Showing posts with label Chanchinthar. Show all posts

International news & politics:
RUSSIA-IN MARIUPOL AN  LA TA: DONBAS REGION 80% AN THUNUN MEK: 
JOE BIDEN A CHE PA TAWKLO AN TI


Vawiinah Russia chuan Feb. 24 atanga an lo hual beh tlat tawh, Mariupol khawpui chu an thunun fel ta tih puangin, Ukraine sipai huaisen National Guard tih, Azov Battallion tia sawi thin bawk mi 2500 vel awmte tanhmun khawhna, Mariupol khawpuia Kal'mius River kama Industrial Complex chu zim tawt vekin, Russian President Vladimir Putin chuan a Defense Minister Gen. Sergei Shoigu hnenah, Ukraine sipai hualbeh tlatte awmna chu bei (assault) kherlo tura hrilhin, hual bet vek (siege) turin thupek a pe a, Gen. Shoigu chu a thil ruahman hlawhtlinnaah "Ka lawmpui che a ni" tiin, Ukraine sipai 2500 vel chu hual bet tlat rih tura thupein, "Tho tak ngial pawh an thlawk chhuak tur a ni lo", a ti. Luhansk governor chuan, Russia sipaiten tunah chuan 80% zet Luhansk bik chu an thunun ta, a ti. 

Ukrainian ral hrat zual Azov Battallion an tih mai thinte chu, Mizo lal Bengkhuaia Pasaltha niawm takin an huaisenin, tan ral raih tumin chakai kaw tawpa tang tlat ang maiin an awm tawh a, ei tur neilo leh ralthuam te pawh tlachham tawhin, an zingah indona vanga hliam 500 chuang leh hmeichhia leh naupang 1,000 vel awmin, mipui thenkhat an zingah an awm bawk a ni. He Industrial Complex hi BBC chuan Europe a thir siam chhuahna industries lian ber, 10 sq km a zau a ni, a ti. A hnuaiah leiverh tha tak leh bomb laka tawm himna hmunte awmna a ni. Chung "Azov Battallion-National Guard" chakai kaw tawpa tang ang maia an thisen far tawp thlenga "Ukraine ram leh hnam" chhan nana tan ral raih tumtute va luhchilh leh beih (assault) kher chu a finthlak loh tih hriain, President Putin-a chuan Russian sipai tam tak nunna chan leh a duhlo a ni, an ti. Russia hian ni 57 chhungin sipai 21,000 vel chan tawhin Ukraine chuan a sawi a, mahse, US-UK intelligents te chuan a lo berah Russian sipai 9,000-13,000 inkar thi tawhin an chhut thung. Russia hian an sipai thi leh hliam zat a puang mumal duh lova, mahse, Generals 8 leh Colonels chin ringawt 35 an thi tawh tih a ni. Ukraine hian sipai 3,000 chuang chan tawha insawiin, mipui pawisawilo mi 21,000 chuangin an thih phah, an ti.

Mariupol khawpuia Industrial Complex, Iron leh Steel siamna hmuna tan khawh tlattu Ukraine sipaite hi Azov Brigade tia sawi mai thin, ram dang atanga Ukraine ram tana Russian ral lian do tura rawn fuankhawmte an awm nual a 36th Marine Brigade tih niin, nimin zingah an Commander  Serhiy Volyunskyy  (CNN chuan Maj. Serhii Volyna tiin a ziak a, an hming hi English lehlin hian ziak dan a in ang thinlo a ni-CT) ) chuan khawvel hriatah video-in thupuan rawn neiin, "Hei hi kan thuchah hnuhnung a ni mai thei. Tun tum bak min hmuin kan awm in hre tawhlo a ni thei. Ni tlemte chauh emaw, darkar hnih khat chauh pawh hun kan nei a ni thei. Inpek aiin a tawp thlenga lo tran chu kan tum a ni" tiin, khawvel ram hruaitute chu Russia hnenah pawisawilo nunauho leh an zinga sipai hliam tuar tam tak awm, ei tur leh damdawi neilote chu hmun him zawka thiar chhuahna ngaihsak turin a chah a, mahse, he video hi a dik ngei tih erawh hriat a ni lo.

US Top General Gen. Mark Milley, Chairman of Joint Chiefs of Staff chuan Thawhlehni khan an thawhpui (aklies) rama sipaihotute video conference a neih pui a, hetah hian Australia, Canada, Denmark, Germany, France, Norway, Portugal, Sweden, Turkey leh Britain ram sipai lal berte an tel a, Ukraine buaina leh Mariupol dinhmun te uluk takin an thlirho a, mahni ram leilung leh dikna vengtu Ukraine ram chu ralthuam hmanga tanpui zel an rem ti niin, meeting thupuangtu Col. Dave Butler (US) chuan a sawi. 

AFP News leh France 24 News te chuan, Ukraine hian ralthuam an dawn zingah indo thlawhna (fighter planes) tel ngeiin a sawi a, Pentagon thupuangtu John Kirby chuan, Ukraine tanpuina zingah Thawhlehni khan indo thlawhna a tel tih sawiin, engte an pek leh tu ramin nge indo thlawhna pe a sawilo, a ti. John Kirby chuan indo thlawhna pumhlum (whole aircraft) ni lovin, a bungraw (part) thenkhat chu hman a nih theih nan thawn a ni, a ti. Poland chuan March thla tirah Soviet siam, MiG-29 jet fighters 28 zet chu Ukraine pek a lo rem ti tawh a ni. President Biden chuan video call-in France, Britain, Germany, Romania, Poland, Italy, Canada, Japan leh EU hruaitute a be leh bawk. 

DONBAS REGION PAWH A THUNUN MEK

Russia chuan ni 3 kalta atangin Mariupol khawpui vengtu Azov Battallion hote chu ralthuam tung a, inpe (surrender) tura hriattirin, puanvar khaia inpe te chu tihnat an ni lo ang a, tha takin an ralthuam tungtute chu enkawl an ni ang, tiin vauna thutawp (ultimatum) an lo pe tawh thin a ni. Chechen President  Lt. Gen. Ramzan Kadyrov (46) phei chuan, chawhma chhung lekin Mariupol chu kan la dawn a, hneh kan chang ngei a, inpe duhte chuan ralthuam an tung tur a ni, a ti a. Chechen Muslim hote hi Chehnya Republic a autonomous council nei niin, President Putin-a thawhpui tha leh Syria velah pawh Chechen sipaite hi rawva takin an lo zu tal tawh a, indo hratkhawkheng, mihuaisen hlauh nei lemlo an ni. Mariupol khawpuiah hian mi 100,000 vel chu ei tur neilovin hual beh an ni a, a tirah he khawpuiah mi 400,000 chuang an awm a ni. President Vodolomyr Zelenskiy Adviser Mykhailo Podolyak chuan, Twitter-ah Ukraine chuan Russia chu him taka mipuite hualbehna atanga hruai chhuah dan ngaihtuahin an inpeih tih a sawi a, Russia erawh engmahin a chhanglo a ni. Mariupol hi ram pahnihte tan hmun pawimawh lutuk tak (strategic & symbolic center) a ni a, Ukraine leh Russia hian neitu zawk, thununtu zawk nih tumin an inchuh nasa hle a ni. Russia tan Black Sea tuipui kam Crimea atangin Donbas region awpna tur leh sipai leh ralthuam thawnluhna kawngkapui ber tur a ni.

Thawhtanni khan Russia chuan, Mariupol-a Azov Battalion ral hrat zualte awmna hmun chu bomb puakna mangkhen, hypersonic 208 ton 15,880 "Satan-2" intercontinental ballistic missile-in an  par chhuang khu luih luih khawpin an lo bomb tawh a, hetiang bunker bustard bomb an tih mai hi a thawk na rapthlakin, Azov Battallion hote pawhin an tuarin, hliam an tam phah hle nia sawi a ni. Mariupol khawpuia buildings 90% chu Russia sipaite hian missile, rocket hmangin an kap chim hneh rem rum hle a ni. 

Sky News chuan, Russia hian ni 57 zet Ukraine a beih hian Ukrainian 500,000 zet chu tihluihna hmangin Russia ram chhungah bus in a phurlut a ti. Hetianga mimal duhthlanna ni lova mi an ram atanga thawnchhuah luih (deport) hi UN Human Rights dan kalh niin an sawi. President Putin hian, Soviet Union sipaiten Indopui 2na hunlai 1945 kuma Hitlera sipai Nazi hote tuk tlawmna Ni (May 8, 1945 tlaiah ) khan Soviet Union Republics 15 te chuan Nazi hote hneh an nih khan  May 9 zing lamah Berlin khawpuiah inremna ziak niin, chuta tangin kum tin May 9 lawmna "Victory Day" an nei ziah thin a, chumi lawmna ni pahin May 9-ah Ukraine hi tuk tlawm hman a tum hle a, Plan A hlawhchham mahse, Plan B hmangin a Siruk lain Ukraine hi a beih zui ta a ni. US-UK intelligence te chuan Russia hian sipai 12,000 chuang chu Donbas region-a tirlut niin an sawi a, an zingah hian Middle East rama Muslim fighters,  Libya leh Syria atanga hlawh neia rawih, Wagner sipai (mercenaries) 16,000 vel awmin, Russia pawhin hei hi a pha lova, Ukraine sipaiten an thah leh man zingah Wagner mercinaries hote hi an chhinchhiahna (insigna) bel atangin an hre nual a, ruang 8 te chu Russian sipai tak an ni lova, mahse, mumal takin chung mercinaries hote thizat erawh hriat a ni lo. Oleksiy Danilov, Secy of Ukraine National Security chuan, foreign fighters thite chhinchhiah sen vek an ni lo, kan chhiarin chhinchhiah hman lo ve, a ti. 

