Showing posts with label PATHIANTHUCHA. Show all posts

Social mediaa Jamesa thu hla ka lo en ve hian, Pathian thutak a sawi lova, thlarau hming chhala mahni inti ropui a nih hmel. Hman lai aṭanga Pathian mite thusawi ṭhin ang ni miah lo, thu hran daih, sawi dan danglam taka thu a hril avang hian zawlnei der  dik tak a ni, thuhril rawngbawl hna thawk zel tlak pawh a ni lo. A chhan te chu :
James Lalramliana


1. Midangte aia Pathianin  danglam bika a hruai leh a biak niah a in ngai.

2. Mihring leh mihring inbia ang mai a Vantirhkoh nena inbiak te, Thlarau nena inbia anga  a in sawi ṭhin hi mite aia mak leh danglam bik nih tumna leh danglam bikna tak chu a ngaihsan vang a nih hmel. Hetiang maksak leh dangdai tak hmanga rawngbawla mite hip/hneh  theihna hi Lal Isuan Setana thlemna a lo kalsan tawh hnu kha a ni. Midangin an finfiah ve hleih theih loh ama chunga maksak tak tak thleng a sawi ṭhin hi a chanchinṭha hril laipui chu a ni. Kraws thu aṭanga kal peng thui tak a ni.

3. A kal tawhna kohhrana '"Thlarau sûr tih te, Thlarau rim hriat theih tih te, Isua inlârna êng  tih te, êng sep sep hmuh tur a awm," an tih te hi  a lâr hle a.  Heng hi Thlarauva  thuam dan danglam bik, mi bik nih duhna thlarau nena inzawm a ni a, Lalpa aṭanga chhuak a nih loh hmel hle.

4. Thil ṭhalo  lo thleng thei hmanga tute emaw vau leh sawi ṭhaih chîng hi Zawlnei der zia chiah chiah a ni. "Chutianga  in kal luih chuan... In khap beh chuan....in phal loh chuan....rem in tih loh chuan,... chutiang chu in chungah a thleng ang, in thi ang, chumi khami pawh a thi, a hming pawh ka sawi dawn em ni?," tih ang chi a uar te hi Pathian  anga mahni inchhâlna a ni. Mahni in dahchungnunna zia, mibik nia a in ngaihbel vang a ni. Thil lo thleng engemaw deuh hlek chu,  "Kha maw, ka sawi ka sawi tawh reng kha,  khatianga in awm vang chiah a ni," tia phuahchawpa puhmawh tur zawngin a hmanhlel  hle ṭhin ang. Tun Pathiannia chhim lama mei kang  te pawh kha Sailutara an Crusade neih chhunzawm an khapsak vanga thleng nia a puh leh tawh kha. Thiltihtheihna engemaw tak nei, mi bik leh thlan bika mahni in bel chawpna zawlnei der zia a ni.

5. "Tuna hripui lêng mek siamchhuaktu hi Lilith-i a ni,"  tih phei hi chu a sawi tak tak a nih ngat chuan thubelhchian dawl lo hmanga thuhriltu, mahni thlaraua hriatfiah ve dan chu thudik awmchhun emaw ti tu a ni ang. Lilith-i thawnthu hlui thudik ang maia a puang hi chu 'dawt thu hmanga kohhranho chawmtu'  tih loh rual a ni lo.

6. 'A rawngbawlnaa a riahna hmunah emaw a pindanah hmeichhiain an veng a, an kuah ṭhin' tih sawi thawm awm hi tak tak a nih chuan Pathian aṭanga chhuak te awm dan a ni lo. Zawlnei derte awmdan a ni.

A thuhril Youtube aṭanga ngaihthlak hian, Pathian thu aiin ama nuna thil thleng leh ama thlarau nun hruaina a langsar zawk. Zawlnei der rawngbawlnaah pawh Pathian aiin anmahni chetdan chanchin a langsar zawk ṭhin a ni.

By: Rev. Sangbera

HETI ANG RAWNGBAWLNA HI CHU HNAWL A DO NGAM A THA

SAILUTAR SCANDAL

Rev. Ramengliana
Secretary NEICC


Sailutar Rawngbawlna
Tunlai chu Zoram khawvelah Sailutar a lar ber a ni awm e. An crusade speaker thawm a ring thak thak bawk a, an khua pawhin Zoram khawvel a deng chhuak a ni ber e. Tunhmaa ‘Sailutar’ khaw hming la hre ngai miah lo khawpa mi vengva lo tak keini takngial pawhin kan hre ta hlur mai chu a nia. Lar zawng an lar phah tih a chiang. Chutih rualin ram leh kohhran kal dan ngaihventute tan chuan rilru hmanna tur a tam ngei mai. Hetiang thil hi that en liam mai mai theih a ni tawh lo a, pawng sut vak theih a ni lo bawk tih a chiang a. Kan lo nih tawh dan enfiah  nana thil thleng tangkai tur tak chu a ni phawt mai.

Kan vulh len ngei:

He boruak mak tak mai lo thleng hi thil lo thleng thut a ni lem lo tih kan pawm hmasak a tul. Hun rei tak ata tawh khan Mizo Kristiante zingah ‘harhna’ ngaihsanna a lian a. Thlarau thila ropui ber leh duhawm ber angin kan rilruah a intuh nghet tawh hle a ni. Chutiang thlen theia kan beisei chu ngaihtuahna fim dah thain kan bawh huam huam a, khawi hmunah emaw thleng se chhim ve kan chak zek zek a nih hi. Chutiang thlenna khua nihtheih te pawh kan chak ve ngawih ngawih niin a lang. Thil hleihluak deuh han sawisel hlek lah ‘Thlarau Thianghlim sawisel’ tiin kan intih thaih zel bawk si. Bible-in ‘Thlarau nazawng ring suh u’ a tih pawh kan ngai pawimawh hleithei lo va. Tihsual kan hlauh luatah kan tisual rem rum fo niin a lang. Hriat thiamna thlarau atang hmu fiah thei tumah kan awm lo emaw tih mai turin kan ngawi thuap thin bawk si. Kohhran hruaitute phei chu enliam mai mai kan inzirtir emaw ni zawk ni tih mai tur a ni. Tuna thil thleng hi kanlo kal tawh dan phungin a hrin chhuah, kan vulh len a ni chiang.

Thlarau thila zalenna rah:

Thlarau lam thil nia kan ngaihah ‘duh duha tih theih’ tih rilru kan pu ni awm takin kan inchhuah zalen a. Inhawng zau thei apiang chu rawngbawltu tha leh ‘thlarau mit meng’ angah kan ngai a. Thlarau Thianghlim pawh min tihlimtu leh boruak nu deuh deuh hmanga hna thawk thin angin thangtharin an hriat phah a. Awihawm loh khawpa maksak sawi leh hmu theite chu a thlarau ber berah kan han ngai thei ta a nia! Kan nihna hi duhawm lo tak a ni. ‘Taksa sawina’ kan ti emaw ni, ‘Khurh’ kan ti emaw ni, khuang ri mila inthinga insawi nghawng nghawng te chu Thlarau hnathawh dik takah ngaiin (anmahni pawh an la inngaisang zui!) kan inlawmpui a; Khawihthlukna mai maite pawh kan han hmu sang em em a, Thlarau Thianghlim hnathawh nen a inmil leh mil loh kan chhut lem lo. Mi khawihthlu theite lah ‘Thlarau hriakthih’ bikah kan la ngai lehzel bawk nen! Phuahchawp nge an sawi an mumang tih pawh hriat phak loh inlarna an tihte chu ngaihnawm kan ti em em hlawm a nih hi. Thlarau thilpek list-ah pawh tel ve lo ‘ramhuai hnawh chhuah’ te kan tum nasa a, hnawt chhuak theia kan hriat te lah thlarau power sang bikah kan ngai leh bawk si. Khawlai dunga bingbilet leh putar tap mai mai thawmah kan beng kan tun hru mai zawng a nih tawh hi. Kan buaipui a ho sawt teh mai a nia. Kraws eng leh electric eng pawh kan thliar ngam tawh lo va, sawntlung te chu kan ‘spiritualise’ vek mai a nih kha. Zahthlak zawnga sawi pawhin a zahthlak a ni. Hetiang kan nih zel chuan khawi ram ropui tak thleng ang maw?


A penhleh buaipuina:

Thutak ban leh innghahna ni tur kohhrante lah chuan an awmna kohhrana Thlarau Thianghlim awm ve lo ang maiin, thlarauvin a thawk nia an hriat lamah chuan an memberte an thawn chur chur a nih kha. Eng ‘theology’-a innghat ni tak maw? Tihdamna rawngbawlna lo awm se kan bawh huam huam a, dam si lote kan sawi kan a; dam thu belhchian dawl lo tak tak hmanga rawngbawl lah pawi kan ti lo! Tawngtai dam thei nia kan hriat te chu thlarau dinhmun sang kan pe a, an tawngtai dam loh tumin rinna chak loh vangah min puh leh theks bawk si a. Pathian remruatna huang chhungah chuan ringtu zawng zawng hi ‘tawngtai dam thei’ vek kan nihzia inzirtir zawk awm tak kan nih vei nen. Mizo Kristiante zingah ‘Spiritual Competition’ a awm emaw tih turin speaker thenkhat lahin ‘a thlarau ber’ nih kan chak a, technique leh methodology dangdai leh maksak deuh deuhva mi hneh kan tum awl lo. A changin min au tira, a changin ban min phar tir a, a changin min bingbilet tir a; thenkhat phei chuan an ‘shock’ a, a then phei chuan chaw te hial pawh an nghei tir an ti! A ti duh lote lah ‘chapo’-ah an chhuah zel! Thilmak chungchang thu belhchian dawl lo fe fea rawngbawl duh se mi pawhin an ti thei ve vek tih kan hai lui a, mite hneh tum luat leh lar khelh vangin eng pawh tih kan huam a nih ber hi. Kan tihdan phung mil lote lah ‘tisa mi’ an ni zel bawk si a. Ni tin nunphung pangngaia ‘thlarau mi’ nih mai (a har ber zawk) hi kan uar thar a va pawimawh em! A har em avangin pumpelh dan kawng kan zawng zawk ta em ni?

Kan chiang lo: 

Kan hlim hlapui phuahtu leh satu te lah chiang lo: ‘Kan lawm a che, kan duh ber che, kan chawimawi che, Thlarau Thianghlim’ tiin kan lam dup dup mai a nia. Heti taka ‘rau’ kan ruih chilh rah kan seng mek a ni lo thei lo. Thlarau Thianghlim chawimawina leh chutiang ti tura min hrilhna hi Bibleah kan hmu emaw ni reng ni? Thlarau Thianghlim hnathawh‘Isua Krista chawimawi’ kal pela a thawktu lamah kan han tuan daih mai chu ngaih tha lo pawh kan awm lo aniang. Kan chawlawl tlang tawh. Thlarau dang zawk a che emaw ni aw, a tih theih hial. Thlarau Thianghlim chu amah leh amah inchawimawi vak vak chi a ni lo tih te chu kan ngaihtuah miah lo niin a lang. Kan lampui hi Thlarau Thianghlim ni lovin ‘hlimna thlarau,’ ‘min tinuamtu thlarau’ mai mai te hi a lo ni mai angah? Thlarauvin tih lansarh a tum ngar ngar Isua Krista (a hnathawh hriat leh a thu awih) buaipui tur zawk hian, a penhleh ve mai mai ‘thilmak leh dangdai’ te chu ropui kan ti em em mai a nih hi maw. Thlarau Nazawng hi kan hlimpui tawk vel a nih vang emaw tehreng ni, Bible ngei pawhin ‘Thlarau Thianghlim leh Thlarau Nazawng’ thliar tura min tihna chu kan ngai pawimawh peih lo, a tul kan ti lo va, kan mamawh lo a niang e. ‘Kan hlimpui chuan a tawk’ kan ti em ni zawk? Pathian Thu chuan ‘thlarau’ buaipui tura min tih vaih chuan kal sual a awlsam dawn tih hre ranin, fing takin ‘Isua Krista’ buaipui mai turin min lo ti reng a ni si a. Isua Krista buaipui nasatna hmun apiangah Thlarau Thianghlim a thawk nasa a lo  ni reng zawk. Chu mi atana a field chu kan ni tin nun pangngai a ni.

Fimkhur thiamna thlarau:

Heti ringawt chuan kan kal reng thei dawn lo tih a chiang a ni. Kohhran hruaitute kan inzir nasat a va ngai em! Mipui chu kan kaihhruai ang angin an awm mai dawn a. Hriatna lamah leh ngaihtuah thiam naah pawh sang lo zawk te pawh an ni ta ve ang. Thlarau thil lamah pawh mite sawi apiang pawm duak duak thinte pawh an ni mahna le! Hruaitute zawk hian hian kawng kan bo thui tawha, hriatthiamna kan hloh nasat tawh avangin kawng dik pawh kan kawhhmuh mumal thei tawh lo a nih hi a hlauhawm ber mai. Mipui chu lo buai nawk nawkin, an tuipui leh thlarau chan te chu lo nawi viau thin pawh ni se, Kohhran kal zelna tura thutlukna siamtute hi chuan kan ‘en liam mai mai tur,’ ‘kan tuipui tur’ leh ‘kan hnawla kan do tur’ ‘kan uar tur’chi leh kan buaipui tur chin kan hriat fiah a ngai tak zet a ni. Pathian Thu-in eng te hi nge buaipui tura min tih? Engte hi nge ‘Thlarau Thianghlim hnathawh’ dik tak? A tak ram leh a penhleh deuh a awm em? Uar loh tur te hi kan lo uar thin em le? Thlarau hnathawh dik tak kan nunpuiin kan buaipui tha tawk em aw? Pathian Thu enga ngaihtuahna fim hman a va pawimawh tehreng em! Kristian khawvel zau zawk kan thlir chuan theology fumfe tak nei mang si lo, maksak deuh deuh leh Thlarau Thianghlim hnathawh chhala zuitu sang tam tak tak nei thei an tam tih kan hria. Media chak em em khawvelah hian hetiangho style leh zirtirna hian min chim hneh zel dawn tih kan man a ngai a ni. Charismatic-Pentecostal mai piah lamah, Prosperity Gospel, Word of Faith, Emergent, tih angreng pawh hi kan zingah chaw luttu an la awm zel ang tih hriat a pawimawh. Hetiang thliin min nuai mek kara kan ram leh kohhran humhim tur hian kan tawngtai tama kan inzir taimak a tul zia Sailutar Scandal hian min hriat chhuahtir mawlh teh se.

