zawnghuala tihna a ni).

6. Damhauhva: - A hming tak Lallianchhunga (Khawbung khaw hla phuah thiam).

7. DK Kawnga: - A hming tak Hranghnuka (School hotu hmasa, a larna hming DK Kawnga tih hi Denga Khiangte, Kawnga tihna a ni)

8. Dr. Pika: - A hming tak Suakphunga (Mizo Doctor hmasa)

9. Dr. Saptea :- A hming tak Sapphunga(Mizo Doctor hmasa Pu Lalkhama IAS (R) puzawn).

10. Lalkherha: - A hming tak Chhunphunga (Biate khua Pathian thu hriltu hming thang).

11. Lalmama :- A hming tak Lalhmingthanga (Hla phuah thiam, Serkawn Headmaster hmingthang tak chu).

12. Leta :- A hming tak Raldoleta (Matric pass hmasa ber 1910).

13. Muka:- A hming tak Lallianthanga (Tirhkoh Muka tih huai huai)

14. Nuteii:- A hming tak Varhlunchhungi (TirhkohMuka nupui, Mizo hmeichhe zinga Matric pass hmasa ber).


15. Patea: - A hming tak Zaliana (Hla phuah thiam, ‘Khawbung Patea’ tih a ni thin).

16. PS Chongthu:- Ahming tak Pahlira (Mizo rimawi tum thiam hmasa leh hla phuah thiam PS Chongthu tih chu Pahlira Sena Chongthu tihna a ni.)

17. PS Dahrawka:- A hming tak Kaphnuna (Mizo ran doctor hmasa ber leh lehkhabu ziaktu,a hming bula PS tih hi Pawisa sem tih na a ni)

18. Rev. Chuautera :- A hming tak Chuaukunga (Mizoram Baptist Kohhran Pastor hming thang, “Kristian Vanram kawng zawh Thu” lehkhabu hmingthang lettu).

19. Rev. PD Sena:- A hming tak Pangdailova (A pu in tumpang sial a kah theih avangin an in tumpangin a rial lo e tiin a hmingah an chawi a. A hming bula PD tih lai hi Pangdailova tihna a nia, ‘Sena’ erawh an koh duatna hming.)

20. Rev. Liangkhaia:- A hming tak Hranchina (A tet laia an thawina saserh lianga an khai avanga a larpui hming hi pu a ni).

21. Rev. Fehtea :- A hming tak Kawlhnuna (Pahmei fa upa a ni a, apa'n a fehpui tirha a la tet em avanga fehtea tih tak a ni).

22. Sub. Hmuia: - A hming tak Rochhingpuia (Mizo Subedar kai hmasa pawl, tuna ‘Chawnpui Veng’ tih hi ‘Hmuia Veng’tih ani thin).

23. SR Vala:- A hming tak Selkhuma (Mizo IAS lar tak a ni. SR Vala tih hi Selkhuma Ralte,Vala tihna a ni).

24. Siampuii Sailo:- A hming tak Lalthansiami (Mizo hmeichhe zaithiam chuai thei lo).

25. Taitesena:- A hming tak Ralthatchhunga (Chhim leh hmara pasaltha hmingthang mitin hriat).

26. Telela: - A hming tak Darchhingpuia (Mizoramin Assam Legislative Council- a aiawh (member) neih anphut avanga Jail tang panga zinga pakhat Mizo Politics avanga tang hmasa ber an ni.)

27. Vanapa:- A hming tak Chawngzachhinga/ thangzachhinga (Chawngthu Vanchiau hnam a ni. A fapa hmingah pawh ‘Vanchiauva’ a sak avanga ‘Vanapa’ tih a ni. A hming satuin Chawngthu hnam zawng zawng kha chhing turin tiin Chawngzachhinga a sa a. Mahse a lo puitlin chuan Chawngthu hnamchang a chhing lo e, hnam dang zawng zawng pawh a chhing e,tiin Thangzachhinga an ti huai huai a. Chu chuan a lai-ah hming a chhilh tak hial avangin mi tinin ‘Thangzachhinga’ tiin anhre lar ta zawk a ni).

28. Zikpuii pa - A hming tak chu KC Lalvunga (Mizo zinga IFS Indian Foreign Service hmasa ber leh thu leh hlaa mi ril, Writerof the Century a ni. A hming bula KC tih hi Khiangte Chawngte tihna a ni...

CHHINCHHIAH TLAK ZUALTE
By - Mr. Ezra
  1. 1978 ah Mizoram ah Taxi hman tan ani.
  2. 15 August 1986 ah Central Jail, Tanhril.
  3. 1988 ah Zo-Reunification (ZORO) din ani.
  4. 1862 ah Mautam vawikhatna kan tawng.
  5. 1870 ah Mizo zinga Lal ropui Vanhnuailiana athi
  6. 1880 Thing tam hmasa.
  7. 1882 Pasaltha Taitasena apiang
  8. 1890 British in Aizawl ah Kulhte an siam.
  9. 1897 Aizawl-ah Police station an sa tan.
  10. 1899 District Jail Aizawl-ah din a ni.
  11. 1900 Dak Inpui din ani.
  12. 1901 chhiarpui hmasaber neih a ni.
  13. 1910 Aizawl Bazar din tan ani.
  14. 1911 Mautam vawihnina.
  15. 1911 Printing Press hmasaber a awm tan.
  16. 1935 MZP & YMA  din ani.
  17. 1938 Zawlbuk tih tawp ani.
  18. 1945 Political Party hmasaber "Mizo Union".
  19. 1952 District Council kan neih.
  20. 1954 Village Council din tan a ni.
  21. 1953 PL Region Council neih ani.
  22. 1977 Aizawl ah Town Bus atlan tan.
  23. 1982 Aizawl to Silchar Bus tlantir ani.
  24. 1987 Mizoram chu State puitling kanlo ni. 
  25. 2001 Mizoram University kan neih.
  26. 2018 Mizoram ah MBBS zirna hawn ani.
  27. 2010 AMC inthlan vawikhatna.
Powered by Blogger.