Mail Online chuan, "President Putin a sipai ruk (secret army)" tia koh fiam, private military company Wagner mercenaries/ sipai 3000 zet chu Ukraine indonaah an thi tawhin a sawi a, hei hi Bellingcat Investigate website Executive Directorv Cristo Grozev ten an chhuina atanga hriatva ni, a ti. Heng aia tam zawk Wagner mercenaries te hi an thih an ring a ni. Wagner sipaite hi an che tawrawtin rumra thei hle a, a lo berah 8,000 vel chu Ukraine ah an lut ngei niin an hria a ni. Wagner mercenaries te hi Syria ramah pawh "Nghal mal chetna" ang surhin an lo zu che nasa tawh a ni. Feb 24 velah khan Kiev khawpuiah 200 vel tir lutin, President Zelenskiy leh mi pawimawh  kaphlum turin, Belarus ram atanga Hit list neiin an lut a, mahse, an che tha lutuk lova. Bucha khuaah khan hmuh nual an ni, an ti. Cristo Grovev chuan, an zinga pakhat ngeiin a sawi danin Wagner mercenaries te hian mi thah nuam an ti a, an zinga 10-15 te chuan indona chu an thlang thin a ni. Thisen chhuah chaka tuihal an ni, a ti. Bucha khuaa civilian ruang 360 an hmuh chhuahte pawh silaia kahna hnuhma leh sawisakna an taksaah a awm nual a, Chechen leh Wagner sipaite sulhnu anih an ring hle, chungho chuan war crimes an ti ngei niin an ring a ni. Wagner group hi President Putin-a ei tur endiktu (Putin Chef) an tih, Yevgeny Prigozhin-a din a ni. Syria ramah "Tiger Force" tihte nen thawk hovin, Ukraine ah mi 700 zet chu an lut tih a ni. 

Russia chuan Donbas region pumpui chu thunun vek a tum a, he lai biak hi thir leh dar (iron, copper) lam lai chhuahna hmun tha niin, Russian tawng la hmangtute an tam hle a, Donetsk leh Luhansk chu Russia thuhnuaiah Crimea anga beh tir an tum a ni. Russian Defense Minister Sergei Shoigu chuan, ruahman lawk ang ngeiin thil a kal tluang e, tiin tunkar Thawhlehni atangin Donbas region-ah hian heng Kharkiv, Dnipropetrovsk, Zaporizhzia, Sloviansk, Kramatorsk, Marinka, Kreminna, Popasna, Avdivivka, Toretsk,  Vuhlehdar, Kherson, Donetsk, Luhansk, Severodonersk khua te hi Russia chu thunun vek a tumin a bei ngawrh hle a ni. 

Russia sipaite leh Ukraine sipaite hi tunkar chhungin Sloviansk, Kramartorsk, Popasna, Rubizhne khuaah an in beih viau rin a ni. Prof. Michael Clarke, King's College, London chuan, heng hmunah hian Ukraine sipai 40% or 50,000 leh Russian sipai 45,000 velte chu an inkhuainuai hlein a rinawm, a ti. 

US Defense Dept chuan, Russia hian sipai 61,000-76,000 inkar, battalion tactical groups 76 zet chu a chhek a, mahse, an beisei leh rin ang ngawt erawhin hma an sawn lovang, a ti. Russia sipaiten khawpui an luh hunah, kawtthkera inbeihna nasa tak awmin, Indopui 2 hnua tank leh tank nena inbeiha inhmachhawna nasa ber thleng turin an chhut a ni. 

Hetih lai hian Ukraine President Zelenskiy chuan, West ramte chu ralthuam tam zawk pe turin a ngen zel a, rakthuam tha an neih phawt chuan hnehna chang thei turah an inngai a ni. 

SPAIN LEH DENMARK PM-IN UKRAINE AN TLAWH MEK

Ukraine chhak lama Mariupol khawpui chu Russia kuta a awm hnuin, vawiinah EU ram hruaitu Spanish PM Pedro Sanchez leh Danish PM Mette Frederiksen te chuan Ukraine khawpui Kiev-ah President Zenlenskiy an hmu a, EU ram ten an thlawp tlatzia an lantir a ni. PM Frederiksen chuan, "West ramte chuan Ukraine ramin hun khirh leh  harsa tak an tawh laiin, lungrual takin kan dinpuiin kan thlawp tlat a ni" a ti. Danish PM Mette Frederiksen hi Russia in Ukraine a run hnua Nordic ram hruaitu Ukraine zin hmasaber a ni. EU hruaitute hian Ukraine an tlawh dawnin, indo lai a nih vangin venhimna chungchangah fimkhur a ngaih vangin a hun leh ni leh engtin nge an zin dawn puanzar a ni ngailo a ni. Hetih lai hian US President Joe Biden chuan Kiev tlawh tumna a nei lo, tih White House thupuangtu Jen Psaki chuan reporters te a hrilh. 

The Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research chuan, American mipui ngaihdan lakna (poll) siamin, 54% chuan President Biden chu Russia-in Ukraine a run chungchangah pa lo tiin, che rorum tawklo (not tough enough) tiin, 36% erawhin a che tha tawk e, an ti a, 8% chauhvin a che khauhin rum tawk e, an ti. 32% American hote chuan he indonaah nasa tawka inrawlh tur a ni, an ti a, thla kaltaah 40% a nih laiin a tlahniam thung a, 49% erawhin tlemte chauh (minor role) a inrawlh tur a ni, an ti thung. Biden Admin hian indo Feb. 24 hnuah ringawt, Ukraine hnenah sum leh ralthuam tam tak a pe tawh a, sum fai USD tluklehdungawn 2.6 chuangin a tanpui tawh a ni. 

NBC News chuan President Biden-an White House a Roosevelt Room atangin Portland, Oregon state a zin hmain thuchah a sawi ang a, Ukraine tanpuina thar, kar kaltaa USD maktaduai 800 a pek ang chi, tanpuina lian tham a pek leh rin a ni, a ti. Kar kalta khan USD 800 million package bakah 40,000 artillery mu leh 155mm Howitzers 18 a lo pe tawh a, mahse, nitin maiin Ukraine sipaiten sang telin an kap chhuak reng a, a daih rei dawnlo tih a ni. Biden Admin hian Russians leh Belarusians thenkhat chu  "human rights" bawhchhia tiin, mimal hrekna leh hremna a tichhuak thar leh a ni. 

CIA Director William Burns chuan hman kar lawkah Gergia Institute of Technology, Atlanta khawpuiah thusawiin, Russia chuan hneh chan ngei tumin, nuclear ralthuam (tactical nuclear weapons) a hmang hrehlo mai thei, tih sawiin chhanglet tura an in peih thu a sawi a, mahse, Biden Admin chuan Ukraine rama American raldomi tirluh (boots on the ground) a duhlo a ni. 

US mipui 57% te chuan President Putin chuan  a sipaite chuan Ukraine-ah "war crimes" ti turin direct-in thupek a pe ngeiin an ngai a, 22% in Ukraine ah US sipai chhawpluh an duh a, 55% erawh an duhlo a, 23% erawh engmah ngaihdan an neilo. President Putin hian Feb. 23-ah Ukraine ah "Special Military Operation" tiin, mipui/ civilian te venghim turin tirhluh a ni, a ti a, mahse, mipui pawisawilo sing telin thah an niin, mipuite chenna buildings te chu an kap chim rem rum lawi si a ni, an ti. AP-NORC Poll hi April 14-18 inkara mi 1,085 atanga ngaihdan lak a ni.

G-20 ATANGIN RUSSIA PET CHHUAH AN TUM

US-West ramte chuan Ukraine a run vangin Russia chu hrek leh hrem chi kim deuh thawhin a zim tawt mek a, tunah ram hausa zual G-7 dawttu, G-20 an tih, ram 20 intelkhawmna G-20 atangin Russia pet chhuah tumin hma an la mek. China, India leh Indonesia leh ram thenkhatin G-20 atangin Russia hnawh chhuah kher tul an ti lo. G-20 Summit hi Indonesia ramah kumin Nov thlaah neih a ni dawn a, West ramten Russia a tel an duhlova, mahse, a thlengtu ram Indonesia chuan Russia hi a sawm lui tho a ni. President Biden chuan Russia chu G-20 ah a tel ve tur a ni lo, a lo ti tawh a, he G20 Summit lo awm tur thlir lawkna nimina Washington a neihah pawh US leh a sangawi zawnpui ram 10 chuang Finance Ministers te chuan Russia palai awm ve duhlovin, an thlir lawkna hmun an chhuahsan a, US Treasury Secy Janet Yellen leh Ukraine Finance Minister Serhiy Marchenko te pawh an tel. G7 ramte chuan, International organization - ah Russia tel ve a rem changlo tiin, International Monitery Fund (IMF) leh World Bank thiltihnaah Russia inrawlh ve an duhlo a ni. Indonesian Finance Minister Mulyani Indrawati chuan, member ramte chu tel tura sawm vek an ni, a ti. Jen Psaki, White House thupuangtu chuan, Russia tel ve chuan, dan pangngaiin rorelna kan nei thei lovang, a ti. G20 Summit hi US-West ramten Russia tel ve duhloh vanga an boycott chuan a ho zo vekin, IMF leh World Bank hmalakna awmzia a nei dawnlo a ni. 

China President Xi Jinping chuan West ramten Russia an hrem leh hrek chiam chiam mai chu sawiselin a dem a, "Economic thila in paihthlakna (de-coupling) a ni a, rah tha a chhuah lovang, a ti. Xinhua News Agency chuan," China-in dona a duh lova, President Xi chuan Ukraine-Russia buaina remna kawng zawngin tharum thawh lova inbiakna hmanga chin fel a duh reng a ni", a ti. China hian US-NATO ram chet dan dikloh vangin Russia-in Ukraine ah sipai a tir lut tiin ngaihdan a nei a, West ram ten "inrunna" (invasion) tih an hman thin tawngkam chu Russia ang thovin a hmang duh ngai lova, "special military operation" an ti zel a ni. 

Brazil, Russia, India, China leh South Africa te chuan IMF leh World Bank khing pha turin "BRICS" tih pawl an din a, China chuan USD tluklehdingawn 60 dawn thawhin hma a hruai thin a, mahse, US-West ram leh G-7 ramte tello chuan "sera mu an thur" hlei theilo a ni ber awm e! Khawvel sum che vel (economy pulse) chu US-West ramten an la thun (dominate) zel rih a ni. 