Kan mamawh thlarau nun dik:

Hmanni deuh khan Nagaland leh Manipur lamah Korea ram atanga thuhriltu thenkhatin Shincheonji zirtirna an pu lut a, Kristian pangngai inzirtirna piah lam an zirtir chiang hle chungin mi tam tak chuan an tuipui thei nia! Nagaland Baptist Church Council pawhin thuchhuah a siam hial a ni. Meghalaya pawh an lut hman a thawm erawh an nei ta vak lo a ni awm e. Kan zingah pawh Bible sawi ni miah lo Adama nupui hmasa Lilith-i chungchang phuahchawp ni awm tak sawi vak vaka lehkhabu hial te pawh ziak peih an lo awm ta hial a. Mena thlak mai tur a nih laiin thenkhat chuan thutak hla takah an lo ngai a ni awm e! Kan makzia chu hei hi a ni – Pathian Thu, Bible phek za tam tak, kan buaipui tur Pathianin min pek laia, ‘ngaihruata lunglen pawh hril zo lo’ kan han tuipui thei te hi. Pawimawh viau ni se Pathianin a lehkhabuah chiang takin a ziak dawn lo emaw ni? Bible thutak hi Thlarau Thianghlim thu a nihna hi kan pawh zo tawh lo va, kan khamkhawp tawh lo va, Isua Krista aiin ‘thlarau hnathawh’ kan buaipui fo a nih hi le. Thlarau hriakthih bika kan inngaih avangin Kohhran meuh pawh kan hmu hniam a, Pulpit te chu inhrosakna leh Pastor leh Upate a na thei ang bera nuihsawh leh deuna hmun turah kan ngai thei tawh mai a. A ngaithlatuten a rapthlakzia an pawh miah lo phei hi chu kan chawlawl tawh zia tichiangtu leh tah tichhuak ber chu a ni. Zirtirna dik kan hlat ta lutuk a ni lo maw? Bible ngaihsanna, Isua Krista buaipuina, ni tin khawsakna hmuna thuawihna nun aia ropui a awm lohzia; ni tin nuna Kraws kawng zawh a pawimawh ber zia leh chutiang chu ‘extra-biblical revelation’ sang tam ai pawha hlu zawk a nihzia uar thar theuh a ngai a ni. A ‘mak’ aiin a ‘tak’ kan buaipui a hun e, thlarau nun dik chuan a ‘tak’ hi a ‘mak’ a ti ber thin a ni si a.

Kumin January ni 9 ațang khan Sailutar kohhranah Pu James Lalramliana leh a team ten rawngbawlna neiin bul an țan a. Lalpa Crusade tiin a hming pawh an vuah nghe nghe a ni. He crusade zoramin kan hriat dan thil pahnih langsâr tak a awm a. Pakhatna chu Isua inlâr chungchang leh vantirhkoh chêtna ni âwm taka sawi te a ni a. Pahnihnaah chuan rawngbawltute lam tih tur a sawi te hi a lar viau bawk. Chu'ng chu social media lamah pawh sawi a hlawhin a video țhenkhatte chu âwih leh awih lo an awm nawk a. Mi țhenkhat phei chuan an bei na ang reng hle a. Amah pawhin hei hi a hria a ni chêk ang, a thusawina apiang deuhthaw ah ni 10.4.2021 zan thleng khan a la chhám tel a ni. Mi tam takin Sailutar kohhran dinhmun kan hre chiang lo a, an dawnsawn dan te hriat kan chak a, pastorte pawhin chhâng deuh tura nawrna a awm zel bawk a. Chuvang chuan kei pawhin he crusade chungchang hi ka mimal ngaihdan sawi ve ka duh avangin heti hian ka rawn tarlang a ni. Amah James-a berin, "Engkim mai hi ka dawngsawng thiam tawh a, keimah ațang chuan ngaihdamna vek a chhuak tawh," tiin a lo sawi tawh bawk a. Social media kaltlanga thuchah sawi țhin a ni tel bawk nen, chutah vêk chuan kan han tarlang ve dawn a ni. Amah ringlo emaw zâwnga he thu hi ziak ka ni hran lo a, thil thlen dan hrang hrang ațanga sawi mai kan ni.
SAILUTARA LALPA CRUSADE

SAILUTAR KHUAA RAWNGBAWLNA KALPUI A NIH DAN TLANGPUI


Pu James Lalramliana hian 2015 kuma Darlawna rawng a bâwl lai khan Sailutar kohhranah hian vawi engemawzat thu a lo sawi tawh a. Thilmak ti zawnga a rawngbawlna khân mi beng a verh deuh nge ni Sailutar kohhran hruaitute lung a lên ta tlat a. Remchâng hmasa zawngin leh amah berin he hmun hi a hriat reng tho avangin (ama sawi angin) January ni 9 ah khan a team te nen an lût ta a ni. Hetih lai vel hian tuna hmun thianghlim te pawh hi an lo siam nghe nghe. Tun țum crusade ah pawh helai hi Isua inlârna video kan hmuhna hmun kha a ni. Vantirhkoh thusawi te, Thlarau Thianghlim, khâm ațanga lo chhuak te pawh he crusade ah hian hriat tur a awm kha.

A luh tirh ațangin Synod fachuam a nihzia a sawi lang nghal a. Thu pawh a sawi țhain ringtu nun châwmna thuchah țha tak tak a sawi țhin. Chumai bakah mi thinlung hneh deuh tu pakhat chu, Sailutar khua ațanga zoram puma harhna lo thlen tur thu hi a ni a. Hei hian kohhran mipui leh hruaitute ah beiseina sâng tak a neih tir avangin țhahnem pawh an ngai hle.

Hun a rei deuh a, amah mai bakah mi țhahnemngai țawiawmtu an awm zel a. Zoram pum dêngchhuak zaithiam pakhat leh Aizawla kohhran upa pakhatin a thusawi an chhawk țhin a. Anni pahnih pawh hi Pathian hman tak an nih avangin thu pawh an sawi țha thei hle. Speaker ai mahin an sawi thiam zawk ti te pawh an awm.

Kohhran mipuite inpêkna a nasa bawk a, Biak In leh hmun thianghlima țawngțai an awm deuh reng a. A tlangpuiin zân dar 12 thlenga țawngțai leh zing lam dar 4/5 vela țawngțai țhin engemawzat an awm reng a tih theih. Tualchhung mi leh mikhual țhenkhat tlaivara țawngțai an awm deuh reng bawk. Heti khawpa Pathian âu tâ chu Thlarau malsawmna dàwn pawh an phû hle. Heng avang te hian inkhâwm boruak te pawh a țha chho phian a. Chu mai ni loin, kohhran upate an in duty chhawk țhin a. Mikhual lo thleng thar apiang te lo dawngsawng turin țhalai lamin mawh an phur bawk a. Kohhran hall, Prebyterian English Medium School ni bawk hi ze khêlho ten an luah châwt a. Thlarau Thianghlim hnathawh dik tak thlenna tura kohhran hruaitute leh mipui inpêkna hi a ropui takzet zet a ni.

MI TAM TAKIN KAN HRIAT LEM LOH THIL ȚHENKHAT


He rawngbawlna hi kohhran mipuiin an ngaihlu viau a. A chhan chu speaker ber thilmak ti theia an rinna len êm vâng a ni pakhat. Chuvang chuan mi țhahnemngaiten tualchhung mai ni lo, zoram pum hriat atan youtube ah a sermon hi an dah zel a. Chuta țanga kan hriat leh thil țhenkhat han tarlang ila.

Ni 24.2.2021 ah khan nausen a boral hlauh mai a. Chu chu speaker an hrilh hnuin a chhûngte zawng zawng pindan ațanga a chhuahtir hnuah a team member pahnih dang nen kaihthawh an tum ta a. A hrawk a ri deuh hrâwk niin an sawi a, mahse an hlawhchham hlauh mai. A hmingah Lalvantirhkohi a phuah zui ta thung a. He thil thleng hi zan lam sermonah amah vêkin heti hian a sawifiah a. "Thuthlung hluiah khan nausen thî kaihthawh thu hi a lo awm lo reng reng a, ka lo hre lo a ni," a ti.

Thilmak ropui tak la thleng leh tur a sawi zingah mitthi kaihthawh hi a la tel tho a. Mi kawh/hauh hlum theihna khawp thiltihtheihna chungchang sawi a awm bawk. Hei hi ka bulah ngei pawh nikum lockdown hma lawk khan a sawi nghe nghe a ni. Chumai bakah thing(tree) tih kûl te a la tel bawk. Isua ropuina aia thil mak hrim hrim show tumna a nih hmel viau hlawm.

Heng bakah hian ama chanchin ropui tak tak sawi lan a nei nual. A tan sawi chakawm tak te pawh a ni ang. Chûng zingah chuan khâma vawi tam tak a zuanthlak țuma Isuan a khâi chhoh ziah tawh thu leh a âwm (chest) a thirtianga chhùn tláng chunga a kawr chiah a țeh thu te, Phawngpui tlânga setana nen an din dun thu te, chutih laia van zaipawl zai leh Angel rawn thlawh thlak suau suau thu te, amaha rimtui awm reng țhin thu te, a kawr hâk țhin hatu apiang an dam thu te a sawi bawk a. Sawi vek sen a ni lo a, ani pawhin min hrethiam se. Heng thute hian ngaithlatute thinlung chu a hruai hneh hle in a rinawm. Dâwt a nih leh nih loh keini sawi rual a ni lo a. Speaker thusawi vek kha kan la sawi hi a ni.

Ṭum khat chu KȚP in hmun thianghlima ṭawngṭai tlaivar an hman țumin zan laiah a tel pui a. Amaha Isua lût in a taksa kha rawn hmang angin a insawi a, "Tute nge in nih a,?" a rawn ti ta a. Mi țhenkhat thinlungah, Isua ni se engatinge KȚP member te kha a hriat loh tih theih tak a ni a. Țhalaiin an din hual laih a, thuchah tawi te a sawi bawk. He thu hian Isua thusawi dik zia a tarlang chiang hle. Matthaia 24:4-5 ah chuan Tin, "Tuman an tihder loh nan che u fimkhur rawh u. Mi tam takin, ‘Krista chu ka ni,’ tiin keima hming chhalin an lo kal ang a, mi tam tak an tihder dawn si a," tiin.

Sailutar kohhran hruaitute hi khawpui kohhran tam takin tluk lohna an neih chu biak ina mobile lek chhuah an phal lo hi a ni. Chuti chung chuan speaker hian, a duh chuan mobile hmanga thlalak a theih thu te a sawi a. Țawngțai lai te pawhin a duh chu mèn a, thla lak tir te pawh an awm a ni. "Isua a lokal dawn a, mit lâwngin in hmu thei dawn si lo, a thlâ lo la rawh u," han tih chang te pawh a nei. Heng hi amaha thlarau thawh dan zir zel a ni. Keini sawi phâk rual loh te pawh a ni mai thei. Amaherawhchu, Pathian biak inchhung zah lo zawnga chêt lakna pawi tak a ni.

Kumin kum bul lam khan Sailutar branch ațanga bial KȚP Conference-a kal an accident hlauh mai a. Chuta a comment chu a danglam ang reng, "Vanneihthlak takin an accident hlauh a," tiin. A sawi chhan ber ni a lang chu KȚP zingah khan a rawngbawlna pawm vak lo an awm a nih hmel a. A thusawi âwih lo chu a na bera an țan zel tur thu te pawh a tel. Infuihna țha nge mawni dawn ni. A rapthlak lek lek zawk e.

Thil hriatthiam mai theih loh pakhat chu, he crusade chhima kal mikhual, haw tum tawh te hi a sawi ṭhaih ṭhin a, an châm belh phah fo mai tih hi a ni. Chu bakah khawih thlûk kan tih ang leh mi a chhêmthlûk vel hian a tlu thei lo ho chungah a thinrim emaw tih mai tur a ni tlat bawk. Speaker rilru kan hre pha lo a, hetiang zawnga mi vau hi kristiante tih atan thil țhalo tak a ni.

Dawrpui vengthara rawngbawlna a neih lai khan inkhâwmnaah pastor pathum hâu hlùm turin thu a dawng a ni âwm a. A khawngaih si a, a thei ngang lo a ni tiin Sailutarah hian a sawi bawk. Thiltihtheihna mak danglam tak neih hi ropuinaah kan ngai te pawh a ni mahna le. Eng rau tak ni ang maw, mi hauh hlum ngawt mai chu. Pathian hmangaihna nen chuan a inpersan hle mai.

Khawzâwla kohhran upa pakhat vanram kal lo tur, Thlarau Thianghlim chhuahsan tawh a hming nen lam a sawi bawk a. Heng kârah hian vanram kai leh kai lo tur hi a sawi fo mai. Vanram kai leh kai loh thu hi keini rêl pui phâk a ni lo phawt. Vanram thleng thlenga thuneihna han neih tâk mai chu a Pathian rawngbawltu dik tak sawi tur a ni ngai lo ang.

Zoramah covid hi lo lut miah lo tur leh mi pakhat rawngbawltu lâr ve tak vanga lo lût angin a sawi mauh bawk. Heng te pawh ngaithlatute dinhmun inang lo thei tak tur a ni ngei ang. Thil reng reng keimahni thlir dan hi a awm ve zel a. A hre țhelh vek vek hi chuan thil nihna dik tak pawh an sawi bo vek thei tho a nih dawn hi.

Sawi tur tam tak a awm thei ang a. Hengah hian speaker hi țhahnemngaihna pawh a fakawm e. A chhan chu pûang tura a rilrua awm kha a sawi ve mai a nih hmel. Chu bakah kan han sawi tak te pawh ama thusawi ang veka dah a ni a. Chhiartuten ngaihdan erawh kan nei thiam awm e.