RUSSIA-IN THUNGRULH NAN EMBASSY A KHAR TIR HMIAH

Ukraine a run vangin EU leh NATO ramten an rama Russia palai (diplomats) 250 chuang an hnawt chhuak tawh a, vawiinah Russia chuan phuba lak nan Latvia, Lithuania leh Estonia ram Consulates, Pskov leh St Petersburg khawpuia mite chu khar nghal turin a hrilh. Latvia, Estonia leh Lithuania te hi NATO member niin, tun thla tirah Russian Consulate khar turin an ti a, Lithuania phei chuan Kiev khawpui daia Bucha khuaah war crimes ti civil mi 360 thattuah puhin Russian ambassador a lo hnawt chhuak tawh a ni. 

Russia leh Belurus chuan an ram thenawm hnai leh an ramri bula NATO sipai rawn inchhek nghuk maite chu duhlovin, nasa zawka do dal an tum tih, TASS news agency, Moscow chuan a sawi a, "United State (Russia & Belarus) chuan Collective Security Treaty Organization an lo siam angin, ramria NATO sipaite do let turin chak zawkin hmalak a ni ang", a ti. Russian Defense Minister chuan, US-West ramten Ukraine chu ralthuam hmanga an tanpui zel avangin, indona a reh lawkloh phah a ni" tiin, mipui tawrhna chu West ramte chet dan dikloh vangah a lo puh tawh a ni. US-West ramten Ukraine chu fuih pawrh a, ralthuam pe zelah puhin a sawisel a ni. 

Wimbledon Tennis-Grand Slam title chuhna lo awm turah All England Lawn Tennis Club chuan Russian Tennis player, World No. 2 ni lai Daniil Mwdvedev leh Belarus Tennis player, hmeichhia World no. 4 nilai Aryna Sabalenka te chu an tel ve an phal ta lo. Serbian Tennis player hmingthang Novak Djokovic chuan, England thiltih dan chu thil nuihzathlak (crazy) tak a ni a, Tennis leh indonain inzawmna a nei lo ve, tiin amah pawhin kum 1999 Balkan War ah indona nasa leh tawrhna rapthlak a lo tawrh leh paltlang thu sawiin, indona a dem thu leh Wimbledon leh zela politics leh sport chawhpawlh chu a tha lo a ni, tiin a dem hle. 

RUSSIA-IN MISSILE TURU A ENCHHIN

Nilaini zingah Russia chuan Inter-Continental Ballistic Missile (ICBM) tha zet mai, khawvel khawi hmun pawh kap pha tur, RS-28 Samrat tih chu R-36 Voevoda thlakna turin,  Plesetsk Military Cosmodrome atang enchhinin Kamchatna Peninsula, NATO sipai lam inchhekna bulah tlain, a enchhin a, hei hi hypersonic glider nuclear warheads pai thei tur a ni. President Putin chuan, hlawhtling taka test chu fakin, "pawn lam atanga Russia himna tiderthawng thei thiltih leh Russia tihchhiat tumten lo hre rawh se..." tiin, a chhuang hle. Hei hi NATO ramte a vauna (threat)-ah an ngaihloh thu Pentagon thupuangtu John Kirby chuan sawiin, "dan pangngai (normal routine) a enchhinna a ni a, Russia chuan thuthlung lo awm tawh angin, an enchhin hmain hriattir kan ni" a ti. 
-CT LALRINAWMA

RINPUIA TALOJA CENTRAL JAIL MUMBAI ATANGIN A CHHUAK FEL TA
- Vanneihthanga

15th March, 2022 (MSR): Mizo tlangval TT player chhuanawm Lalrinpuia chu vawiin chhun dar 1:30 vel khan Mumbai Taloja Central Jail atangin a chhuak fel ta.

Taloja Jail hi Mumbai khaw daifem-a awm a ni a, amah hruaichhuaka a tul anga buaipui turin Pu H. Lalruatliana DRC, Rev. P.C. Nghaklianmawia leh Tv. Mawia (MMA) te an thawk chhuak a, harsatna awm lovin tluang takin Jail atangin hruaichhuah a ni.

Mizo tlangval rawlthar Table Tennis player chhuanawm Lalrinpuia hi a chanchin kan ziak nual tawh a, sawi tam ngai lovah ngai ila. December 13, 2017 zing dar 4:30 velah Mumbai Airport-ah Narcotics Control Bureau ten an man a, U anga a en Mizo hmeichhe pahnih leh an thian mihangte bumna tenawm tak avangin a tihsual ni miah lovah kum 4 leh thla 3 leh ni 2 jail-ah hrehawm taka a tan hnuin, Pathianin a mite tawngtaina a chhang a, thiam changin Jail atangin vawiin khan a chhuak ta a ni.

Naupang nungchang tha leh thuawih thei, Lalrinpuia hian an puhnaah hian thiam lohna engmah a neilo tih ring nghet tlatin Mizoram Table Tennis Association te hmalaknain Rinpuia Puitu Group-te siam a ni a, Rinpuia case buaipuina kawngah hian pawl leh mimal fak phu tak tak an tam hle a, sawi kim sen a ni lovang. A case buaipuina kawngah ukil rawihna tur pawisa tam tham tak a ngaih avangin hemi atan hian vehburte khawn a ni a, cheng nuai 14 chuang khawn a ni. Tanpuina pawisa thawhkhawm chu tangkai taka hman niin, vawiinah hlawhtlinna ropui tak kan chang ta a ni.

Rinpuia'n Mizoram a rawn thlen hun tur hi sawi lawk theih a la ni rih lova, a case kaihhnawiha a thil an man sakte court lamah claim te a la ngai anga, tih fel neuh neuh ngai la awm tura ngaih a ni.

Nichin maiah khan amah buaipuitu Rev. P.C. Nghaklianmawia phone kaltlangin ka bia a, a hriselna a that thu min hrilh. A mobile phone kha a tan tirhah man sak a ni a, kum 4 chuang phone a kawl tawh lo. Pandemic avangin Jail tang ten kar khatah vawi khat (minute 10 chhung) Jail phone hmangin chhungte biak an phal sak thin.

Jail chhungah TT parctice-na engmah a awm lova, exercise erawh theih ang angin a la regular hle. Kum 4 chuang TT practice thei tawh lo ni mahse, naupan lai atanga skill leh tactic a lo hriat bel tawh avangin a huphurh lova, TT khelh leh thuai chu a thil chak ber a ni.

Jail chhunga a luh hlim atangin thian tha leh duhsaktu a hmu nghal a, TT lama a record te an lo hriat tawh avangin an lo dah sang hle a, a lakah that an chhuah vek mai. Jail lut tharte chu bathroom bula mu tur an ni a, a ni erawh mutna hmun tha leh nuam lai an chan tir nghal a ni.

Rinpuia hian Jail atanga a chhuah theih loh mai hlauhthawn chang a nei ve fo thin a, chutianga a inngaihtuah chang chuan hrehawm a ti zual thin. Mahse, inngaihtuah hah vak vak chuan awmzia a nei lova, hrehawmna belhchhahtu mai a ni tih hriain rilru tih thawven a tum hram hram thin. A inkhel thei lo chu hrehawm a tih ber pakhat a ni bawk. A tanna Jail-ah Mizo tang dang an awm lova, "Enga" tihpui tur pakhatmah an awm lo. North East mi pakhat a awm ve. Inbiak nan Hindi leh English an hmang thin. Jail chhungah a duh tan open university atangin lehkha zir theih a ni a, zir nan Hindi leh Marathi chauh an hman avangin Rinpuia tan tih ngaihna vak a awm lo.

Rinpuia lainattu, thiam a chan theihna tura theihtawp chhuaha hmalatute an fakawm takzet a, a case buaipuina atana hman tur pawisa thawhtute, sports discipline association hrang hrangte, Mumbai Mizo Welfare te leh mimal thahnemngaite chungah MTTA chuan lawmthu an sawi a ni.

Photo : Rinpuia leh vawiina amah Jail atanga hruaichhuaktu te, L-R Rev. P.C. Nghaklianmawia, Lalrinpuia, Tv. Mawia (MMA aiawh), Pu H. Lalruatliana (DRC)


MIZO COMEDIAN HMINGTHANG, MI TAMTAK NGAINAT RAWN LALNUNSANGA KAN THEN TA 

Lalnunsanga Mizo Comedian lar leh mi tam tak ngainat hlawh em em chuan vawiin chhun dar 12: 35 khan chatuan ram min pan san ta.
Lalnunsanga


Thu dawn danin Lalnunsanga hi a thiante nen an lenna lamah tlu palhin metal road ah a lu a sawh a, chumi hnuah a thianpa scooty ding lai hnunga a thu a tla leh niin sawi a ni a, mi tlawmngai ten an in lamah an thlah a, a tir lamah ngaihthat lohna em em an nei hran lo. A tuk lamah amah pawh thil eiin inthiarin a tho a, a hnua a awmdan atangin ngaihthat lohna an nei zui ta a, damdawi in an pan pui a, a thluakah thisen a put/tling tih hriat a ni. Zai mai ngam a nih loh avangin ICU lamah engemaw chen enkawl niin a tlahniam zel a, vawiin chhun khan min lo peih loh san ta a ni. 

Lalnunsanga kalsan a chhungte Pathianin awmpui se, a thlarau Pa ang chhungah muangin chawl mawlh rawh se. ~Vanneihthanga 

HARYANA MEDICAL ZIRLAI CHUAN UKRAINE CHHUAHSAN AIIN A AWMNA NU LEH A FATE AWMPUI A THLANG ZAWK!

- C. Lalnuntlinga

Hmeichhe Tleirawl Huaisen Neha

"Ka thi dawn nge ka dam dawn ka hre lo, mahse heng naupangte leh a nu hi ka kalsan thei lo a ni" -Neha (17), MBBS Student (Haryana, India)

Feb. 28, 2022: Haryana, Charkhi Dadri District atanga Ukraine rama MBBS zir tura kal, hmeichhe tleirawl, kum 17 chauha upa chu Kyiv, Ukraine chhuahsan theihna hun remchang nei mah se a duh lo! A zirnaah hian Hostel a chan loh avangin Ukraine-ah hian Construction Engineer te chhungkua chuan a awmna tur room an luahtir hlauh mai.