CRUSADE NEIHNA KOHHRAN HI TLÊM TÂRLANG LEH ILA


Thingtlang kohhran lian tak ni lem lo mahse Sailutar kohhran hi 1912-a din a ni tawh a. Centenary pawh an lâwm hial tawh a ni. An awmna hmasa chu Tengtawng khua ti a hriat a ni a. 1890 ah khan khaw pangngai tak niin a lo ding tawh. Mizorama khaw hlun leh kohhran din hmasakna ber pawl a ni hial ang. A tawi zawngin 1988 ah khan Tengtawng ațangin Sailutarah hian a khaw pumin an insawn ta a ni.

Tlem han belh lawk ila. Hman laiin Thanghulha khua Nisapui pasalțhate chu Engpâuva hoin Maurâwpah an ram chhûak a. Suanglâwn tlângdungah hâw in Sai patuai an kâp a. A lû chu tuna Sailutar khaw hmunah hian an târ ta a, chu chu a khaw hming put chhan a ni ta a ni.

Sailutârah hian kohhran hrang hrang, Presbyterian, UPC, Seventhday, EFCI leh Salvation te an awm a. Khaw inlungrual leh kohhranah pawh Pathian thu tuipui tak khua an ni a. Revival speaker țha tak takin rawngbawlna hlawhtling tak tak an lo nei tawh țhin. Chûngah chuan a khaw púm ang pawhin an inpumkhatzia a lang fo a. Kohhran hlùn leh nghet tak an nih vang te pawh a ni ang, zirtirna dik lo lakah pawh an upate an fimkhur thiam hle țhin. Tun țum crusade ah pawh kohhranin Pathian thu tak a beiseina a sang hle a. Thlarau Thianghlim harhna dik tak, midangte tan pawh pûr châwkna tham nih hi an rilru put hmang a ni tlat a. Kohhran upate leh mipuite inpêkna a chhuanawm takzet a ni. An țawngțai nasatna ringawt pawh hian rah țha a chhuah thui hle ang.


SPEAKER HNENA THURÂWN TLÊM


He crusade speaker Pu James-a hi mihring mihrinnaah pawh pa țha, rilru tluang deuh, pa inngaitlawm a nih thu hi sawi hmaih theih a ni lo a. Amah nen pawh kan inkáwm ve fo tawh țhin avangin pa fel tak a ni. Hetia rawngbawla a chhuah hnu hian atan pawh vawi engemawzat ka țawngțai ve fo a. Rawng hi bawl zel sela, Lalpan hmang zel se tih pawh ka duhsakpui. Chuvang chuan amahin mipuite thurâwn min pek ang thoin ani pawh hetah hian thurâwn han pek ve a țha in ka hria.

1. Pathian mi hman țhenkhatte pawh hian kan hmuh hmaih fo țhin chu Lalpa aia thildang langsâr zawk țhin hi a ni. Țawngkam chauha Pathian ropui ber tura chhám hi a ni lo a. Kan thil tih leh buaipui ațang hian kan rilru put hmang a lang țhin. Pu James-a rawngbawlna reng rengah hian Thlaraua harh tharna ai mahin thil mak hi a langsâr fo mai. Ama chanchin a sawi nasa hle țhin bawk a, "James Lalramliana hi tunge a ni tih Lalpa lo zawt ngat ngat ang che u," tih ang chi te kan ngaithla a. "Lalpan ka hreh chung chung min thlang miau si a," tih te, "Ka thilsawi hi in awih loh chuan a hmunah lokal rawh u," ti te in midang challenge zawngin a sawi nasa hle țhin. A hmuna han kal ten Isua inlâr leh thilmak te pawh an hmu leh țhin si lo. Chumi thawi dam nan chuan, "Hmu loa ringtu chu an eng a thawl e," a tih sak leh daih lawi a. Isua hming lam ve deuh tho si a, mahni chanchin langsâr taka pholan tumna hi a thusawi ngaithla tawh chuan an hai lo ang. Isua erawh chuan heti hian a ti thung a, Matthaia 9:30 "Tichuan, an mit chu a lo var ta a. Tin, Isuan an hnenah, "Tuma hriat loh turin fimkhur rawh u," a ti tlat a. Chu bakah Isua thiltih makah chuan miin Pathian ropuizia an hmu ngei ngei a, chu chu a langsâr ber țhin bawk. Luka 8:39 ah Isuan, "I inah haw la, Pathianin i tan thil a tihsak che hi a ropuizia va hrilh rawh," tiin a kaltir ta a.

Thil pakhat han sawi lang hram ila, hmun thianghlimah hian electric bulb chhit ên a nih vangin video ami pawh kha hei ngei hi a nih hmel. A dang Isua hmel leh thusawite chu kan hre thei lo kha a ni a. Hmu lote engthawlnaah kan ngai leh phawt mai a ni ang chu. A thu hrimah speaker hian tun hma ațangin a thiltawn mak pui pui, midangin an hriatpui ngei ngei tur chi, miin an hriatpui si loh a tawng hnem hle a. Hei hian rinhlelh a tizual tlat bawk.

2. Thlarau mit vâr bik leh chang sâng bik ni a inhriatna hi thlarau chapona mai a ni fo. He ram hi tlem ka lo dai ve tawh avangin kohhran chhungah fimkhur a ngai takzet a ni.

Paula kha van thumna meuha hruai a ni a. Pathian Thlarauin a hruai dan leh a thlaraumi dan chu rîl tak a ni. A zinna pakhatah hemi chanchin hi hriat chakin an lo zawt a. Chuta a chhânna chu a ropui teh a sin, II Korinth 12:6, "Chhuang duh mah ila mi â ka ni lovang, thu taktak ka sawi dawn si a; nimahsela ka insûm ang, chutilochuan tupawhin mi hmuh ang leh ka laka thu an hriat ang aiin mi ngai ropui zawk dah ang e," tiin. Isua aia amah kha miin an ngaih ropui a hlau a, mi hriat châk zawng ringawt avangin a thil tawn ropui lutuk kha a sawi duh lo a ni. Hei hi ringtute entawn atan a țha hle. Isua hming chauh hi lam loin aw.. Hindu leh Muslim te pawhin Isua hming lam hi chu an thei ve reng a nia. Anni aiin keini chu kan danglam tur a nih kha.

3. Insawițhaih zawnga mite thinlung hneh tum hi a pawi takzet bawk. "Mizoramah Lalpa Crusade in la hre ngai lo ang. In lo dodal a nih chuan nangmahni emaw in chhungkuain emaw in tuar ang," tih te, "Heng ka thusawite hi in ring loa midang bula min rêl vaih a nih chuan accident emaw in táwng ang," tih te kei pawhin speaker sawi ngei ka hria a. Chumi avang chuan Sailutar kohhran mi țhenkhat chu vau beh ang deuhthaw in an awm hial thei ang. Isua khan a thusawi pawm turin tumah a ti lui ngai lo. Rinna kawnga la chak tawk lo te a thlamuan zawk a. Hlau lo turin a hrilh châmchî bawk a. Amah lo pan dêk dêk tawhtute chu lâwm takin a lo dawng sawng mai. "In rin loh chuan in tuar ang," tih ang chi hi chu kan Lalpa hian a hmang ve ngai tlat lo. Matthaia 9:2 ah chuan; Tin, Isuan an rinzia a hmuhin, zeng hnenah chuan, "Ka fa, thlamuang takin awm rawh; I sualte ngaihdam a ni tawh," a ti mai. Rin dan pawh la thiam lo, amah pan ve tawp ho a lo kuangkuah dan te kha a ropui teh a sin. Isua hi lo entawn zel teh u. A hming chauh lam loin aw. Paula pawhin, II Timothea 1:7 ah, "Pathianin hlauhna thlarau min pe lo va, thiltihtheihna leh hmangaihna leh rilru fel tak neihna thlarau min pe zawk si a," a lo ti thlap mai.

4. Midang, a bîkin rawngbawltu sawichhiat paha Pathian ram thlentir tum hi Bible ațanga thlirin a inhmeh lo hle bawk. Kan páwi an sawi pawh ni lo, mi awm dâna lo lungawi loh ve ngawt mai hi a fuh lo hle, chhangchhiatthlak lamah a kal lek lek zawk. A bikin mahni insawi rinawm tùm avanga Revival Speaker leh Pastor te chanchin a chhuan chhe zawnga sawi phêt tum hi Remna Pathian ațanga thuchhuak a nih hmel loh. Heng hi sim daih chi a ni e. Pu James-a hian pastor rawngbawl dan kalphung a hriat loh zia a thusawi hian a tichiang hle bawk a. Paulan Rom 12:18 ah, "A theih phawt chuan nangmahni lam tal, mi zawng zawng nen inremin awm rawh u," min ti a. Midangin min lo rem thei lo a nih pawhin Pathian mi dik tak te chuan rawngbawlpuite mai ni lo, an mihringpui te rém hi an tum tlat zawk a ni ngai a. Hei hi Pu James-a rawngbawlna kal zel nan pawh a pawimawh takzet. Hemi bakah pastorte hi kohhran leh mipui chhiahhlawh aiin Lalpa chhiahhlawh an nihna hi kan hriat reng a ţul.

5. Keimahni chauh ni loin midang, Pathian mite thurâwn pawh hi ngaihchân ve țhin tur a ni. Mahni chauh dik intihna, midangin kan hmuh ang hmu ve lo tlata ngaihna leh thlaraumi ni a inhriat bîkna te hi mihring ațanga chhuak a ni. Miin Pathian fa dik tak nih inhriatna leh Thlarau Thianghlim pawlna dik a chan tawh chuan Isua nuna ropui tak, tlâwmna hi a nunah hmuh tur a awm ngei ngei a. Anmahni ațangin thlarau lam pûr châwk tur a awm ngei bawk țhin. Chu chu midang bula sawi emaw a ngai hran tawh lo. Chuvangin kan lawmna leh harsatna chungchangah pawh rit phurh inchhâwk tawna intichak tawn reng tur kan ni. Paula vêkin Galatia 6:2 ah, "In ritphurhte chu inchhawk tawn rawh u, chutichuan Krista dân thu chu in zawm a ni ang," a lo ti dîm dîam tawh. Pathianin min hmang a nih pawhin midang pawh a hmang ve tho tih hi kan chângvawn ni leh phawt teh se.

6. Vanram kai leh kai lo tur chungchangah mihringte hian thu kan nei thui lo hle. Heng sual ngaihdam theihna te, chhandam tur te pawh a bul tumtu ber chu Pathian a ni mai. Mihringte ngaiha sual tak te chatuan hmun pawh keini hriat phak rual loh a ni a. Huai tak taka thutlukna lo siam hi kan tih tur a ni ngai lo. Thlarau Thianghlim chhuahsan tih te pawh mihring ațanga tehna a ni deuh zel. Isua khan Kraws lerah pawh misual inchhîrna țawngkam khat avanga ngaihdam a nihzia te kha hriat reng tlak a ni zawk. Vanram kai leh kai loh chungchang hi chu Lalpa thu a ni e.

7. Speaker hian vantirhkoh nen an inbiak țhin thu a sawi fo a. Paula vêk hian Kolassa 2:18 ah heti hian a lo sawi leh tlat mai, "Inlârna danglam bik hmua insawi a, khawvel rilru tak pu si a, engmah ni si lova intiveiho, taksa hi ngaihnep tur, vantirhkohte pawh biak tur tite chuan thiam loh chantir che u suh se. Chung hote chuan Lû, Krista chu an vuan tawh lo a ni," tiin. He thu hian ngaihtuahna a ti thuiin Bible ah hian kan nihna dik tak hi a lo inziak zel mai a nih hi.

A tawp berah chuan Pu James-a țhahnemngaihna hi a lawmawm a. Kohhranho pawhin an hlutin boruak pawh a pangngai viau a ni awm e. Hetah hian Sailutar kohhran mipui inpêkna thûkzia hi sawi nawn leh ka duh. Mahni hna țul tam tak kalsana zankhua khuaa țawngțai țhin te leh tihtakzeta Lalpa âu tute țawngțaina hi a thlawn lo ang. Pu James-a țhahnemngaihna pawh kan hriatthiampui. Kohhran a humhalh tlat thu te han hriat phei chuan kohhran chhungkuaah pawh inpumkhatna chî a tuh ngeiin a rinawm. A hnena thurâwn pek hi a inthlahrunawm lo bawk a, heti hian kan han sawi ve a ni. Kan rawngbawltu kaihzâ kan lo vênpui a ni ber mai. Thurâwn pawma a lo insiamrem thei a nih ngat chuan atan leh kohhran tan a hlawk lehzual dawn em mai. Sailutarah hian harhna dik tak lo thleng mawlh teh se.

~Rev. RC Lalchhuanthanga

KRISMAS SERMON

~ REV. THANSIAMA
Mizo Krismas Sermon Chhiar tur

“Chaw dangral mai mai um suh u.
Chatuana nunna chaw chu um rawh u.”
“Lalpa zawngtute chuan thatpuina an nei lo thei lo vang.”
Johana 6:27; Sam 34:10

Mihring hi pian tirh atangin zawn leh dapin a khat a. Lehzual tumin ram tin an buai. Nawm chakna ‘Utopia’-in a hruai a, mahni thla um ang maiin chin tawk an thleng thei lo. Siam chhan an tluksan avangin nun a ruak a, a zawmpui a bosan chu a zawm dik leh hma chuan lungawina tak a hmu thei lo. Pathian zawmna aia mahni duhzawng leh khawvel lam umte chuan duhtak hmain thlan an thleng thin.
Vawi khat chu Grahama’n University hotu hnenah, “Hetah hian eng nge in problem ber?” tiin a zawt a. Ani chuan, “Nun ruak, hlim chak, lungawina hmu si lote,” a ti a. Grahama chuan, “Heng hi khawvel hri vei a ni e. An nun a za a, Pathian an mamawh a ni,” a ti.

Chutiang khawvelah chuan Isua kha a mite chhandama siamtha turin a lo kal a; mahse, mite lawmzawng mai a ngaihtuah lo. Mahni hamthatna zawngte chu kawng tha a kawhhmuh a, a thu zawmtute chan tur leh an tawh tur pawh a sawi thin. Mahni tlaina zawng thin mite aiin thiante malmak hlau lova Isua pantu Nikodema’n a tifuh zawk. Tun Krismas-ah hian i zir thar leh ang u. Isua chu ranthlengah a awm reng lo va, mifingte arsi leh Angelte zairi pawh a reh tawh. Lunghlui tilenga thil thar danglam zawn aiin insiam that a tul a, intihphur theihna apiang um aiin thutak nunpui a tha. Isua lo pian chhan tak leh a pek tum chu i zawng ang u.

1. Simna a rawn thlen: Mihring hi a bulah sualin a tihchhiat avangin a bul atangin siamthar a ngai a, simnaah tan phawt a tul. Mihring lungawina leh hlimna zawn mai chu bona a ni a, Isua’n zui leh chul mam a tum lo, chakna zui leh chin thar apiang um chu purphur nun a ni a, chaw chhia eia hrisel lohna a ni bawk, Isua thuawih hi thatna a ni.

(i) Chaw dangral um a phal lo : Taksa mamawh hi a paih lo va, thupui zawka hman chu a duh lo. Thatna tling lo, tui tih vanga eite hi chaw dangral a ni. Pathian thu tak leh thatna aia a penhleh lama phurna zawn hi tisa chakna a ni a, kawng pangngai baka kal hi hlimna dangral a ni thin. Ruaitheh leh zai tui leh lam avanga Pathian chu lawma rin hi inbum lungawina ang lek a ni a, a huatzia kan hmu zawk thin. Kan Krismas bawl vel dan leh kan thlarau hlimpui dan phei hi chu a dangral lehzual a, sim tlak a ni. Isua thu hi i zawm ang u.

(ii) Taksa thila intihkhah a rem ti lo : Taksa thil hi sual a ni mai lo va, intihkhah nana hman erawh chuan sual a ni a, ringlote awm dan a ni. “Khawvel leh a thilte hi hmangaih suh u”, a ti bawk. Pawn lam hlimna zawn te, tuina leh nawmna um te, silhfen leh kahwvel thil ropuite ita intlakralte hi sual a ni. Thil fel lo leh kawng dik lova thil neih te hi Pathian malsawmna a ni lo. Pathian thu leh khawvel thil kalpui danah hian insiamthat phawt a tul a ni.

2. Thahnemngaihna tur dik: Pathian chuan amah hriaa a thu awih leh ngaihsakte, a ram leh a mite thatnate chu a duh ber a. Hmela inhriat hi mizia leh duhzawngte pawh hriatna a nih avangin, “Ka hmel zawng rawh u” a ti a. Inzawmna tichak turin inpawl tam a ngai a, “Lalpa hriatna chu i um zel ang u”, a ti bawk (Joh.17.3). Heng hi Lal Isua leh Paula thahnemngaihna tak pawh a ni. (Phil. 3:7-16). Hriat dikah chauh hian thahnemngaihna a tha thei.

(i) Chatuan nunna kawngah : Isua leh a thu chu nunna te, riltam tuihal rehna te, that zelna kawng leh chaw danglam ngai lote a ni a; mi tin tan zawn leh um zel tur pawimawh a ni.. Ranthleng leh kraws aiin a luahtu kha a pawimawh a. Zawngtu hnena a pek Nunna chu Mihring phurna dangralte aiin a tha zawk. Thutak leh thlarau dika nunna chu a danglam ngai lo va, “Chi chhe thei lova piang an nih avangin a tha zui thin,” chu tak chu Isuan thahnemngai taka zawng turin a hrilh.
(ii) Pathian duhzawng tih leh nunpui : Pathian duhzawng chu a thuawiha nun leh thiltih a ni a, “Zawng hmasa rawh u,” a ti. Ruaitheh buai leh khawlaia bengchhen lam a ni lo. Simna tel lova pianthar te, thatpui loh thlarau chan te, nun tinghet leh tidik chuanglo Harhna te hi a lem leh hlimna dangral mai a ni. Mifingte leh Sumeona anga thuawih nun leh rinawm taka a duhzawng tih zel min zirtir. Mahni mawina leh hlimna te zawn fo aiin Pathian duhzawng tih leh nunpui a pawimawh.

Tunlaiin mahni tana zawn leh chakna chhiat phahin chhungkua leh Kohhranho pawh a rum mek. Ram changkang apiangah nun ruak, lungawi lo, tlaina zawng mahni intihlum an tam. Kohhranhova tlai lo, programme penhleh leh group leh pual chauhva hlim tum an pung. Kawng ngila hruai duh lovin phuahchawp leh chin thar an um a, tawng mawi leh phurnain mit a tivai a, nun a darh a, a zeng nghet zel. Tam a tizual a, zu leh fa paih leh awhhlumte a tipung. Tun hmain natna harsa an buaipui a, tunlaiin damdawia intihhlum leh nawm chaka intichhia kan buaipui.
Bible uar loh lamte uara nun dan tha ngaihthah hi chhiatna a ni. Lam hlimna phei chu mihringa awm sa, hnam tinin an neih, sakhaw dang leh Zu hmun pawha awm thin a ni a, hmeichhe thisenah a tam bik. Thlarau hnathawh a ni lem lo. Ni tura ngaihna leh mi kanglanghovah a ni zual. Kan inkhawm tam tak chu Vai film chhuahna ang maiin hmeichhe phar vel a tam. Isua tel loh aiin Khuang tel loh an hlau awm e. Phung um ni awm takin ramhnuaiahte thlarau an zawng a, bengchheng leh chiang lo apiang an bawh a, nun ruak inhlap riin khawlaiah thawm an nat a, thatna chu a pung chuang lo.

Pathian thu leh Thlarau fuh lo hian nunhona leh hna tinrengah mi a tichhia a, Politics thlengin a tikhawlo. Sawrkar thil leh vantlang thatna aiin mahni hamthatna an zawng a, thawh ho aiin paihthak leh tihchhiat an chak a, mi dang hmuhsit leh rahbeh nuam ti an ang thin. Election-ah a chhe lam zel chaka, a tha lam chu tha thut ni awm takin, an tih ve fo pawh miin an tihin an sawi chhe thin. Sawrkarna aiin mahni in leh lo an tinghet a, vantlang thil an chen a, mipui ram leh chanvo an ticher. Heng hi nun dan leh thlarau lam zirtir dan that loh vang a ni.

Kan hril leh kan hlimpui thin hi a lem reng reng a ni lo maw? Hmanah Israel-te’n phur takin Aigupta an kalsan a, Pathian thu awih aia phunnawi an chin avangin ramtiam an thleng lo. Hahdam leh phur tak zela kal tum hi bona a ni. Kan harhna leh thlarau chan zozai hi a tak chu ni se, tun ang mai hi kan ni tawh lo vang. Fakderna leh a lema hlimna zawn fo hi Pathian duhzawng a ni lo va, a pe ngai hek lo. Mifingten boruak mai en lovin Bible an en a, an hriat dan a tawp a, an kawng a buai pawhin an nun a buai lo. Thuawihin an kal zel a, Isua hnen an thleng a nih kha.
Lalpa zawngtute chuan an thatphah thin (Sam 34:10) Taksa malsawmna leh hlimnate aiin nun bul atanga thatna a pawimawh a. Berampute leh Mifingte ang khan nawmna kalsanin amah ngei chu pan a tul. Phurna dangral zawngte zingah pelhsawlh leh ramri thiat a tam thin. “A lem apiang an tlangnel a, nun ruak apiang an bengchheng”, tih a ni. Hruaitu lemten fakder leh chul mamin that hlawh an tum a. Kuang chei angin tuman an thatpui lo. Kohhranah a lem an seng lut a, pawisa bawmah a lem an duh lo. Tunlaia kan thlarau leh piantharnate chu rawng hnawih ang lek a ni zel. Lalpa zawngtu takte nunah chuan heng hi a awm thin:-

1) Pathian chibai buk: Pathian hmaah intihhniamna, nunah a laipui chantira inpek hi Chibaibukna a ni. Mahni lalna kheltu Heroda te, hnama chiang lutuk Samari-nu te, mahni dinna leh hlimna zawngtu mipuite’n Isua an hmu fuh thei lo. Pathian aia taksa damna leh hlimna zawngtu mipuite’n Isua an hmu fuh thei lo. Pathian aia taksa damna leh hlimna dangral zawngtute’n chibai rapthlak an buk thin a. Isua ngei zawnga hmutu chuan chibai an buk a, nun thar neiin an kal zui thin. Khawvel thila nawmna leh hlimna zawn chu boralna leh bumna a ni. Isua Krista hmela Pathian tak hriatna chu i um ang u.

2) Isua tana pek a pawimawh: Hmanah Josefa leh Mari an inpe a, Isuan a cheimawi. Mifingte’n an hlan a, Isuan a hmang. Khualbuk leh Laodikei chu mahni thilin an khat a, Hausakna dik neituin hmun a chan loh avangin an thelh ta. A neitu hmaih a, mahni hlawkna um chu hausakna rethei, damna bawrhsawm, incheina saruak a ni thin. Immanuela a nih ang ngeia dawngtu chuan an thatphah thin a, mahni intiruakin inpek a duh (Thup. 3:20).

3) Kawng tharah a hruai: Isua hmutu nun chu a siam thar a, kawng tharah a hruai thin. Mifingte’n kawng dang an zawh a, Berampute’n Pathian an fak a, Sumeona chu lungawi leh muangin a kal a, Josefa pawhin chawlhna hlim a panpui. Inpe ruak phala mahni hahdamna leh hlawkna chan ngama luhchilhtu chuan Isua mawina leh a ram thatna tur an nunpui thin. Camp leh hlimna hmuna inhlana ni tin nuna lang zui lo chu inbumna mai a ni thin.

Ruaitheh tam leh incheina leh zaituite chu hlimna dangral a ni a. Krista pekte dawnga, a thatna nunpui chauh hi a tak a ni. Ani chu Pathianin a chhinchhiah tawh a, thil dang chu a lem a ni. Bible thutaka chhinchhiah-te chauh hi rin tur leh pawm tlak, danglam ngai lo a ni. Kan zawn leh kan umte hi Pathian thuin a pawm em? A chhinchhiah-ah i en chiang ang u. A lem leh fawm chawp chu a hlauhawm thin. Isua piannain Zirmi te, Sakhawmi te, ram leh hnam timi te, hnathawk mite a huap vek a. Isua hmutu chuan an thatpui thin.

Kan Krismas leh Thlarau lam thahnemngaihnaah hian a tumbung mai chhut lovin, Politics leh hnathawhnaahte mahni dinchanna leh hamthatna mai zawng lovin, ringlo mite anga taksa thil leh hlimna dangral mai um hek lovin, nunna tak leh thatna chu i zawng ang u. Tihkhawmna apiangah “Kan hlawhtling, kan hlawkpui” zel a. Mahse, nun a tha chuang lo. Ruaitheha Pathian chawimawi tih te, zai tui leh lam hlimnate chu Jentail-te tih dan leh mihring phurna mai a ni a, Pathianin a lawm thu aiin a huatziate a lang tam zawk.

Isua lo pian chhan leh a thlarau hnathawh chu mihring siam that hi a ni. Pathian thuin a phak loh khawpa piangthar lem leh thlarau chhiar sen loh bo leh thinna Mizoram hi tivanduai fo lo turin Thutaka nunna chi i zawng ang u. Nun ruak za-vel hlim chak tipung zawnga intlakral fo lovin thatna leh hlimna tak chu i um ang u. Isua chu nunna leh thatna a ni a, a chhinchhiahna chu nuna Testimony puan hi a ni. Boruak lam hruaina chu Heroda inah a buai a, Bible hruainain a takah a luhpui “Pawn lama an hmuhin an hlim em em a, amah an hmuhin an bawkkhup”, tih a ni.
Isua chu amah zawngtu hnenah a inhmuhtir thin. Hmuia testimony petu chuan a mantir a, Pathian chhinchhiahna (seal) chu thutak a ni. Amah hmutu chhinchhiahna chu chibai buk leh inpek zel leh kawng thar zawh hi a ni. “Tu nge in zawn?” a tih kha, zawn leh zawn chhan leh zawn dan dikah hlawhtlinna dik a awm thin.
“Kan Mihrinzia put pahin
Mihring reng a tithianghlim
Lei pawh a tihmawi vangin
Mihring leh lei zah ila”
Amen

Asia Rama Kohhran 7 te zinga Ephesi Kohhran hnena Pathian thuchah leh tunlai ringtute nun

By. Rev. Lal Lawmthanga
Pathian thuchah leh tunlai ringtute

Thupuan bung 2&3 a kan hmuh Kohhran pasarihte khi tunlaia Turkey ram chhunga awm vek an ni a. Tunah chuan Turkey ram chu Muslim ram a ni ta. Ephesi khua Kohhranho hnena Lal Isua Krista thuchah atang hian Pathian thu i zir ho ang u.

Lal Isua Krista'n Johana kal tlanga Ephesi khaw hnena a thuchah hi Thupuan 2:1-7 ah kan hmu a. Ephesi khuaa kohhranho tirhkoh hnenah chuan heti hian a sawi a. Fakna rimawi taka  bul tanin, "I thiltihte, i thawh rimzia leh i chhelzia te, mi sualte i ngaihtheih lohzia te ka hria. Tirhkoh ni si lova tirhkoh intite chu i fiah bawk a, dawthei an ni tih i lo hre tawh a; 
chhelna i nei bawk a, ka hming avangin i tuar tawh a, i chau si lo va" tiin anmahni fakna thu a sawi hmasa a. Chumi hnuah an demawmna a sawi ve leh a.".....demna che ka nei a ni, i hmangaihna hmasa ber kha i ban tak avangin," a ti a. Chutichuan, i tluksan tak chu hre reng la, simin, atira i thiltihte kha ti leh rawh, chutilochuan i hnenah ka lo kal ang a, i sim loh zawngin i khawnvar dahna kha a hmun ata ka sawn ang" a ti a.