Russia in Ukraine a run tak thut avangin Haryana-a a hawna remchan a hmu a, mahse a duh lo. A chhan chu a awmna in neitu pa ber chu Russian sipai do turin a inpe a, a nupui leh a fate 3, naupang te te chu chi niin a hre lo, "Ka thi dawn nge ka dam dawn ka hre lo, mahse tun ang dinhmunah chuan naupangte leh a nu hi ka kalsan thei lo a ni," a tiin a nu a hrilh. Social Media lama a chanchin an post chu nasa share kual a nih bakah Media lian ten a chanchin an chhuah chuai chuai mai!
OPERATION GANGA: Ukraine ram hi Medical (MBBS, PG etc) zirna hmunpui pakhat a ni. India ram chhunga Private zirna senso aia a tlawm fe zawk avangin India ram atangin 20000 dawnin Ukraine hmun hranga hrangah MBBS an zir mek. Tunah hian 15000 chuang zirlai tangkhang an la awm, 500-1000 inkar chu hruai haw an ni tawh a, heng hruai chhuak tur hian sorkar laipuiin theihtawp a chhuah mek a, 'Operation Ganga' an vuah.

TLEIRAWL HUAISEN- NEHA-I CHU
Neha pa hi Indian Army Officer a ni a, vanduaithlak takin kum engemaw zat kaltaah khan a thi tawh. Anu hi zirtirtu a ni thung. Neha-i hian nikum khan Ukriane, Kyiv-a MBBS Admission hmuin a zawm.

India ram hmun hrang hrang atanga kal khawm, India Medical zirlaite hian Indona karah mahni ram pana haw duhin an mangang hle hlawm a. Ei tur mumal nei lovin, Bunker leh Metro Station-ah te hlau thlabar takin an awm. Tam tak chu Ukraine thenawm ramah an kal bawk.

Neha-i nu pawhin theihtawp chhuahin Neha-i hruai chhuah a nih theih nan a buaipui a. A tawpah chuan Romania ram kaltlanga India pan theihna kawng remchang a hmuhsak ta. Mahse, Neha-i chuan a duh lo, Indo tawp thlenga Ukraine-a a chhungte awmpui turin rilru a siam ta zawk a. Indona karah nu pakhatin fa 3, naupang te te a awmpui tur chu a ngaingam lo. 'An tul anga buaipui tur leh an thihna apianga thi ve turin a inpe ta zawk a ni!

Ukraine ram dinhmun chhiatzia a hre chiang a, amah hringtu nu te pawh ngai hle mah se Ukraine ramah chuan thih a tul a nih pawha thi tura awm a thlang ta zawk a ni. Tunah hian awmna te chhungkaw nu leh fate 3 nen Bunker-ah an awmho mek a. "Kan awmna pawnah chuan thil puak ring tak tak hriat tur a awm reng, keini erawh chu kan tha e," tiin a thiante a hrilh.

Russia-Ukraine Indona avangin chanchin duhawm lo tak takin khawvel a luah khat hneh hle. Hetih lai hian Indona karah chanchin ngaihnawm leh ropui tak tak hriat tur a lo awm leh thin.

Neha-i chanchin pawh hi Indona kara chanchin ropui, ngaihnawm tak leh hriat reng tur zingah chhiar tel a ni ngei ang le.

'Christian Outlook' Group zawm duh tan 
a hnuaia Link te hi Click mai tur a ni.
Youtube Channel
Whatsapp Group:

CHAMPHAI DC IN A HNA THAR ZAWM TURIN CHAMPHAI A CHHUAHSAN

Champhai DC Pi Maria C.T Zuali A Chhuak Ta

Champhai, 1st March, 2022: Champhai District Bawrhsap Pi Maria C.T Zuali chuan vawiin chawhma dar 11:30 khan Sawrkarin a hna thar tura ruat Addl. Secretary, FCS&CA leh Planning & Programme Implementation Department-te  zawm turin Champhai a chhuahsan. Pi Maria C.T Zuali hi Sawrkar Official leh pawl hrang hrang aiawhten an thlah a ni.

Pi Maria C.T Zuali hian Champhai District Bawrhsap hna hi June ni 8, 2020 khan chelh tanin he hna hi nimin February ni 28, 2022 thleng khan a chelh a. Mizoram Sawrkara Food, Civil Supplies & Consumer Affairs (FCS&CA) Department leh Planning & Programme Implementation Department-ah Additional Secretary hna a chelh dawn a ni.

Amah thlak tur hian Pu James Lalrinchhana, Director, School Education Department chu  ruat a ni a, DC thar rawn thlen hma chu Addl. DC Pu Henry C. Lalrawnkima'n DC mawhphurhna a chelh rih dawn a ni.


International News & Politics:
UKRAINE-AH MI 137 THIIN REFUGEES 100,000 AN AWM MEK : TUN KARAH UKRAINE A TLAWM AN RING : KHAWVEL ECONOMY A NGHAWNG MEK

Nimin Feb. 24 zingah Russia khawpui Moscow a mi tam ber la mut thup laiin, an President Vladimir Putin-an Russian sipai 109,000 te chu Ukraine do turin " Special Military Operation" titurin thupek a chhuah a. Ukraine khawpui Kiev (Kyiv) a cheng mipui maktaduai 2.9 te lahin mumangah leh a tak ngeiin, thophang takin bomb puak ri tuar tuar leh indo thlawhna riin a kaiharh zo va, mipui an buai phili hle. Ralkhel dar an vaw ri ruah2 zui a ni. Chu indona chuan kar 1 chhung lekin, Ukraine ram tuk tlawm turah an ngai.

Nimin nilengin Russia chuan Ukraine ram hi tuipui, khawmual leh boruak atangin chhim leh hmar leh chhak lam atangin indo thlawhna 100 chuang hmangin Ukraine Air Defense hmun pawimawh zual chhut chhiat phawt tumin an bei zui a ni. Belurus ram atangin leh Luhansk, Donetsk, Kherson, Dnieper River-Odessa port leh Mariupol leh Crimea atangin lei lamah tanks nen Russia sipaite hian Ukraine an rawn bei ta a ni.

Ukraine khawpui Kiev chu hual beh tlat a, tuna Ukraine ram hruaitu West ram awn tlattute leh NATO-EU zawm duhtute President Volodomy Zelenskiy leh a thuihruaite man khawma sorkar paithlak chu an tum a ni. Ukraine President Zelenskiy chuan, " Russia chuan bitum pakhatnaah min neiin, ka chhungte chu an bitum 2na a ni a, midang sipaihotute leh ram hruaitu lawk dangte pawh man an tum a ni", a ti.

Ukraine President Volodomy Zelenskiy chuan, nimina Russia-in an beihna vangin Ukrainian 137 thi leh hliam 364 awm tawhin, mi 100,000 te chuan an in leh lo chu hmun him lamah tlanchhiat sanin, Ukraine ram thenawm Poland, Romania, Hungaria, Lithunia leh Maldova-ah refugee an awm tawh, a ti. Ukraine sipaite chuan anmahni beitu Russian sipai 50 thata insawiin, indo thlawhna 5 leh Helicopter raltuthei Mi8 Copters 6, KA-52 Allegator attackers 4 te Gostomel Air Base-ah an kapthla a, tanks 15 an tihchhiat sakin, Russian sipai leh Donbas region-a hel thenkhat, Russia thlawpte an man nual. Russian sipai transport thlawhna AN-26 chu Vonorezh region-ah kapthlain an insawi a, crew 6 leh sipai 38 an chuang. Russia chuan kahthlak ni lovin, pilot tihsual (error) palh vanga khawl chianloh (techical problem) vanga tla a ni, a ti thung. Tanks thenkhat T-70, T-70 leh T-90 sawm panga chuang chu US siam Javelin anti-tank missile hmangin an kapchhia a, a vaiin armored vehicles/combat vehicles 130 an tihchhiatsak a, 74th Brigade of Motorcycle Rifles mi 20-50 vel sipai an man sak bawk niin Ukraine Defense Ministry chuan a sawi.

Russia Defense Ministry chuan niminah ringawt Ukraine military hmun pawimawh 74 leh thlawhna tum hmun 11 leh radar hmunpui 18, Kiev khawpuia anti-aircraft batteries te an chhut chhiatsak niin an sawi a, hei hi Moscow a chanchinbu RIA Novosto chanchinbu pawhin a ziak.

Sky News (UK) chuan Kiev khawpui beitu Russian thlawhna kahthlak atanga parachute hmanga pilot zuangthla video a tarlang a ni. Kiev khawpui hi Russia sipaite chuan hualbeh tlat a, sorkar paih a, Moscow mi duhzawng roreltu dah an tum a ni. Mahse, tuna Ukraine ram hruaitute chuan chuti maia tlawm an tum bik lo a ni. Engtia rei nge an tan theih ang tih erawh a chiang lo.

President Zelenskiy chuan, Ukraine sipai leh civilian thite chu "Pasal tha, ram tana nun hlantu ( martar) " tiin a chhuangin a fak hle a, hriatreng an ni ang a, theihnghil an ni ngai lovang tiin, thil sualtitute chu kan ngaidam dawn lova, kan hrereng dawn a ni, a ti. Ukrainian mipui kum 18-60 inkar te chu Ukraine ram chhuahsan lova, ram chhan tura sipai tang vek turin a ngenin, a sawm zui a ni.

Ukraine Defense Ministry chuan sipai lak runpui ni 90 chhung a kalpui ang a, Ukraine ram leh hnam chhan nana chengrang kauva raldo duh apuangte chu ralthuam pek tumin hma a la chho mup mup mek a ni.

President Zelenskiy awmna hi US chuan a ngaihven hle a, Kiev khawpuiah ni lo, Lyiv khawpui, Poland atanga 10km ah awm se an duh a, mahse, fiamthu thawh thiam ( comedian) thin President Zelenskiy hian dawihzep taka bibo emaw, a ram mipui thlabar manganga an awm laia bihruk san a tumlo a ni. Mipuite chu an tan theihtawp chhuah a tum thu leh, "Ka ram mipuite chu in hnenah ka awm reng ang, dawtthu leng vel a tam hle a, Kiev-ah ka la awm reng a ni. Russia target No. 1 ka ni a, a dawtah ka chhungte an ni a, Ukraine sorkar paih a tihchhiat vek an tum a ni. Russia chuan military hmun chauh kan bei an ti a, dawt niin civil mite chenna te an bei a. Khawpui thlamuang tak chu an bei a ni, " tiin video hmangin thuchah a tichhuak a ni. Russian sipaite hian Odessa region-a Ukraine Border Guards hote chu an that vek tih a ni.

World Heavyweight Boxing Champion lo ni tawhte unau, Vitali Klitschko (50) leh a unaupa Wladimir Klitschko (45) te pawhin, an ram leh hnam chhan nan silai chuhin raldo tura an inpeih thu an sawi tawh a. Vitali Klitschko chu Kiev khawpui Mayor a nilai a ni, " Ka mipuite leh ram chhan nan sipaiah tan a, ral beih a ngai a, duhthlan tur kan nei lo" tiin, Boxer ni thin mahse, Russia sipaite hmachhawn turin an inbuatsaih a ni.

CHERNOBYL NUCLEAR PLANT AN LAKSAK TA

Russia sipaite chu nimin chawhnu dar 3pm vel khan a siruk laiin, Soviet Union hun laia Ukraine rama nuclear power plant lian tak, "Chernobyl Nuclear Plant" chu thunun vat tumin an rawn bei a, hetah hian Ukraine sipaite pawh an lo tang viau nain, a tlawmah tang zawkin tunah hian Chernobyl Power Plant chu Russia sipaite kutah a awm a, Ukraine sipai vengtute pawh tingmit nghalin, hrenbeh an ni. Russia chuan T-80 leh T-90 tanks nen a veng nghal a, US chuan Chernobyl Nuclear Power Plant vengtute chhuah vat turin a phut.

Engvangin nge Chernobyl Nuclear Power Plant hi thunun an duh a hriat lohva. Media thenkhat chuan Russia-in NATO leh West ramte chu Ukraine a runnaah inrawlh lo tura a duh vang leh Nuclear ralthuam hmanga a vauna thiltih a niin an ring.

Lt. Gen. Ben Hodges, US Army hlui, Commander for Europe thin chuan, hetianga Chernobyl lak vat hi Russia tan thil pawimawh lutuk tak mai niin, hmar lam atanga Kiev khawpui lakna tura tanhmun pawimawh tak a ni, a ti. Belarus ram atanga 10km leka hla, Kiev khawpui atanga 80km a hla awm a ni.

Chernobyl Nuclear Power Plant hi Cold War laiin Soviet Union siam a ni a, he Chernobyl Exclusive Zone an tih hian 2600 sqkm a zau a luah a, a hmun a zawl zau tha em em a ni. April 26, 1986 khan Reactor No. 4 Power Plant atangin nuclear zungzam ( radiation) a put ru palh a, Soviet Union hruaituten khawvel hriatah an puangzar duh miah lova, Kiev khawpuia mihring maktaduai 2.7 chuangte pawh hrilh an ni lo. Mahse, chu radio active zung hlauhawm tak mai chu Sweden ramah an lo hmu ( detect) hlauh mai si, Soviet Union chuan thil awm dan a puangpar lo thei ta lo a nih kha. He thil hian EU ramte a tithinrim hle nghe nghe. Kum 2017 khan a radiation tibo turin, a chhung chu Robot hmangin siam that a ni a, he Chernobyl Nucear Power Plant hi kum 2064 thleng hman theih tura fuel storage atana hman theih tura siam a ni.

Chernobyl hmun hi indo hma zawng khan khualzin hoten an tlawh luih luih thin a, tunah khualzin mite tan khar a ni a, hetianga Russia sipaiten thunun tuma an rawn bitum chat vangin, Ukraine pawhin a humzo ta lo niin alang.

British Military Intelligence (MI6) hotupa Richard Moore chuan President Putin-an Ukraine a run hi thil thleng thut ni lovin, hun rei tawh tak atanga ruahman lawk ( long planed, unprovoked, cruel aggression, false flag attack) thiltih a ni a, Ukraine hruaitute kahhlum a, hruaitu senior dang leh sr.official te thah chu an tum a ni, a ti.

BIDEN-AN RUSSIA HREMNA NA TAK A PUANG

Nimin zing vartiana Russia-in Ukraine a run chungchangah US President Joe Biden chuan White House ah a khawnbawl upa hote ko khawmin White House a East Room-Situation Room an tih atangin khawvel hriatah thupuan thar a rawn nei leh a, President Biden hian media hmachhawn a tum hi sawn hlek hlekin, Russia-in Ukraine a run/ beih atanga darkar 12 hnuah thupuan a nei chauh niin US media-ten an ziak.

President Biden chuan Ukraine runna ( invasion) chu President Vladimir Putin-a tihchhuah liau liau anga sawiin, Russia rama Bank lian ber ber 2 te hrekna tur sawiin, Russia chuan US dollars, Euros leh Pounds hmanga khawvela sumdawnna chi reng reng a neih ve an phal loh thute sawiin,

" Vladimir Putin chuan inremna aiin he indona hi a thlang zawk a, he indona hi Putina indona ( Putin's war) a ni. Ruahman lawksa diam ( premediated attack) thiltih niin, hetianga midang ngaihtuah leklova pawngtalna leh kawhmawh bawlna ( aggression) thil hi a diklovin a tha lo hle. Putin nena inbiak tumna pawh ka nei ta lo ve. Putin-a hi kawhmawh bawltu a ni. America chu zalenna turin a ding a, buluk leh atthlak taka chetna ( bullies) chu a do tlat a ni. Putin-a khawsak dan leh chet hmang hi Ukraine ram piah lam thlengin a nih kan ring a. A nihna takah chuan Soviet Union dinthar leh a duh a ni. Kremlin chuan Ukraine-ah Russia kaihbu tur sorkar din a duh a ni", tiin Global Financial System chu Russia ram hman an phalsak dawnlo a ni.

US Defense Secy Lloyd Austin leh Army Gen. Mike Milley, Chairman of Joint Chiefs of Staff te chuan Commander - in - Chief President Biden thupek thar angin, Eastern Europe-a NATO member ram venghim turin armored combat team sipai 7,000 tirhluhna tur order an tichhuak nghal a ni.

President Biden chuan US-a oil & gas company liante chu hun harsatna karah hlawkna leh remchanna lo la turin a chah nghal a. Chutih rualin Cyber-attack awm thei laka inveng turin a hrilh bawk. Tuialhthei ( oil) khamlo leh intodelhlo ram China, India, South Korea, Japan leh United Kingdom ramten harsatna an tawh phah ang a, EU ram 26 te pawhin natural gas/energy chu 40% zet Russia atangin an chawlut a ni.

Economic hmanga inhrekna leh inhremna hi thil na mailo tak niin, a hremtu leh tuartu khan an tuar dun ve ve a ngai a. Silchar-Mizoram inkar buai hlek a Silchar Vaihovin Mizoram kan rep char dawn tia Mizo mipui mamawh an danchah chuan, an mi leh sa sumdawngmite leh an economy pawhin a tuar ve tho thin a nih hi.

Russia chu khawvela oil leh energy/ gas thawnchhuak tam ram 4na a ni a, Russia atanga oil & gas hralh/ lei phal a nih loh chuan Saudi Arabia leh United Arab Emirates (UAE) lamin Russia ai an awh a ngaih hmel a, mahse, OPEC ( Organization of and Petroluem Export Countries) te thutlukna a ngai dawn a, OPEC-ah chuan Russia chu member a ni.

Mahse, Ukraine ramin Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT) atanga Russia pet chhuah an phut chu an tidawn rihlo. Ukraine hian Russia chu VISA leh MasterCard hmang thei lova siam an duh a ni. West ramten Russia an hrekna leh hremna avangin Russia Stock Exchange rate a tlahniam nasain, 9% a hloh tawh a, an pawisa Ruble chu US$ lakah a hlulo chho hle. Russia sumdawnna thil a nghawng hle ang a, Russian Banking System chuan US market leh finacial thilah engmah a tithei dawnlo a ni. Russia hian International Bank a dahkham US$ tluklehdingawn 640 hu vel neiin an sawi.

Brian O'Toole, Office of the Foreign Assets (US) US Treasury Sr. Adviser hlui chuan, kum 1979 a Soviet Union-in Afghanistan a run pawh khan Russia hremna chuan an ram economy a nghawng hle a, mahse, a ngawng dan hi kum 1 hnuah chauh a lo lang tan a ni, a ti. Chuti anih chuan tuna Russia hremna hi an tuar mailo thei bawk. SWIFT atanga Russia thehchhuah daih chu G-7 hruaitute chuan an remti rihlova, mahse, tuna hremna pawh hian a tibuai hle turah an ngai.

President Biden-an Russia Bank lian pahnih, sipai ta "Promsvazbank" leh Russia Central Bank hremna a rawn puanah hian sipaite Bank-ah ringawt US $ tluklehdingawn 86 vel khawih chet theih loh a ni ang. Mahse, Russia sorkar chuan Central Bank kaltlangin an ram Bank harsatna tawkte chu tanpui a tum tih a puang. US hrem zingah VTB leh Sberbank liante an tel a ni.

International Monetery Fund (IMF) hotu Kristalina Georggieva chuan, Russia-in Ukraine run vangin khawvel sum chet vel dan ( global economy system) a nghawng hle dawn a, mahse, Putin-a chuan a pawiti miah lo a ni, tiin Ukraine run chu a dem hle. Australia, New Zealand leh Japan te pawhin Russia hrem turin West ramte thutlukna an thlawp a ni.