Sawi zawm zelin fakna vekin a um zui leh a.."hei hi i thatna chu a ni, Nikola ho thiltihte i huat hi; chu chu kei pawhin ka haw ve a ni" a ti a. 
A hnehtu apiang Pathian Paradis-a Nunna Thinga mi ka eitir ang, a ti a. 

Ephesi Kohhran a demna chhan chu a hmangaihna hmasa ber a ban tak avang kha a ni a. Engnge hmangaihna hmasa ber an ban tak chu ni ang le? Tih tak takna leh ngaihsak tak takna an bansan a ni ang. An chawmawlhna te kha sima an hawisan tur sual a ni tih a hriattir anih a rinawm. Tunlai rawngbawltu tam tak pawh rawngbawlnaa thui tak lo kal tawh, harsatna tamtak lo tuar tawh, mahse hnungtawlha tih tak takna leh ngaihsak tak takna nei tawh lo kan awm thei ang. Kan sima Lal Isua leh a rawngbawlna lam kan hawi tak tak leh a tul a ni.

Lal Isua thusawi Johanan ziak zawm zelin fakna thuin a umzui leh a. Nikola ho zirtirna i huat hi kei pawhin ka hua a ni a ti a. Nikola ho zirtirna hi Kohhran din tantirh laia kal sual leh zirtirna dik lo a ni a. Nikola hming hi Tirhkohte Thiltih bung 6 a, upa 7 thlan zingah a lang a.  Nikola zirtirna leh Thuthlung Hluia Balaama zirtirna kha angkhata ngaih an ni a. Pathian rawngbawltu tha tak anga lang mahse a der maia rawngbawltute an ni. 

Chuvangin Lal Isua huat zawng mi an ni. An zirtirna leh nun danah dem an kaina chhan chu Balaama anga hlawkna duh vanga rawngbawl a, a dera mite ngaina thin an ni. An thusawite hi an nun emaw an thiltih emaw nen a inzawm thin lo. An rilru chhung ngaihtuahna a dik lo. Thu tha tak tak an sawi a, an thiltih erawh a dang daih thin. A lemin rawng an bawl thin. Taksa thila hlawkna leh hamthatna duh avang chauha rawngbawltute an ni. Khawvel thil an duh a, khawvel thian nihna hi Pathian hmelma nihna a ni tih hre reng chungin an hawisan phal thin lo.

Chuvangin kan khawnvar dahna sawn anih loh nan kan pianthar hlima Pathian kan hmangaihna leh thil engkim tih tak takna nen kan tih thin anga ti leh turin Lal Isuan Kohhranhote min ko a ni. Chuti lo chuan kan khawnvar dahna a sawn mai dawn a ni. Kan khawnvar dahna a sawn chuan hnuchhawn ram leh thim zingah kan vak kan vak ang a, Thlarau Thianghlim tilungngai a tivuitu kan lo ni ang. A tawpah phei chuan Thlarau Thianghlim ti mittu pawh kan ni thei a ni. Hman tlak tawh loh chi ang leh Pathian hman duh tawh loh rawngbawltu kan ni mai dawn a ni. 
Hengahte hian a hnehtu kan nih chuan van Paradisa nunna thing ami eitu kan ni ang. Krista hi ei tur tak leh in tur tak chu a ni a. Kristaa awm thlarau nunna chaw a chawm kan ni zel dawn a ni. Hawh u, ngun takin i inngaihtuah ang u. Kan hmangaihna hmasa ber kha kan lo ban tawh a nih ve chuan simin a tira kan tih thin ang kha i ti leh ang u. Chawmawlhna thinlung hawisana harsatna karah pawh tih tak takna nena thil titu leh hnehtu kan nih theih nan Lalpan a thu malsawm rawh se! Amen.

LAL ISUA LEH NIKODEMA
(Tuiah leh Thlarauva pian hi engnge a awmzia?)

~ Dr. John Hlychho

1. NIKODEMA HI TUNGE?
Lal Isua’n Nikodema a Interview-na hi mimal inbiakna a ni satliah mai lova. He inkawmna hian ‘Mihringin Pathian a hmuh/hriat dân leh Pathianin mihring a hmuh/hriat dân’ chiang takin a hailang a ni.

Nikodema chungchang hi Bible-ah a inziak tlêm hle a, a inziak chhun erawh a pawimawh ngang thung. Nikodema hming hi Bible-ah vawi 5 a chuang a, a chanchin leh thiltih hrang hrang lanna erawh vawi 3 chiah a ni thung (cf. John 3:1,4,9,7:50,19:39).
Lal Isua leh Nikodema
Nikodema tih hi Grk.nik-od’-ay-mos (Eng. nicodemus) aţanga lâk a ni a, “mipuite ngamtu” (conqueror of the people or victorious among his people) tihna a ni. Bible-a a chanchin kan hmuh leh history aţanga alan dânin Pharisai, Sanhedrin member, thiltithei leh hausa tak a ni (cf. John 3:1,10, 19:39).

Nikodema chanchin hian “Pharisai zawng zawng hi adera nung an ni vek kher lo” tih a târlang nghal awm e (pharisees were not as a whole so hypocritical as people think).

2. ZÂNAH KHER KHER ISUA HMU TURIN A KAL?!
Nikodema’n zânah kher kher Lal Isua hmu tura a kal hi thil mak tak a ni a, zawhna a ti tam hle. A chhan ber chu, Judate ngaihdânah chuan Setana’n zânah nasa takin hna a thawk ţhin niin an ngai a, hemi avang hian Juda Rabbi-te hi zânah an chhuak-vâk thiang lo tluk a ni.

Hetichung si a, a zân zân-a Isua hmu tura Nikodema a kal tlat hian, thu sawi pui a tum hi a pawimawh tâwk tih a târlang nghal a ni.
(1). Scholar ţhenkhat chuan, Nikodema’n zân hun kher kher a chuhna chhan hi Judate leh a Pharisai ţhiante hriat a hlauh vang niin an ngai thung.

(2). Ţhenkhat chuan, a thil hriat duh-te hi hun duh rei chi a ni a, chhûnah hun a nei lova, Lal Isua pawhin chhûnah chuan mimal kawmna hun a nei lo tih a hria a, zân reh hi a rawn chuh niin alang, an ti ve thung.
A dik ber kan hre lova, mahse, a pawmawm ve ve khawp mai.

3. ZAWHNA LEH CHHÂNNA INTU LO CHU…!
Nikodema thil hriat duh ber hi a Zawhna aţang hian a chiang hle a, “Rabbi, Pathian hnên ata Zirtirtua lo kal i ni tih ka hria; Pathian an chunga a awm loh chuan heng thilmak i tih ang hi tuma’n an ti thei lo vang” (3:2).

Nikodema hian Lal Isua THILMAK TIH (MIRACLES)-te a lo hria a, Zâwlnei ropui leh thiltithei tak a ni ngei tih a pawm hmiah a (a Juda-puite ngaihdân pawh a ni tel a ni tih alang).
Zâwlnei ropui nia a hriat chu kawm chian a châk a, hriat-chian lehzual a duh tih alang a ni. Mahse, Lal Isua hian Nikodema hriat duh, rilruleh a tum (inquiry & reasoning & motives) chu chhâng ta lovin, a Subject a thlâk sak hmiah! Nikodema mamawh ber leh damchhan zâwk Chhânna (unexpected answer to his most eternal spiritual needs) chu a hlui ta zâwk a ni!

Lal Isua chuan, “Tih tak meuhvin, tih tak meuhvin ka hrilh a che, mi tupawh an pian thar loh chuan Pathian ram an hmu thei lo vang” (3:3) tiin, Nikodema Damchhan leh a Mamawh ber chu Pianthar a ni tih a hrilh ta a ni. Nikodema hian mak a ti êm êm a, a tum loh khânah a chhuak tih a hria a, a buai nghal map tih a hnu-a a zawhna-te hian a tichiang.

4. TUI-AH LEH THLARAUVA A PIAN LOH CHUAN…
Lal Isua’n “Piantharna” thu a sawi hi Greek. gennêthê anôthen a ni a, hei hian “chunglam aţanga hrin or piang” (born from above) tihna a kâwk a. Miin Lal Isua ring a, Lal leh Chhandamtu-a a pawm veleh, chumi chu Pathian faa chhiar niin, Thilsiamthar (new creation) a lo ni ta a ni (cf. 2Kor.5:17; 1Pet. 2:2). Thim aţanga ênga chhuahna (an emergence from darkness to light) ang pawhin a sawi theih bawk (1Pet.2:9).

A Greek ţawng hi chuan, piannawna lam aiin, “chunglam aţanga tih-danglamna leh hriatpuina” (Greek. anṑthen, new birth & recognition from above, cf. 3:31, 19:11,23, Jak.1:17, 3:15,17) hi sawi a tum ber niin alang.

Nikodema hian Lal Isua thusawi “Piantharna” thu hi a hrethiam lo ni lovin, a tân chuan thil mak tâwp, thil theih loh hulhual ang a nih avanga mak ti a ni zâwk. Nikodema (Judate tiamin) ngaihdân chuan, Abrahama thlah Israel mi nih leh, Pharisai nih leh Judate serh leh sâng zawm chu Vânram chahbi-ah a ngai hmiah a.
Mahse, Lal Isua hian, nihna (Abrahama thlah Juda-mi nihna) te, dinhmun (pharisai nih) te lehthiltih-ţhat (serh leh sâng zawm) ringawtin Vânram a kaitir dâwn lo tih chiang takin a sawi a ni.

Nikodema hian Lal Isua sawitum hi a man chiang lutuk. Chunglam Pathian hriatpui tlâk nih a duh tak tak chuan, Gentile mi, Juda Saphûn chunga Judate’n an thil beisei ang chiah chiah kha Nikodema hian a tih ve a ngai dâwn ta tlat mai! Miin Juda Saphûn nih a duh chuan, chumi chu an bualfai phawt a, thawmhnaw thar an hâk-tir a, Juda serh leh sâng, dân leh hrai zawng zawng zâwm turin an lâwm lut ta ţhin a ni.

Chuvangin, Nikodema hian mak a ti lutuk a, har a ti tâwpkhâwk a, “Engtin nge mi a tar hnu-in a nu pum-ah vawi 2 lut-in a pian leh theih ang?” ti hialin thil tih theih a nih lohzia thu tehkhin thu-in Lal Isua kha a chhâng a ni.

Gentile mi-in Juda sa a rawn phûn chuan, Juda sakhaw serh leh sâng leh culture zawng zawng za-a-za zâwm vek turin an phut a. Hetiang chiah hian, Nikodema hian Vânram a beisei chuan Tui-ah leh Thlarauvah a Pianthar a ngai a ni. Eng thil nge Nikodema hian har a tih êm êm chu ni ta ang le?

5. I PIANGTHAR TAWH EM?
Pathian fapa mal, Isua Krista, Messiah kan sual tlanna atâna Kross-a thi kha rin a, sual sim a, a duhzâwng tih chhunzawm kha Tuiah leh Thlarauva Piantharna chu a ni ta! (John 3:1-18, 8:37-44).
He Pathian Chatuan thiltum leh ruahmanna hi Nikodema pawh hian a hrethiam lova, pawm harsa a ti êm êm a ni. A tawi zâwngin, Lal Isua chu Pathian tirh Zâwlnei ropui tak, tuemaw ang chuan a hmu a.

Mahse, Messiah, Judate beisei leh Khawvêl Chhandamtu tur anih thu a hriat erawhchu… a pawm thei ngang lova, a ngaihdân lo neih tawh kha thlâk harsa a ti ngang mai a, “Nu pumchhunga vawi 2 lut nawn a, piang leh tur ang” hialin a ngai a, thil theih lohvah a ngai a, pawm harsa a ti ta em em a ni.

TUI-A PIANG tih hian Tuia Baptisma channa(baptism with water) a kâwk a. He Tui Baptisma hian, Lal Isua Thihna leh Thawhlehna Pawmna leh Țawmpuina, Lal Isua Thuawih bawih-a inpêk luhna a entir (Rom 6).
Sipaiten an Hotute hmaa “A țul chuan ka nu leh ka pa pawh ka kâp ang” tia Rinawmna thu an tiam ang kha a laimu a ni.

Tui Baptisma hi Vânram kaina a ni lova, Sual Sim Entirna, Lal Isua Ringtu Nihna Lantirna, Nemnghehna leh Lal Isua Thihna leh Thawhlehna Țawmpuina leh Inpêk Pumhlumna Entirna a ni (cf. Mk.1:4-5, Lk.3:1-21, Joh.1:26, 4:1-2). Juda Saphûn tân chuan Tuia Bualfaina (Baptisma) kha Sual leh Bawlhlawhna laka Silfaina leh Juda-mi nihnaa Thianghlimna Kailâwn hmasa ber (cleansing from impurity of idolatry and the first step in a practice of a holy living) a ni.

Lal Isua ringtute tân pawh, Tui Baptisma hi Sual sim Entirna leh Thianghlimna Nun Kailâwn hmasaber kan zawh țanna a ni ve a ni. Tui Baptisma kan chan khân, mi zawng zawngin Pathian fa ka nihna, Lal Isua Zuitu ka nihna, Lal Isua chu ka Hotu leh ka Lal (Master & Lord) atân ka thlang tih min hrethei (recognize) ta a.