Japanese PM Fumio Kishide chuan, G-7 ramte thutlukna angin an rama Russia thilneih ( assets) a hreng ( freeze) ang, a ti. Australian PM Scott Morrison pawhin Russian officials, Ukraine run pawmpuitu mi 341 te visa pekloh leh Russia a thil thawnluh loh leh military thil kaihhnawihte tihtawp te, Belarus rama Russia thawhpui tute hrem an ni ang, a ti. New Zealand PM Jacinda Arderni pawhin an rama Russian official zin a khap a, thil thawn luh leh lakluh khap a ni ang, a ti.

NATO member Latvia leh Lithuania ramte chuan an rama Russian TV Channel an pekte an titawp vek a, Czech Republic pawhin Russian ho tan visa a pe duhlo. Ukraine run duhlohna hi khawvel khawpui hrang2 New York, London, Tokyo, Moscow, St Peterbege, Lisbon, Beirut, Boston, Denver, Paris, Jerusalem, Madrid Gwneva, Dublin, Prague, ah te chuan Ukraine run duhlohna lantirin mipui an pungkhawm a, Russia khawpui Moscow-ah mi sang chuang leh St Peterberg ah te pawh Putin thiltih duhlohna entirin, Russia ram pumah mi 1,700 man an ni.

Russian Eptu hruaitu Alexei Navalny, Putin a ep pha bera ngaih kum 2 tang tura hrem pawhin, thenawm ram thlamuang taka awm run chhan tur pakgatmah a awmlo, tiin a sawisel a. Tin, khawpui hrang hranga Mayor office-a thawk officials 154 laiin President Putin hnenah Ukraine run an duh lova, sipai hnuh kir thuai an phut thu ziakin an thlen bawk.

Russia-in Ukraine a run vanga West hrekna leh hremna avang hian Wheat, Oil leh Gas man tochho nghal a, Wheat pawh kum 9 chhunga to ber a thleng tawh a, Bent Crude Oil pawh US$105 a kai dawrh a, kum 2014 hnua a to ber hun a thleng a ni. Russia hian nitin oil barrel maktaduai 10 a laichhuak a, chu chu khawvel mamawh 10% vel a ni, EU ram chu natural gas-ah 40% a supply a ni.

GOSTOMEL AIRFIELD AN BEI NASA

AFP News chuan, Russian sipaiten niminah Kiev khawpui thlang lama Gostemel airfield leh Antonov airport chu lak ngei tumin, Belarus ram atangin Paratroopers an tum lut a, inkahna nasa tak a awm a, Helicopter raltuthei leh Jet fighter hmangin an bei, a ti. Russia hian Sukhoi Su-27, Su-27 fighters te an hmang a ni. Belarus sipaite pawh telin sawi a ni a, mahse, Belarus sorkar chuan he puhna hi a pha. Russian Defense Ministry chuan, an thiltum Ukraine Air Defense System chu 74% vel tichhiain an insawi. Pa pakhat, darthlalang keh per vanga lu leh hmai thi hnuang mai, kum 52 mi chuan, "Putin-a kuta inpek ai chuan thi a tha zawk a ni" tiin, Russian sipaite a theih ang anga beihlet a tum tih, AFP palai a hrilh.

Ukraine Armed Forces Chief of Staff Valeriy Zaluzshny chuan, Gostomel airfield chu laklet ngei a ngai, tiin an sipaiten an hual mek nii a sawi. Hetianga Ukraine Air Defense hmunpui deuh lak hmasak a, thunun hi Russia thiltum a ni. Antonov airport bulah Ukraine sipaite chuan, Russian thlawhna kan kapthla a, mi 
14 an thi, an ti.

KHAWNGE REFUGEES AN KAL ANG?

US chuan EU rama awm duhlo, US a raltlan duhte lo dawnsawn ( welcome) a tum a, Israel pawhin Ukraine rama Juda awmte chu a theih ang angin tanpui a tiam. Israeli Foreign Minister Yair Lapid chuan, Russia-in Ukraine a run ringawt chu khawvel dan bawhchhiatna, tiin an demthu a sawi a, chutih rualin chhawmdawlna hnathawh ( humanitarian assistance) titurin Ukraine tanpui an tiam. Ukraine-ah Juda 6000 chuang awmin, Eastern Ukraine-ah 14

China pawhin Ukraine rama Chinese hnathawka awm mi 6000 velte chu Sunday thlengin phur haw turin ruahmanna a siam. India-in engemaw zat Indian a phur haw tawh bawk.

UN High Commissioner for Human Rights Michelle Bachelet chuan, Russia chet dan chu khawvel dan bawhchhiatna a ni, tiin Ukrainian refugee ten Moldova leh Romania an pan a, mahn in leh lo tlanchhiatsan 100,000 an tling, a ti. International Comtt of Red Cross hotu Peter Maurer chuan, Kiev khawpui chu missile-in a deng nasa hle a, Russia chuan human rights a zahlo a ni. Ukraine-ah Aid workers 600 awmin, Eastern Ukraine-ah leh Donetsk-ah 400 awmin, kan indaih lo hle a ni, a ti.

EU RAM AN INLUNGRUAL ZEL ANG EM?

Tun dinhmunah chuan EU ram 26 te chu Russia hrekna leh hremna kawngah an inthurual viau rih a, mahse, EU ramah Russia chuan sumdawnna lianpui pui a lo nei a, hremna vangin " Trade, Energy leh Transports" thilah Bank an hmang ve thei dawn si lova. Europe Financial Market-ah Russia an chet theihloh chuan EU member tam takin an tawrh ve a ngai ngei ang. EU ramah rau rau Central Europe leh Eastern Europe a awm ram ten SWIFT atanga Russia pet chhuah an duh paiin, Germany leh Cyprus ram chuan a tah tawl te tein hmalak nise, an ti thung a ni. Russia President Putin chuan Ukraine a run vanga ram dang lo inrawlh ( interfere) tumtute chu na taka vauvin, "In history-ah pawh inhriata inhmuh ngailoh in hmachhawn ang" a ti a, hei hi nuclear bomb hmanga vaunaah ngaih a ni. US President Biden erawh chuan, Putin-a tawngkam hman a hriatthiam loh thu leh, " Enge a rilruah awm a, a sawi ka hrethiamlo, ngaihdan ka nei lo ve" tiin zawhna a chhang a ni.

Simon Miles, Russian expert @ Duke University chuan, "Putin-a thusawi hmangin nuclear ralthuam hman a sawina a ni", a ti. President Putin hian, nuclear warhead 7500 vel an neih han enchhin a chak deuh niin alang!

Nimina Odessa region-ah NATO member Turkey indo lawng chu beih a ni a, Turkey chuan he thil hi a thutakin NATO member te hnenah zualkovin, NATO Article 4 angin thil awm dan sawiho a rawt. NATO member 30 ten an remtih tlan chuan NATO Article 5 angin, an member ram beihna chu anmahni ram beihnaah ngaiin an beihrawn/sual rawn thei dawn a ni.

UN SECURITY COUNCIL-IN RUSSIA DEMNA A SIAM DAWN EM?

Vawiin Feb. 25, 2022 chawhnu dar 3pm (ET) ah UN Security Council meeting chuan darkar 24 zet an sawiho hnuah, US siam Russia demna Resolution a pawm dawn leh dawnloh vote a la dawn tih Sweden Ambassador chuan a rawn tweet a, engtin ni zel ang maw? Sawi tawh angin UN Security Council chu Russia Ambassador Chairman a nih hun a ni. Russia hi ", veto power" nei ram a ni a, mahse, a hmanglo mai thei. UNSC Resolution pass a nih chuan UN Gen. Assembly ah member 193 ten sawiho lehin, an pawmpui vaih chuan Russia ram chan chu North Korea, Cuba leh Iran ram chan ang lek ni mai thei a ni dawn a ni. Kum 2014 ah Crinea chu Russia-in Ukraine atanga a chhuhsak khan Security Council member 15 zinga 13 in demna thu an pawmpui a, China-in vote thlak lovin a ral bang thung a, mahse, China hi vote thlak loh aiin, tun hnaiah "veto power" hman a ching thar ve ta hle a, an lo veto vaih chuan awmze neilo a ni dawn a ni.

~ CT LALRINAWMA February 25, 2022

BUDGET TERMINOLOGY
TUNLAIA HMAN DAN LEH A ÈšOBUL

Budget hrilhfiahna

JANUARY 26, 2022: February 1, 2022 chawhma dar 11:00 hian Union Budget 2022-23 chu Parliament (Lok Sabha) ah Union Finance Minister Nirmala Sitharaman chuan a pharh dawn a. Nikum hmasa Mizoram  Budget pharh anih khan Budget English a lam dan tur nen lam Finance Minister in a sawi a, chuvangin he È›awngkam BUDGET tobul hi tlema zawng i han bih kual hmasa phawt teh ang u. 

BUDGET ÈšOBUL Budget tih È›awngkam hi Gaul ho È›awng Gaulish "BULGA" tih aÈ›anga French hovin an lak chhawn a ni a. Gaulish ti È›awng thi tawh a ni a, Celtic ho hi Gaul hnam kha niin an ring a, heng Welsh, Scottish, Irish te hi Celtic ( keltik tiin anmahni chuan an lam) nations la inchhal zel chu an ni. Irish ho È›awng chuan "bolg" hi bag tihna a ni a, Gaulish aÈ›angin a la hla lo khawp mai, hetiang deuh bawk hian Scotland ho È›awng hi "Gaelic" tih a ni bawk a, Weslh ho È›awng Cymraeg pawh hi Gaulish aÈ›angin a la tla hla lo hlea ngaih a ni.

Bulga chu savun ip tihna mai a ni a. Bulga ațangin French țawng "bouge" [(old French) = Eng : leather bag, knapsack]. Bouge ațangin "BOUGETTE" a lo chhuak leh a, hemi ațang hian English țawnga "BUDGET" = late middle English hi a rawn piang ta a ni.
Budget tih hi atirah sum leh pai ruahmanna țawngkam atan hman a ni nghal lem lo, ipte emaw, savun ip lian deuh sawina satliah atan hman a ni. Thomas Jefferson (1743-1826) America President khan 1875 daih tawh khan "I received from Mr. Short a budget of London papers" tiin ip satliah sawina atan a hmang ve mai.