Lal Isua tuarna leh ropuina ka țawmpui ve zêl tawh dâwn tih Entirna atân mite mit-hmuhah, an hmuh-theih-in Kohhran dân zâwmin Tui Baptisma ka chang a ni.
THLARAUVA PIANG tih hi, thilhluite (ngaihtuahna & thiltih sualte) chin ral a, sual sim a, kan rinna tifamkimtu leh siamtu Lal Isua chunga rinna nghat hmiah tih entirna a ni a (2Kor.5:15-21, Gal.6:15, etc.), Chunglam aţanga Pathian Hriatpuina leh Thlarauva siamtharlehna (repentance & spiritual regeneration) chan a kâwk a ni.
Lal Isua ringtu chu Pathian fa a ni a, thilţha ti tura thilsiam thar a nih tawh avangin Thlarau Thianghlim hruaitheih-a a awm zêl a ţul bawk (Rom 8:14).
Pathianin a fa a nihzia Chhinchhiahna atân Zakhamna Thlarau a pe nghal a (Eph.1:14).
Chuvangin, he Interview-a Nikodema hnêna Lal Isua Conclusion chu, he Chatuan Nunna hlu tak hi chang tur hian mihring thiamna, finna, remhriatna, tumna, nihna, dinhmun, serh leh sâng zawm leh tih-theihna a tâwk lova, Sual sim a, Lal Isuaa rinna nghah a, Lal Isua rinawm tak zui tura inpêk a ngai a ni. Chu pawh chu Thlarau Thianghlim ţanpuina leh hnathawh kaltlang chauhva tih-hlawhtlin theih a ni (3:6-8, 16, 36; 4:14, 36; 5:24, 39; 6:27, 40, 47, 54, 68; 10:28; 12:25, 50; 17:2).
Tuiah leh Thlarauvah i Piangthar tawh em?

Zoram mipuite hian kan ram hi ‘Lalpa zawn chhuah ram’ tiin chhuang takin sawi ṭhin mah ila, min zawng chhuaktu Krista leh a taksa Kohhran inzawmna ngheh zia te, ‘chu kohhran chu enge a nih‘ tih te, kohhran hlutna, pawimawhna leh a ṭobul hriatchianna kawngahte hian kan pachhe hle niin a lang a. Hei vang hian rinna kawngah te, rawngbawlnaah te, kohhran inrelbawlnaah te, mimal nun thlengin harsatna leh buaina kan tawk fo ṭhin niin a lang. Kohhran ṭobul leh a nihna dik tak te, ringtute tana a hlutna leh pawimawhna te hi ringtu mipuite hian kan hriat chian a pawimawh tak zet a, chuvangin kohhran dik tak chu Bible leh mithiamte lo sawi tawh behchhanin a tawi thei ang berin i han chhui chiang dawn teh ang.

Tunlaiin mi ṭhenkhat ten, ‘Kohhran chu sual lak aṭanga koh chhuah mimal tin hi kan ni mai a, denominations pawl hrang hrang, Pressbyterian, Salvation, Baptist, UPC etc. te hi kohhran an ni phak lo,’ tiin an lawina kohhran ngei pawh an hmu kohhran thei lo fo ṭhin a, khawvel pawl (organisation) pakhat ang chauhah ngaiin, an thinlunga kohhran an hmuh dan chu khawvel pawl dangte aiin a chungnung chuang bik lo hle a. Vawiina ‘Ringtute inpawlkhawmna pawl Thuthlung thar Kohhran’ hi Lal Isuan a thinsena a lei leh a din, Krista thisen hrin chhuah, Lal Isua leh Tirhkohten ‘Kohhran’ tia an sawi ṭhin kha a ni tih an pawm lo va, Lal Isua thisen hrin chhuah kohhran a nihna tak leh ringtute tana a hlutna pawh an hrethiam phak lo fo ṭhin. Hei vang hian kohhran chungchangah inhnialna a awm fo ṭhin a, kohhran rawngbawlna pawhin harsatna a tawh phah fo ṭhin.

Mi ṭhenkhat chuan Bible-a kan hmuh Tirhkoh Paulan ‘Kohte’ tih ṭawngkam a hmante (Rom 1:6,7 – 9:24 – 1 Korinth 1:2, 24), Paula leh Peteran ‘A kotu che u’ tih ṭawngkam an hmante, (Galatia 1:6 – 5:8 – 1 Thesa 5:24 – 1 Petera 1:15 – 2:9 – 5:10) hengte hi, ‘ringtu mimal tin hi kohhran chu kan ni mai’ tia ‘Kohhran’ hrilhfiahna ṭanfung atan an an hmang ṭhin a. Tin, Pathianin Abrama (Abrahama) a koh chhuah te kha ringtu mimal hi kohhran kan ni e tih ṭanfungah te an hmang bawk ṭhin. Mahse, hengte hi Kohhran = Ekklesia = Churh sawina an ni lo va, Lal Isuan Kohhran din tura mimal tin khawvel mi nihna aṭanga ‘A mi’ ‘A ta’ ni tura min koh hranna, ‘ko hrang, ko chhuak’ (ziak zawm loh a ni hi) sawina an ni zawk a ni.

Ringtu mimal tin hi khawvel mi nihna aṭanga a koh hran, a koh chhuah chu kan ni tehmeuh mai, mahse, chutianga mimal a koh hran, a koh chhuah chu Bible-in Kohhran a tih hi a la tling phak lo va, mimal tin a koh hrante, a koh chhuahte chu thlarau lamah taksa pumkhatah siamin kan lo awm a, chu taksa pumkhata siama lo awm tak mai chu Bible-in ‘Kohhran’ (ziak zawm a nih hi) tia a sawi chu a ni tih hi kan sawihawnna han ni phawt teh se. [Ziak zawma ‘Kohhran’ (collective noun) leh ziak zawm loha ‘koh hran’ = ‘koh chhuah’ (noun phrase) te, ‘ko hrang, ko chhuak’ (phrasal verb or verb phrase) tih hi a awmzia leh nihna a hrang daih a ni.]

Kohhran ṭobul: Aw le, a hmasain kohhran lo pian chhuah dan han sawi dawn ila. Thuthlung Hluiah khan Kohhran hi la awm lo mahse Pathianin ‘Thuthlung Thar Kohhran’ din tura a buatsaih ṭanna hi Thuthlung Hlui hun lai aṭang daih tawh khan a niin a hlimthla min lo hmuhtir tawh a. Pathian chuan a hmangaih suala tlu tawhte chu chhandam leh a duh a, Abrahama hnenah chuan, “Nangmahah chuan leia hnam tin an la thawveng ang” a ti a (Genesia 12:3). Tichuan, leia hnam tin thawvenna tur Krista a lo lan hmain Abrahama thlah hnam pum pui chu Pathianin tih tur bik neiin khawvel hnam tam tak zing aṭangin a koin a thlang a. (Deut 7:6, Ex 19:6). Chutiang chuan tih tur bik neiin Hebrai hnam chu khawvel hnam tam tak zing aṭangin a koin a thlang bik a, hei hi ‘Thuthlung Thar Kohhran hlimthla hmasa’ chu a ni phawt a.

Tichuan, hei bakah hian, hnam thianghlim ni tura a koh leh a thlan bikte hnenah chuan Pathian chu a inhrirttir hmasa a, a hnam pumin emaw, ‘an aiawh mi engemaw zat lek emaw’ te chu a hmaah inlan turin a ko fo ṭhin a. Tin, Lalpan tih tur bik neia a koh leh a thlan Israel hnam pumpui emaw, an aiawha a koh mi engemaw zat emawte chu ‘Lalpa mipui pung khawmho’ tih an ni bawk ṭhin a (Num 16:3).  Chutianga Pathian kohna avanga a hnam pum ang emaw, aiawh mi engemaw zat lo kal khawm, pung khawmte chu Hebrai ṭawngin ‘Qahal’ tih a ni a, hei hi Thuthlung thar lamah Greek ṭawngin ‘Ekklessia’ tih a ni a. Hei hi ‘Kohhran‘ tih ṭawngkam lo chhuahna leh a ṭobul, Thuthlung thar kohhran hlimthla anga ngaih theih leh sawi ṭhin chu a ni.

Tichuan, Pathian hnam thlan Israel-te chuan Pathianin a koh chhan an tihlawhtling thei lo va. (Hetianga Israel-ten koh an nih chhan an tihlawhtling thei lo hi Pathian chatuan remruat sa rêng a ni a, he lam chu chhui thui lo ila.) Tichuan, chu hna chhunzawm tur chuan leia hnam tin thawvenna tur Krista chu Pathian chatuan rel lawk angin leiah a lo piang a, Thuthlung Hluia a koh hran, a thlan bikte, Pa lungawina tlin zo lo hote thlakna turin ‘Thuthlung Thar kohhran’ a rawn din ta a, chu chu, ‘Pathian kohhran pawl Kristaa awmte’ (1 Korinth 1:2) tiin sawi ṭhin a ni a, hei hi Kristiante sawina a lo ni ta bawk a ni.

Hetianga Lal Isuan ‘Kohhran’ a dinna turah hian a tirin zirtir sawmpahnihte a ko phawt a, chumi hnuah sawmsarihte a ko leh a, chungho hmang chuan hmun hran hranah ‘Kohhran’ din hna chu a han thawk ṭan ta a. Chung zinga Kohhran ding hmasa ber chu Jerusalem kohhran a ni a, Pentikos Niah khan Thlarau Thianghlimin a rawn thuam a, chuta ṭang chuan Thuthlung Thar kohhran chu a nih tur angin a pian a lo kim ta a, Pentikos ni hi Thuthlung Thar kohhran pian ni leh din ṭan ni a lo ni ta a ni.

Tichuan, Thuthlung Thar Kohhran chu, ‘Krista avanga chhandamna changtute inpawlkhawm, Pathian pawl khawvela awm, khawvel chung lam aṭanga awp, Chanchin Ṭha hril tura nun leh rawngbawlnaa Pathian a laipui bera dah tlat Pawl Thianghlim’ tiin hrilh fiah a ni ṭhin. Lal Isuan a thisena a lei, Thlarau Thianghlim hmanga serh hran a ni.

Kohhran chi hniha sawi dan: Kohhran hi chi hnihin sawi theih a ni a, chu chu han sawi fiah dawn ila. A pakhat zawk chu Hmuh theih loh kohhran (universal church) tih a ni a, pakhat leh chu Hmun theih kohhran (local church) tiin an sawi ṭhin. A pahnih hian thil inzawm tlat, ṭhen hran theih reng reng loh a ni. (Kan la sawi fiah chho zel ang.)

Hmuh theih loh kohhran: Hmuh theih loh kohhran (Universal church) awmzia chu hei hi a ni. Khawvel pumpuia ringtu dik tak awm zawng zawngte, hmana mi leh tuna mi te, nakina lo la awm tur zawng zawng te pawh, kan zavaiin Kristaah chuan pumkhat kan ni vek a, chutianga Pathian ringtu dik tak zawng zawng, Kristaa pumkhata hruai khawm leh phuar khawm, Kristaa taksa pakhata siam chu ‘Hmuh theih loh kohhran (universal church) tia sawi chu a ni a. Krista chu kohhran lû niin, kohhran chu a taksa, a mo, a famkimna (Krista famkimna) a ni. Thlarau Thianghlimin a tithianghlim a, A ropuinaa Kohhran hmelhem lo, ropui leh hnehtu nia a hlan tur chu a ni.

Hmuh theih Kohhran: Hei hi Hmuh theih kohhran (Local Church) lo pian chhuah dan chu a ni.

Hmuh theih loh kohhran (universal church), Kristaa taksa pumkhat ni tura Thlarau thianghlim hmanga phuar khawmte tan chuan, hmuh theih loh thlarau lam chauha pumkhat chu he khawvel Setana lalna rama awm chhung atan hian a la tawk zo lo va. Tin, hmana mi thi tawhte leh tuna mite, lo la piang turte chu thawhho theih a ni lo va, khawvel chhim leh hmar, chhak leh thlanga mi pawh thawhho vek phak a ni lo bawk a. Chuvangin, khawvela Pathian mission hna chawl lova a kal reng theih nan hmuh theih lamah pawh ringtute chu englai pawha mumal taka phuar khawma an awm reng a ngai a, chuvangin, mumal taka pawl hming leh inkaihhruaina dan te neia taksa pumkhata siam an ngai a. Chu chu Pathianin he khawvela a mite awm dan tura a ruat dan tak pawh a ni bawk a. Chutianga pawl hming leh dan te neia an lo awm takah chuan hmuh theih kohhran a lo ni ta mai a. He hmuh theih kohhran tak mai hi Bible-a Lal Isua leh Tirhkohten an hun lai pawha ‘Kohhran’ tia an sawi ṭhin, Pathianin he leia a thilte, mimalin enkawla a phurh zawh loh enkawl leh phur tura a ruat, a tak taka Lal hna thawk ṭhintu, Lal Isua’n a thisena a din Kohhran hmuh theiha lo lang chu a ni. (Qahal – Eddah/ Ekklesia – Synagog).

Tichuan, Hmuh theih kohhran (local church) nihphung chu hetiang hi a ni. ‘Kristian Thurin pawm ‘Pawl’, Bible-a innghat, Tirhkohte zirtirna uluk taka pawm leh innghah nana hmang kohhran, ringtute leh an fate awmna Kohhran pawl tin hi a ni. He hmuh theih Kohhran hi eng lai pawha he khawvela Pathian thilte enkawlna kawnga Pa chan chang ṭhin, Chanchin Ṭha puan darh hna ki pui kawltu, hun harsa leh hlauhawm hnuaiah pawh ringtute tan ‘Kulhbing,’ ringtuten sual doral a huhova kan dona leh kan intihchak tawnna hmun a ni a. He hmuh theih kohhranah hian Pathian thu puan chhuah a ni a, Lalpa sacrament-te uluk taka buatsaih a ni a, Dan leh inthununna te vawn leh kenkawh tlat a ni.

Tichuan, Hmuh theih kohhran hi Hmuh theih loh kohhran nen ṭhen hran theih loha inzawm tlat a ni a, an nihphung ve ve ngun taka kan ngaihtuah chuan, ringtu mimal tin hi Kohhran ni mai lovin, taksa pumkhat ni tura Thlarau Thianghlim hmanga phuar khawm an niha, taksa pakhata siam an lo nih hnuah ‘Kohhran’ nihna chu a pu phak ta chauh ni.

Pawl (denomination) hrang hrang lo awm dan: (A kaih tawi theih ang berin sawi dawn ila.)