India Budget hmasa ber chu February 18,1869 khan James Wilson Scottish Economist khan Viceroy hnenah a lo theh lut tawh a, amah hi Member of India Finance Council a ni a, Father of India budget vuah hial a ni.

BUDGET CHU ENG NGE Hma lam hun ruat, bituk bik chhunga sum lak luh mila awmze neia hmanna tur ruahmanna leh bituk fel thlap hi Budget chu a ni. Chhungkua, pawlho, Sorkar etc pawhin awmze nei leh È›angkai leh daihzai thei ang ber tura sum an hmuh tum, hmanna atan an thliar sina an ruahman hi a ni.

BUDGET CHI HRANG TE Budget hi chi thuma È›hen a ni. (India Today, June 19, 2019) 
1. Balance budget : Sum hmuh tumna lam ( revenue receipt) nen inzat  chiaha hmanna tur lam ruahman hi a ni.
2. Surplus budget : Sum hmuh tur zat aia hmanna tur lam tlem zawk, sum hman bang leh khawl awm hi a ni.
3. Deficit budget : Sum hmuh tum aia tam hman tura ruahmanna siam hi deficit budget a ni, sum hmuhin hman tum a khuh zawh loh avangin khawi ațangin emaw sum puk a ngai a, chu chuan a sum hmangtu khan leibat a nei dawn tih a chiang ta a ni.

BUDGET TERMINOLOGY Budget hian È›awngkam bik a nei tam hle a, he È›awngkam te hi Parliament leh State Assembly ten mahni È›awng ang maia an hman a nih avangin eng tak nge a nih tih leh eng lam sawi na nge tih hi MLA leh MP te tan pawh mahni inzir fe loh chuan  a harsain a awlaî lo khawp mai.

Budget țawngkam bik (terminology of budget) Mizo țawnga sawifiah pawh hi a awlsam lo khawp mai. Engpawh ni se, sawifiah kan han tum ve pòh ang a, a buk țhelh chuan kan țhelh em lo ang chu maw.

Mizoram state hi thil siam chhuahna lian tham engmah nei lo,  India ram state lian lo zingah pawh State chhiah ( revenue and state own tax) lakna sum hnar nei È›ha lo, nei mumal lo ber kan nih mek lai hian mipui tam ber leh lehkhathiam zingah pawh Budget, chhiah chi hrang hrang te, hriat thiam leh hriat fiah tum lo kan ni deuh vek em ni chu aw, tih tur hian, kan ngaihven peih loin, ngaihven tumna pawh kan nei lo hi a pawi tak zet a ni. Helam chu duh tawk rih teh ang.

Heng hi tawi te tein sawifiah kan tum dawn nia, țum khat atan a thui lutuk dawn avangin Part in țhen mai ang.
1. Annual Financial statement
2. Consolidated Fund
3. Expenditure Fund
4. Contingency Fund
5. Public Account
6. Revenue Receipt
7. Revenue Expenditure
8. Capital Expenditure
9. Revenue Budget
10. Corporate Tax
11. Security Transactions Tax
12. Banking Cash Transaction Tax
13. Customs
14. Service Tax
15. Direct Tax
16. Indirect Tax
17. Non Tax Revenue
18. Grants-in-aid and contributions
19. Revenue Expenditure
20. Revenue Deficit
21. Public Debt
22. Treasury Bill
23. Market Stabilisation Scheme
24. Ways and Means Advance
25. Miscellaneous Receipts
26. Consolidated Fund Expenditure 
27. Central Plan
28. Plan Expenditure
29. Non-Plan Expenditure
30. Fiscal deficit
31. Primary deficit
32. Fiscal Responsibility and Budget Management Act
33. Cess
34. Countervailing Duties
35. Export Duty
36. Finance Bill
37. Minimum Alternate Tax
38. Pass through status
39. Subvention
40. Surcharge
leh a dangte.

1. ANNUAL FINANCIAL STATEMENT
Article 112, Indian 
Constitution in a sawi angin Parliament ah tangka kum khat chhung (April 1- March 31) Sorkar sum hmuh leh hman zat, hmuh leh hman tum zat (estimated & revised estimates) Sorkarin a pharh ziah tur a ni. Hei hi annual financial statement chu a ni. Hlawm thum Consolidated Fund, Contingency Fund, Public Account ah È›hen a ni. Henga sum hmuh leh hman te hi Parliament ah pharh a ni È›hin. 
2. CONSOLIDATED FUND
Consolidated Fund hi a pawimawh ber a, Sorkarin chhiah a khawn khawm te, a puk (borrowed) te, loan hmanga a puk te, hetiang zawng zawng Sorkarin a hman ral leh hman țangkai te tih lan vek a ni. Sorkar sum hman zawng zawng heta țanga pek a nih avangin tih lan vek tur a ni a, Contingency Fund leh Public Account erawh chu a hmuam lo thung. Consolidated Fund hi Parliament remtihna lo chuan hman theih a ni lo.
3. CONTINGENCY FUND
Contingency Fund anih angin rikrùm thil leh hriat lawk loh chhiatna thleng thut atan hman a ni. Hetiang huna  President of India in a hman tur Rs. 500 crore  dah a ni. Heta sum hman ralte hi Parliament in a pawmpui È›hin. Hemi atan sum lak chhuah sa, hman bang a awm chuan Consolidated Fund ah chhun luh leh tur a ni.
4. PUBLIC ACCOUNT
Public Account a sum awmte hi a nihna takah chuan Sorkar ta a ni lo. Sorkar chu public account a sum awm hi lo dawng khawm a, veng himtu a ni. Public Account a sum awm chu Provident Fund, Small Savings leh a neitu mihring etc awm te a ni.
Hetiang anih avang hian hemi sum hman chhuah awmte hi Parliament pawmpui kher a ngai lo, a pung nena rulh leh vek a ngaih vang a ni.
Amaherawhchu, Public Account a sum lut hi Sorkar chuan Statement of Receipt & Expenditure a pharh tur a ni. Heng atan sum lut hi 'receipts and fund received' vuah a ni. Revenue tih loh tur.

India Constitution chuan Budget a sum hmuh zawng zawng hi Consolidated Fund ah ziah lan vek tur a ni. Chumi ațang chuan Revenue Expenditure leh Capital Expenditure ahte thlir hran leh tur a ni.
Hetiang hre thiam tur chuan Revenue Receipts, Revenue Expenditure, Capital Receipts, Capital Expenditure te hriat thiam a țul leh a.
Part 2 lamah kan chhunzawm leh ang.

NOTE : Hei hi ka ziak sa, a È›hing ka her lum thar leh a ni a, a thu ken hi a hlui chuang lo e. 
Source :
  • economictimes.com
  • moneycontrol.com
26012022, Huna Kawlni Kawlvàwm

MOTOR INSURANCE CHUNGCHANG

Motor insurance hi chi hnih (2) a awm a, pakhat chu Third Party Liability Only Policy leh a pahnihna chu First Party kan tih mai thin Package Policy hi a ni. Tin, hei bakah hial Enhancement te pawh belh theih a ni.

Lirthei Insurance Chungchang

1. Third Party Liability Only Policy: Hemi policy hian motor-a chuang mihring te leh midang tihpalh (mihring, ran leh bungrua) a cover a ni. Motor a lo chesuala a chhunga chuang mihring an lo inhliam palh ta a, ramtui lei lo emaw thihna hial pawh lo thleng se, chumi zangna dawmna emaw luman emaw chu insurance company ten motor neitu aiawhin an pe dawn a ni. Tin, hei bakah hian mihring kher lo, mi bungrua emaw pawh lo suin lo delh chhe palh ta se, chumi zangna dawmna chu insurance company ten an pek sak ang.

Engtia claim tur nge? Zangna dawmna emaw luman beiseitu khan court-ah a thlen ang. Chutiang motor accident chungchang bik ngaihtuahtu tur chu sawrkar hian a siam sa thlap a, chu chu Motor Accident Claim Tribunal Court (MACT) a ni a. Ukil hranpa rawih ngai lovin sawrkar ukil ten i ai awhin an lo dinsak mai dawn che a ni. Court-in thutlukna a siam hunah inhliam dan azir emaw mithi te luman hlut zawng azirin claim zat hi a inang vek thei lo a, court thutlukna ang ang kha a ni mai. Chu zangna dawmna/luman chu insurance company ten an pe dawn tihna a ni ta a. I motor kha i insure loh chuan i pek tur a ni thung ang. Luman phei hi chu a tlem thei lo a, mithi azirin nuai za tam tak pawh a ni thei. A tlangpui thuin nuai 10 aiin a tlem ngai lo. Nuai 30 atanga nuai za chuang hi luman claim te atanga an claim chhuah dan tlangpui a ni. Hrechiang duh chuan MACT ukil te zawh chian theih a ni. Mizoramah ngei pawh hian hetiang case hi kan nei nual tawh a, kan MACT ukil te pawh hian awl lova thawh tur an nei ve reng tih kan hriat a tha awm e. Luman leh zangna dawmna hi duh zat zat a claim theih ngawt lova hliam tawh dan leh mithi te hlutna atanga chhut dan bik awma ukil leh judge ten an chhut chhuah a ni tih kan hriat tel a tha bawk awm e.

Hetiang hi a nih avangin kan motor khan mi lo tipalhin ramtui lei lo emaw thihna hial lo thleng ta se kan phur a rih tur zia chu kan hrethiam mai awm e. Harsa taka car kan lo tuak chhuah ve hram hram kha lo chesual palh ta se, nunna chan lo awmin chumi te chuan luman rawn claim ta se insurance pawimawh zia chu kan hre chiang khawp ang. Mimal (Private) motor-ah chuan inngaihhnathiamna kan hmachhuan a nih chuan kan thu ni se. Amaherawhchu, kan fanu/fapa duat lai khawlai leng kha mi car-in lo su hlum palh ta hlauh se, luman claim lovin kan ngaidam duh ang em? Tin, kan fanu/fapa, kan innghahna ve ngawih ngawihin min lo boral san takah chuan inngaidam ngawt lova a luman thahnem tawk tak tel kha chu rilru a damin a manhla deuh zawk lovang maw?