Hun a lo kal zel a, ringtu an lo pung telh telh a, hun laihawl kohhranah khawchhak leh khawthlang kohhran chu ‘filogue controversy’ avangin an lo inṭhenin, reformation period aṭangin pawl hrang hrang a lo awm bawk a. Heng hi a chhan chu, mihring famkim lo karah chuan Pathian thu hrilhfiah duh dan te, rawng bawl duh dan te, pawl kaihhruai duh dante a lo thuhmun vek reng thei lo va. Tin, khawvel hmun hrang hranga cheng hnam hrang hrangte chu hmun khatah lawi khawm vek phak a lo ni ta lo bawk a. Chungte avang chuan a remchan dan ang zelin pawl hming leh dan hrang hrang neia awm hran thliah thliah a lo ngai ta a. Chutianga pawl hming leh dan hrang hrang neia an lo awm hran thliah thliah takah chuan ‘Denominations’ tih a lo ni leh ta mai a ni.

Mihring famkim loten Pathian chatuan remruat, a thuk zia leh zau zia chhui sen rual loh kan hriat kim sen loh avanga hriat dan leh pawm dan a lo inang lo va, ngaihpawimawh zawng pawh a lo inan vek loh avanga pawl hrang hranga kan lo awm hran thliah thliah avang hian, Pathian chuan famkim lohna rama la awm ‘A kohhrante‘ chu a hnawl phah hauh lo va, rem hre takin an ṭangkaina tur hmun ṭheuhah a hung mai zawk a, a thlarauin hmaih nei hauh lovin a uap tlat reng tho va. (Helai chungchang hi hnung lamah fiah zawkin kan la sawi nawn leh dawn a ni.)

Chuvangin, khawvelah kohhran pawl hrang tam tak awm mah ila, a laipuia Isua Krista dah leh ‘Krista Lungpuia innghat’ apiangte chu lang thei lamah pawl hming leh inkaihhruaina dante nei hrangin awm mah ila hmuh theih loh thlarau lamah chuan kohhran pumkhat leh taksa pakhat kan ni reng tho va. Khawvelah chuan remchan zawkna avangin pawl hrang hrangah kan awm a, thlarau lamah chuan Lei leh Vana Pathian mite zawng zawng huap zo pawl, ‘Huapzo Kohhran’ tia sawi a ni ṭhin.

Tichuan, leiah chuan he Hmuh theih Kohhran hi ringtute inpumkhatna tur, sual doral kan hmachhawn hona tur, kan intihchak tawnna tur, Pathian thilte a huhoa kan enkawlhona tura Lal Isua’n a thisena min din sak chu a ni a, van kohhran hlimthla, he leia van lam thil kan lo tem lawkna a ni a, ringtute tan he hmuh theih kohhran hi ‘Beram huang’ a niin, keini ringtute hi ‘Beramte’ kan ni a, ‘Beram vengtu’ chu Krista a ni.

Amaherawhchu, kohhran hi chhandamna ki pui ber a ni lo tih hria ila. Chhandamna chu “Rinna avanga khawngaihnaa chhandam” tih a nih kha. Chuvangin kross lera chhandamna changtu ang khan hmuh theih kohhrana tel ve hman ta lo pawh awm theih a ni a, amaherawhchu, tel duh lo leh ngainep nen chuan a dang daih a ni. Tichuan, Kohhran chu ringtute inpumkhatna, Lal Isuan a thisena a din, taksa pakhata min siamna chu a ni a.  “Kan zain, Juda-te emaw, Grik-te emaw, bawih emaw, bawih lo emaw, taksa pumkhata awm turin Thlarau pakhat chauhvah baptis-in kan awm ṭheuh si a, Thlarau pakhat chauh min intir ṭheuh bawk a.” (1 Korinth 12:13)

Chutih laiin khawvel a la nih avangin kohhranah chuan Buh lem te pawh an inzep ve thei reng bawk a, Nikin Ni rorel hunah Pathianin a la thliar mai dawn a ni.

Kohhran dik leh dik ziktluak lo: Aw le, hmuh theih kohhranah chuan Kohhran dik leh dik ziktluak lo, Lal Isuan a din chhan phawk fuh leh fuh lo deuh a awm theih avangin a dik leh dik lo chu Bible aṭang leh an rah aṭangin point pali lek hmangin i han sawi fiah dawn ila. Chutih rualin dik ziktluak chiah lo deuhte pawh hi Pathian ngilnei leh khawngaihna ngah chuan thlauthla nghal mai lovin kawng dikah hruai luh a tum hram reng ṭhin tih kan hre reng dawn nia.

Kohhran dik chuan Isua Krista rin chauh hi chhandamna atan an pawm tlat a, kohhran dik lote chuan Lal Isua aia ngaih pawimawh leh buaipui lian zawk an nei fo ṭhin. Eg. Pawl ram, hnam thuthlung, sakawlh etc.
Kohhran dik chuan la hre lote hnena Chanchin Ṭha hril an ngaipawimawh ber ṭhin a, kohhran dik lo chuan la hre lote hnena Chanchin Ṭha hril aiin hre tawh sate an pawla hui luh tumin ṭan an la fo ṭhin a, pawl dangte an nêkin an sâwt fo bawk ṭhin.
Kohhran dik chuan an kohhran inkaihhruaina dan leh hrai piah lamah Krista tana thawhpui theih apiang an thawhpui thiam ṭhin a, kohhran dik lo chuan an kohhran hmalakna bik a nih loh chuan tumah an thawhpui hlei thei ṭhin lo va, anmahni chauh chu dik berah inngaiin mi dangte chu van ram pawh kai ve lo turah te an chhuah mai fo ṭhin.
Kohhran dik chuan an chenna ram leh khawtlang siam ṭhat an tum ṭhin a, kohhran dik lo chuan hmuh theih loh thlarau lam thil chauh an lungkhamin taksa lam thil an hlamchhiah ṭhin.
 
Kohhran hming leh a nihphung sawi fiahna: Lal Isua chuan amah ringtute hi he khawvela kan awm chhung hian mahni duh dan dana tla darh lova inpawlkhawma intichak tawn tur te, hmelmapa Setana beihna laka inveng tawn tur te, amah vana a lawn hnuah pawh a huhova a thu puandarh hna thawk chhunzawm zel tur te, he khawvelah hian Pathian thilte enkawla hum him tlat tur tein min ruat a.

Pathian hian a mite hi Thuthlung Hlui hun lai aṭang tawhin a huhoin a awm tir zel ṭhin kan tih tawh kha. Chutiangin Lal Isua pawhin a dam lai aṭang tawh khan a Pa thu angin amah zuitute kha mal tlat tir lovin a huikhawm tlat zel a, a thih hnuah pawh Tirhkohte kaihhruaiin an inpawlkhawm chhunzawm zel a. Chutianga Isua zuitu, a thisena a tlansa intelkhawm tlat te chu khang hun lai khan ‘Lalpa mipui pungkhawmho’ tiin an ko ṭhin a. Pungkhawmho tih chu khang hun laia an ṭawng tualleng leh Bible (Thuthlung thar bik) ziakna hmasa Greek ṭawng chuan ‘Ekklesia’ tih a ni a, chu chu sap ṭawngin ‘Church’ tiin an letling a, mizo ṭawngin ‘Kohhran’ tiin kan lo letling leh ta a ni.

Tichuan, Kohhran chu Krista’n a thisena a tlante, mal tlat tir lova inpawlkhawma taksa pumkhata a siam, Thlaraua a uap tlat leh chhandamna banga a hung tlat chu a ni a. Amah Krista chu Pa Pathian ruat angin Kohhran Lu a ni a, Kohhran chu a taksa a ni.

Efesi 1:22-23 “Tin, thil engkim a ke hnuaiah a dah a, amah chu engkim zawng zawng chungah lu atan kohhran hnenah chuan a pe a, kohhran chu a taksa a ni, engkim engkima tikhattu famkimna chu.”

Hengte hi han bih chiang ila (Bible lehlin thar aṭangin): Mathaia 16:18 “Tin, nang, Petera i ni tih ka hrilh bawk a che; he lungpui chungah hian ka kohhran ka rem chho vang a, mitthi khaw kulh kawngkharte chuan a ngam lo vang.”

Mathaia 18:17 Tin, anni chu a ngaihthlak duh loh chuan kohhran hnenah thlen ang che; kohhran pawh chu a ngaihthlak duh loh chuan ani chu i tan Jentail leh chhiahkhawntu ang ni rawh se.”

Tirhkohte 7:38 “Amah chuan thlalera pung khawm zingah Sinai tlanga amah betu vantirhkoh chu a lo chhawn a, kan pute hnena thu sawi thina, min pek chhawn tur thu nungte pawh dawngtu a nih kha.”

Khing Mathaia ziaka kohhran sawina ṭawngkamte leh Tirhkohte 7:38 a kan hmuh, thuthlung hlui hun laia Sinai tlanga Pathian thu avanga mipui pungkhawm a sawite khi Bible ziak hmasa Greek ṭawngah chuan ‘Ekklesia’ tia sawi an ni vek a. Grammar ah chuan Ekklesia tih awmzia chu ‘inhmukhawm, pung khawm (assembly)’ tihna mai a ni a, mahse Bible chang tar lanah te hi chuan ‘Ekklesia’ tih ṭawngkam chu Pathian avang leh Pathian be tura pungkhawmte sawi nan a hmang vek a. Tichuan Lal Isuan ‘Ka kohhran’ tia a sawi leh Tirhkohten ‘Kohhran’ tia an sawi ṭhin chu Pathian hming avanga mipui pungkhawm (Ekklesia) a ni vek a, a awmzia lo lang ta chu, kohhran chu ringtu mimal ni mai lovin, Krista avanga an lo inhlawmkhawma thlarau lama taksa pumkhata siam an lo nih chiah khan Kohhran tia sawi a ni ta chiah a ni.

Tin, Thu Puan 1:20 ah chuan, “Ka kut ding lama arsi pasarih awm i hmuhte leh, rangkachak khawnvar dahna pasarihte thuruk chu. Arsi pasarih chu kohhran pasarihte tirhkoh an ni a; khawnvar pasarih chu kohhran pasarihte chu an ni e.” tiin kan hmu a.

Heta kohhran pasarihte tia a sawi hi Ephesi khuaa kohhran te, Smurna khuaa kohhran te, Pergamos khuaa kohhran te, Thuatira khuaa kohhran te, Sardis khuaa kohhran te, Philadelphia khuaa kohhran te, Laodikei khuaa kohhrante an ni a. An vai hian mimal sawina an ni lo vek a, khaw khata ringtu inhlawmkhawm pawl, kohhrana lo insiam ta sawina vek an ni a. Heta ṭang pawh hian ringtu mimal chu Bible-in kohhran tia a sawi hi ni lovin, ringtu inpawlkhawm taksa pumkhata lo insiam ta kha kohhran tia a sawi chu a ni tih a hriat theih bawk a ni.

Hei hi han en leh ila: Mathaia 16:18-19 Tin, nang, Petera i ni tih ka hrilh bawk a che; he lungpui chungah hian ka kohhran ka rem chho vang a, mitthi khaw kulh kawngkharte chuan a ngam lo vang. Vanram chabite ka pe ang che a, lei chungah eng pawh i phuar apiang vanah phuar a ni ang a, lei chungah eng pawh i phelh apiang vanah phelh a ni ang,” (CL)

Lal Isuan ‘He lungpui’ a tih hi amah ‘Krista Pathian nung Fapa’ a insawina a ni tih chu kan hriat vek hnu a nih avangin sawi thui lo mai ila. Tichuan kan hriat atana pawimawh lai chu, Lal Isuan amaha a rem chhoh tur chu ‘Ekklesia’ tih ṭawkam a hman avangin ringtu mimal a sawinna mai ni lovin, amah avanga inhlawmkhawma pumkhata lo insiam ta kha a ni a. Chutianga ringtu pungkhawm/inhlawmkhawm taksa pakhata lo piang chhuak ta (Ekklesia) chu Mizo ṭawnga Kohhran kan tih hi a lo ni ta a ni. Mimal chu Ekklesia a ni phak lo va, an lo inhlawmkhawma taksa pakhata an insiam chiah khan Ekklesia = Church = Kohhran a lo ni ta chiah a nih chu.

Tin, Tirhkoh Paulan, “Tupawh Kohhran hotua ṭan duh chuan hnathawh ṭha a duh a ni,” a tih leh, “Pathian chhungte chu Pathian nung Kohhranho, thutak ban leh innghahna chu an ni” a tih aṭang pawh hian tirhkoh ten kohhran an sawi hi mimal a ni lo tih a hriat theih bawk.

Hei pawh hi han en leh ila. Tirhkohte 14:21-23  “Tin, chumi khuate hnenah chuan Chanchin Tha an hrilh a, zirtir tam tak an siam hnuin Lustra khuaah te, Ikonion khuaah te, Antiokei khuaah te an kir leh zel a, “Hrehawm tam tak tuarin Pathian ramah kan lut tur a ni reng a ni,” tiin zirtirhote rilru an tinghet a, rinnaah chuan awm reng turin an fuih zel a. Tin, kohhran pawl tinah chuan upate an ruatsak a, chaw nghei chunga an ṭawngtai zawhin, an rin Lalpa hnenah chuan a kawltir zel ṭhin a.  Hengte hi ngun taka kan en chuan, khaw hrang hranga awm ringtute, anmahni awmna hmun ṭheuha hmuh theih leh hmuh theih loh lama inpawlkhawma taksa pakhata siama awmte chu Bible-in ‘Kohhran’ tia a sawi chu a ni tih kan hrefiah thei ang.

Tichuan, kan hriat fiah lehzual theih nan heti hian han sawi leh ila. Lal Isuan a thisena kohhran a din chhan pawimawh tak chu hei hi a ni. Ringtute hi Setana lalna ram khawvelah kan la awm si a, mumal taka phuarkhawm kan nih lohva kan maltlat chuan sualin awlsam takin min hneh mai thei dawn a, chuvangin, mihring remhriatna ni lovin, Lal Isua lo sawi lawk tawh ang leh Thlarau thianghlim hruaina ang zela inhlawmkhawmin, ringtu mi tam takte chu taksa pakhatah siamin kan lo awm ta a, chu chu Kohhran chu a lo ni ta a ni.