Tin, kan fanu/fapa luman kha kan lo claim ta a, a su hlumtu kha court-in nuai eng emaw zat chawi turin a ti ta a, a motor kha insure a nih chuan insurance company khan a tum sak mai dawn a ni. Motor kha insure a nih loh erawh chuan motor neitu leh su hlumtu khan an chawi a ngai dawn a. Chawi tur nei ta bawk si lovin tan inah khung ni ta ringawt se kan tan tangkaina leh hlawkna a awm chuang dawn em ni?

Chuvangin commercial vehicle phei chu insure ngei ngei tur a ni. Kan taxi hire-tu emaw kan bus-a chuangte emaw kha kan motor khan chetsual pui ta se la, zangna dawmna emaw luman claim emaw kha an dikna chanvo a ni a, kan hnial thei lovang. Chutiang a lo thlen palh thulha kan phur rit tur min chhawktu tur chu insurance a ni. Mizoram-ah ngei pawh hetiang case hi a awm nual. Hrechiang duh kan awm chuan MACT lamah zawhfiah thei reng a ni. 

Chutiang chuan motor insurance Third Party bik hi chu motor neitu tan a nih rual rualin mipui mimir, mi zawng zawng himna (Social Security) atan a ni a. Chuvang chuan India sawrkar pawh hian a mipui te himna atan tih ngei ngei tur (Mandatory) a ti ta a ni.  

MV Act: As per Section 146 of Motor Vehicles Act 1988: ‘No person can drive a vehicle without proper insurance’, which reads as under:
146. Necessity for insurance against third party risk. —
(1) No person shall use, except as a passenger, or cause or allow any other person to use, a motor vehicle in a public place, unless there is in force in relation to the use of the vehicle by that person or that other person a policy of insurance complying with the requirements of this Chapter:
[Provided that, in the case of a vehicle carrying, or meant to carry, dangerous or hazardous goods, there shall also be a policy of insurance, under the Public Liability Insurance Act, 1991. (6 of 1991)]

2. Package Policy (First Party): Third Party bakah motor accident a huam tel a. Motor chesuala chhia/kangmei/bo engpawh a huam vek a ni. A huam loh ve thung erawhchu rubber washer te, glass te, tyre te,... etc a ni. Mahse, hengte pawh hi add-on belha pawisa tlem chawi belhin a huam tir theih tho.

Tin, kan hriat loh fo chu a hlutna tlak hniamna (depreciation) hi a ni. Hmanrua reng reng hi a upat ang zelin a hlutna a tlahniam thin tih kan hre theuh awm e. Vawiina phone thar i lei kha thla ruk hnuah hralh leh dawn ta la, a thar ang hlakin la tha pawh ni se a thar man atangin 20% vel tal chu i hniam a ngai ang. Chutiang tho chuan insurance-ah pawh hian chhut a ni a, thla ruk (six months) zelah 5%-in a hlutna hi tlahniam (Depreciation) anga chhut a ni. Entirnan; Motor accident repair-na kan lo claim ta a, radiator chhia chu a tharin an lo thlak ta a, radiator kha rei tak i lo hman tawh avangin insurance company-in a thar man an pe dawn lo che a, a rei tawh dan azirin a loh berah 5% depreciation paihin an pe dawn chauh che a ni. Chubakah, work charge hi standard rate awm a nih avangin lo bill tam vak pawh ni la all india standard rate thovin an chhut sak ang che. Chutiang chu anih avangin kan claim-a bill kan thehluh zat zat kha kan claim chhuak dawn lo tih a chiang mai awm e.
Chutiang bawkin motor kha lo kang chhe vek se motor thar man nilovin a rei tawh dan azirin depreciation an paih ang a, chumi bakah scrape value (motor ruang thirchhe rate-a hrlahna rate) kha an paih sak bawk ang che. A bo a nih pawhin a hlutna chu a upat dan azirin an paih then sak tho dawn che a ni.

Claim harsa? Hemi chungchang hi chai fe tham a awm bawk. Claim hi a harsa lo a, documents erawh neih that angai thung. Documents ngai ang ang kan thehluh fel thlap chuan ni 45 chhunga claim tih chhuah ngei ngei hi company policy leh kalpui dan a ni a. File pending a awm pawhin company lam hotute atangin tifel vat turin nasa takin min nawr thin zawk a ni.

Claim harsa kan tih chhan? A tlangpui thuin ka hriat ve phak chinah claim chungchanga harsatna tawk te hi chu document fel loh vang a ni zel. Driving license, fitness, tax, plying permit, polution certificate,.. etc eng emaw ber felfai lo a lo awm chuan harsatna a siam thin a ni. Tin, hei bakah hian Mizoram-ah surveyor kan neih loh avangin surveyor nghah chhung hi hun tlem a kal bawk thin.

Sum sen ngai? Claim dawn hian sum sen a ngai reng reng lo a, claim form fill-up hnuah document tul dang te nen thehluh mai tur a ni a. Khawiah mah sum senna tur a awm lo. Sum sen ngai kan tih thin hi chu thamna kan pek thin vang a ni. Surveyor te hnenah claim amount tih tam duh vang tein emaw file khawihtu hnenah a chhuah ran theih nan emaw kan lo pe a nih chuan dan piah lam a ni a, insurance company lam kan dem thei lovang. Dan dik taka tih khan dan ang takin kan claim kha a lo chhuak mai dawn a ni. Surveyor hnenah emaw staff tu emaw hnena sum kan pek hian a fel hma phah lova claim a tam phah thei hek lo tih te pawh hi kan hriat atan a tha hle. Tin, dan ang thlapa claim kan thehluha kan claim chu tihfel (settled) a nih mai loh chuan a chhan leh vang company lamah kan zawt thei a, chuta kan lungawina kan hmu lo a nih chuan court lamhah insurance company te hi khin theih reng a ni, chutiang nikhua min lo tanpui tur MACT ukil te pawisa chawi ngai lovin sawrkarin a dah sa reng tih kan hre dawn nia.

Claim chhuah chhung hi a rei? A chungah kan sawi tawh ang khian package policy motor accident claim chuan a delay-tu ber chu surveyor a ni thei a. Surveyor te hi company mi leh sa an ni lo a, ukil ang thoa license nei a tul huna company leh mipui ten hlawh neia kan rawih a ni. Insurance claim hian motor neitu nilovin insurance company ten hlawh an pe thin a, chuvangin keini a claim-tu ten kan lo pek ve a tul lo. An phut a nih pawhin insurance company-ah report mai tur a ni. Tin, claim rei chhan dang leh chu document leh bill kan thehluh har thin vang a ni thei bawk. Hei hi chu a claim-tu te lam chan a ni a, company lam chuan thehluh fel vata chinfel vat vat a duh thin tih kan hriat a tha awm e. Document an dawn fel hnuah ni 45 chhungin an ti chhuak ngei ngei tur a ni a, an tichhuah tlangpui bawk. Kan claim thehluh tur kan thehluh fel vek hnuah a chhuak thei lawk lo a nih chuan company lamah kan zawt fiah tur a ni a, kan survey khan a lo tifel lo a ni ve thei. A chhan hriat chhuah vat kan tum tur a ni.

Third Party claim a nih erawh chuan court thu chhuak nghah a ngai a, a rei zawng sawi mai theih a ni lo. A case azirin a fel hma thei a, a fel har ve thei bawk. Court thu chhuak erawh chu a rang vut vut thei lo tih chu kan hriat tlan vek a nih kha.

Tlangkawmna: Chuti chuan hetiang thil avang hian khawvelah buaina tam tak a chhuah thin avang leh India ramah ngei pawh luman/zangna dawmna chungchanga tan in thleng, a tuartu (victims) te tana hnemhnanna awm chuang si lo ang hi mipui tam takin an tawk thin a. Chuvangin Supreme Court chuan order siamin a order angin sawrkar laipui chuan Third Party tala motor insurance hi tih ngei ngei (Mandatory/Compulsory) tur a ti ta a ni. Chumai bakah private motor te bikah phei chuan renew theihnghilh/ngaipawimawh lo an tam thin avangin motor tharah phei chuan two wheeler-ah kum nga (5 years) leh car-ah kum thum (3) tal tih lawk ngei ngei tur tih thupek a chhuah ta a ni.

Heng zawng zawng hi insurance company ten an tih a ni lo a, sawrkar laipuiin a duh dan a duan angin insurance company te hian an ti mai zawk a ni. Tin, insurance premium rate pawh hi India sawrkar hnuaia IRDA (Insurance Regulatory and Development Authority) ten India rama motor accident tam dan leh chumi avanga claim amount tam dan te an chhut tlap hnua a awm tawk tur an duan (fixed) a ni a, insurance company ten an duh dan danin an tidanglam thiang lo.

Insurance hi India sawrkarin mipui te himna (Social security) vawn himna atana a siam a ni a, legal documents a ni. Chumi lo khawih danglam (forged) chu dan bawh chhiatna lian tak a ni tih pawh kan hriat a tul a. Motor neitu leh insurance diklo lo siam saktu chu dan hmanga hrem theih a ni a. Hremna pawh kum 7 thleng lung in tan leh pawisa chawi emaw a ni thei.

Khua leh tui tha kan nih chuan dan kan zawm mai hi kan tana tha tur vek zawk a lo ni.

C. Zothansanga
President
Association of Mizoram General Insurance Agents (AMGIA)
The New India Assurance Co. Ltd. Agent
Contact: 7005571720

NB: Kan thu ziah te hi mi nawlpui tana hriat nuam tura ziah a ni a, technically-a hrilhfiah leh deuh ngai pawh a awm maithei. Zawh chian duh nei kan awm chuan contact number-ah khian biak theih reng ka ni e.
Powered by Blogger.