Tichuan, mihring inhlawmkhawm leh thawkho chuan pawl hming leh dan te neih a lo ngai ta a. Chuvangin kohhran (Ekklesia) chuan a ṭulna avangin pawl hming leh dante a lo nei ta a. Pawl hming leh dante hi kohhran ti kohhrantu a ni lo va, kohhran dik tak chu pawl hming leh dan a lo pian hmaa piang hmasa zawk, ringtu pungkhawm taksa pakhata lo insiam ta, Thlarau thianghlim hmanga taksa pakhat ni tura phuar khawma kha a ni a. Pawl hming leh dan te hi chu mamawhna avanga lo piang chhunzawm ve chauh a ni zawk a ni.

Atirah chuan Kohhran hmasate kha an awmna ram leh khaw hmingtea koh an ni mai ṭhin a, eg. Jerusalem kohhran, Korinth Kohhran etc. ti tein. Tichuan Kristian an lo pung zel a, Judai ram leh a chhehvel mai ni lovin khawvel ram hrang hrangah pawh ringtu an lo pung zel a. Chutianga khawvel ram hrang hranga awm hnam hrang hrangte chu an remchan dan te a lo inchen vek thei ta lo va, an inrelbawl duh dan pawh a thuhmun vek ta lo bawk a, tin, Pathian thu an hrilhfiah duh dan te, rawngbawlnaa an ngaih pawimawh zawng te pawh a lo thuhmun vek thei ta lo bawk a. Chungte avang chuan hming hrang hrang leh pawl inenkawlna dan leh hrai hrang hrang neiin an lo awm ta a ni. Hetiang hian pawl hming leh dan leh thurin hrang hrangte neiin awm mah sela, Kristaa innghata Bible zirtirna pen san lo an nih phawt chuan Pathian Kohhran an nihna a bo chuang lo.

Kohhran chu Krista taksa a ni: Tichuan he kohhran kan sawi hi Lal Isua taksa ngei a ni tih heta ṭang hian kan hre thei a ni. Paula chuan Filipi 3:6 ah chuan heti hian a sawi a. “Ṭhahnemngaih lamah chuan kohhran tiduhdahtu ka ni a” a ti a. Tichuan, Paula chu kohhran mite tiduhdah leh man khawm tura a kal laia Damaska khaw daia engin a chhun tluk khan Lal Isua chuan kohhran chu ama taksa ngei a ni tih chiang takin heti hian a sawi a ni. Tirhkohte 9:5 “Tin, ani chuan, “Lalpa, tunge i nih?” a ti a. Tin, Lalpa chuan, “Isua, i tihduhdah hi ka ni e” tiin.

Kohhran chu Thlarau Thianghlimin a thlahthlam ngai lo: Kohhran leh a chhunga awm kohhran mipuite pawh hi mihring famkim lo kan la nih avangin dik tawk loh chang te a awm ve fo lo thei lo va. Kohhran mipui chu sawi loh, kohhran hnarkaitute zingah ngei pawh tisa leh thlarau lama chak lo deuh te, Pathianthu hrilhfiah duh dan leh pawl inrelbawl dana ngaihdan hrang lo piang te a awm theih bawk a. Hengte avang hian sualin kohhran chhungkhurah thuk takin kua a hreuh ve thei a. Mahse, hengte avang hian kohhran hi Pathianin a kalsan phah ngai lo va, kohhran chhungah sual bumna avangin kalsualna te, buaina te, harsatna te a lo awm pawhin Thlarau Thianghlim chuan kohhran chu harsatna leh buaina ata hruai chhuakin kawng dik a zawh tir leh zel ṭhin.

Tirhkohte hun lai aṭang tawh khan vawiin thleng hian kohhran chuan chhung lam leh pawn lam aṭanga beihna te, harsatna leh buaina te, tihduhdahna te vawi tam tak a lo tawk tawh ṭhin a, mahse Thlarau Thianghlim hruainain a dingchhuak leh zel ṭhin. He kohhran hi Pathianin Thlarau Thianghlima a chen chilh tlat avangin Lal Isua lo kal leh thlengin nghet takin a ding reng dawn a ni.

(Amaherawhchu, khawvel pum huap ngaihtuah chuan Kohhran hi Lal Isua lo kal leh thlengin ding reng dawn mahse, ram bial khat kohhran emaw, khawkhat kohhran emaw te chu kal suain an bopil thei em em thung a, chutianga kohhran bopil ta vang vang chu khawvelah hian tam tak an awm tawh tih pawh kan hre tel dawn nia.)

Tun dinhmunah hian pawl hming leh dan hrang hrangte, Thurin innghahna hrang hrangte neiin awm hrang hlawm mah ila Krista hminga pungkhawm, Krista thisen hrin chhuah, Kristaa innghat, Bible zirtirna zuitu kan nih phawt chuan khawi pawl mah hi Krista Kohhran kan nihna a bo chuang lo va, kan zavai hian bul thuhmun, Pa hmun, Lu pakhat vuan, huang khat chhunga mi kan ni vek a, Lal Isuan amaha a rem chhoh kohhran kan nihna hi englai mahin a bo ngai lo. Chuvangin vawiina Denominations pawlho kan tih te hian kal suala ‘Lu’ Krista’ chu an hransan loh phawt chuan Krista kohhran, amaha innghat leh rem chhoh an nih lohna a awm reng reng lo a nih chu. Pawl hming leh dan te hi chu mamawhna avanga neih chauh a ni kan tih tawh kha, pawl hming leh dan aia piang hmasa zawk ringtu inhlawmkhawma taksa pumkhata insiam kha Kohhran lai tak chu a ni a, chutianga taksa pumkhata insiam hnuah pawl hming leh dante chu a lo piang ve chauh a nih chu.

Kohhran pawl hrang hrang awm hi Pathian remruat a ni: Hetianga kohhran pawl hrang hrang kan awm hi mi tam tak chuan an hrethian lo va, ‘Pathian pakhat bia hmun khata awm khawm thei si lo hi Kohhran dik a ni thei dawn em ni?’ an ti ṭhin a. Mahse, hetianga pawl hrang hrang kan awm hian ṭhatna tam tak a nei zawk a, Pathian rem ruat dan pawh a ni ngei ang tih hi a rinawm hle zawk a ni.

Kan hriat ṭheuh angin Roman Catholic kohhran in khawvel pumah kohhran thuneihna a pumhmawm titih lai khan a lo ropui ta lutuk a, kalsualna nasa tak a lo awm a nih kha. Khang hun lai khan kohhran chu tumahin an sawisel ngam lo va, sorkar meuh pawhin an hlauhtlawn ṭhin a. Chuvangin Pathian hruaina ang zelin Protestant kohhran a lo piang chhuak a, kristianna atan thil ṭha tak a rawn her chhuak ta zawk a.

Tin, hei bakah hian Pathianin khawvelah hian kil hrang hrang aṭanga a rawngbawl hna peng hrang hrang thawk tur mi chi hrang hrang a mamawh avangin mi pakhat emaw, khaw pakhat emaw, ram pakhat emaw, kohhran pawl pakhat emaw chauhin chu chu a kengkawh vek zo lo va, chuvangin Protestant kohhranah pawh rawngbawlnaa hma lak dan leh ngaihpawimawh zawng inang lo, ṭangkai dan inang lo pawl hrang hrang kan lo awm leh ta a. Heng zawng zawng hi Pathian remruat vek zawk a ni. Pawl ṭhenkhatin la hre lote hnena rawng bawl an ngaih pawimawh viau laiin ṭhenkhatin fahrah leh rethei chhawmdawl lam an ngai pawinawh em em a. Ṭhenkhatin ringtute tan zirna leh thiamna lam an ngaih pawimawh viau laiin ṭhenkhatin Pathian thu har hrilh fiah lam an buaipui pui em em a. Heng zawng zawng hi Pathianin a mamawh vekte an ni a, hetiang hian Pathianin atana kan ṭangkai dan tur ang ṭheuhin pawl hrang hrangah min lo ṭhen darh a, thlarau lamah erawh chuan Fapa Isua Krista-ah huang khatah min khung khawm vekin Thlarau thianghlim hruihrual hmangin min phuar khawm tlat thung a. Hengte hi ngun taka thlir chuan kohhran pawl hrang hranga kan lo awm hian ṭhatna tam tak a nei a, Pathian rem ruat dan tak pawh a ni zawk tih hi a chiang em em a ni.

Kohhran mawhphurhna: Kan han sawi tak zawng zawng te kha pawm thei lo kan la awm a nih pawhin heng a hnuaia zawhnate hi a chhanna han ngaihtuah hmasa zet sela, chumi hnuah ngaihtuah ṭha leh sela an chiang tawh ngei ang.

Kan sawi chhunzawm leh hmain hei hi hre hmasa ila. Kohhran chu a hming leh a nihna chauhah kohhran a nihna a innghat lo va, a hnathawh leh a mawhphurhna phurh te, Pathianin a hman danahte kohhran a nih zia a lang bawk tur a ni.

Zawhnate chu: Lal Isua vana a lawn hnu aṭanga vawiin thleng, kum sanghnih zet chhung hian, Khawvela Chanchin Ṭha hrilnaa Pa chan changa khaipa ber nihna hi Pathianin tu chungah nge a nghah? Tin, Lal Isua thuchah Lalpa zanriah sacrament te, baptisma sacrament te hi enkawla vawng him turin Pathianin tunge a hman ṭhin? Tin, vawi tam tak Kristiannain nuai chimih tuma beihna a tawh laiin kohhran anga Pa chan chang an awm tawh ngai em? Tin, Pathianthu zirtirna dik lo laka vawiin thlenga Pathianthu dik hum him ngar ngar ṭhintu hi tunge ni? He khawvela Pathian thilte zawng zawng enkawla mawhphurhna sang tak lo phur ngar ngartu hi tunge? Heng zawng zawng chunga mawhphurhna hi mimal tuin nge la tawh? Mimal pakhat talin kum khat tal pawh hengte hi enkawlin a phur zo tawh ngai em?

Aw le, heng zawng zawng enkawla Pa chan chang tur hian Pathianin kum sanghnih zet chhung chu vawiina kohhran hrang hrang kan tih, Kristaa innghat te hi thlarau lamah hruikhata thlung khawm vekin a lo hmang tawh ṭhin a, a la hmang zel dawn bawk a ni. Tichuan kohhran chu he khawvela Pathian inpui leh a Iptepui bânna, a khawpui, Krista taksa a ni a, hun harsa leh hun khirhah pawh ringtute tan ‘Kulhbing’ a ni reng ṭhin. Tichuan, kohhran chuan hming ropuina chauh a khum tur a ni lo va, he leiah hian Pathian thilte a enkawl bawk tur a ni.

Mi ṭhenkhat ten ngaihtuah chiang mang lo va, ‘Pressbyterian, Baptist, Salvation, UPC etc. te hi kohhran a ni phak lo, kohhran dik chu Lal Isuan sual laka a koh chhuah ringtu mimal tinte hi kan ni’ an tih fo hian kohhran nihna a la thleng phak lo hle a, Bible min zirtir dan pawh a ni lo va, mimal hian kohhran nihna a keng phak hek lo. Hetianga sawi fote hian he khawvela Pathian ram zauh zelna tura kohhran rawngbawlnaah hian harsatna an thlen zawk ṭhin niin a lang. ‘Kohhran dik chu, Kristaa innghat vawiina hming hrang hrang nei, Bible zirtirna nena inmil innghahna Thurin nei ṭheuhva taksa pumkhata insiam “Kohhran Pawl hrang hrangte’ hi kan ni vek e.

Kohhrana tel a pawimawhna: Lal Isuan kohhrana tel pawimawhzia a sawinaah thil chi thum a sawi a, chungte chu- ‘Berampu,’ ‘Beram huang’ leh ‘Beram’ tiin a tehkhin a. (Johana 10:1-11) Ringtute hi ‘beram’ chu kan ni a, beram vengtu chu ‘Lal Isua’ a ni a, beram huang chu ‘kohhran’ hi a ni. Beramte chu huangah an lawi lut tur a ni a, beram, a huanga lawi lut lo chu a him lo va, sakawlh ten an seh ṭhin.

Tichuan hemi awmzia chu, mihring chu Thlarau Thianghlimin misual kan nih zia min hriattir a, tichuan, mi malin Isua Krista nun ṭawmpuia chhandamna kan lo chanin keimahni ang bawka chhandamna changtu mi dangte nen chhandamte huang kohhranah lawi lutin kan chengho ta a ni. Beram huang, chhandamte huanga lawi lut lova huang pawn lama awm chu dinhmun hlauhawm takah a ding tihna a ni a, huang lama a let vat loh chuan a ngam loh sakawlh tawn hun a nei a, thihnaah a inbarhlut nge nge fo ṭhin.

Harhna a lo thlen changte hian mi ṭhenkhatten kohhran hruaitute leh kohhran kalphung duhkhawp lovin an hmu ro fo ṭhin a, ‘He kohhranah hian ka thlarau a leng ve lo ve’ tiin kohhran chhuahsan mai an ching ṭhin a. Fapa tlanbo ang khan an neih sa, an thlarau chan chu an va hmang zo va, Thlarau Thianghlimin a pawl zui lo va, chutih laiin an chhuahsan kohhran chu atir ata vawiin thlengin Thlarau Thianghlimin a thlahthlam ngai si lo va, an beidawn tawpah kohhranah bawk an lo let leh nge nge ṭhin. Luhlul chhuaha let duh lote chu an kal sual thuk tulh tulh a, thihna (thlarau thina) thlenga kal hun an nei nge nge ṭhin.

Chuvangin, kohhran hi Lalpaah a chungnun zia hi kan hre reng tur a ni. Kohhran do chu Krista taksa chunga kut thlak ang a ni a, chuvangin, nuhrawn lakah fahrawnin fa tak chu thiam a chan khalh thei ngai lo ang hian, Pathian hmaah chuan mi tumahin kohhran hi an dinchan khalh thei ngai lovang.

Lalpan ropuina chang rawh se, Amen.

~Ṭpa Ngente
Powered by Blogger.