THE BEAST OF SHERWOOD FOREST
***********************************
Notingham, Sherwood ngaw chhunga mihring bo dan mak leh hniak mak tak mai chu......

Notingham, Sherwood forest han tih hi chuan Robin Hood-a leh a ho  hi rilruah a rawn lang nghal uaih uaih mai thin a, lal rothap zet mai King Richard-a te ho te, puithiam ho lutuk mai Fiar Tuck-a te, Nula hmeltha Maid Marian te, mi bumro rilru tha phian si Little John te, mi harhvang lutuk mai Will Scarlet te, Mi phakar lutuk Guy of Gisborne te Sherwood Forest te leh lalber sazuk humhalh te leh lalber wine peng te thlengin kan mitthlaah hian a lo lang uaih uaih thin. Mahse heng ho bakah hian Nothingham Forest hian thil mak leh chanchin mak tak mai dang anei ani tih erawh hi chu hria kan awm meuh awm love.


Kum 1890 chho vel daih tawh khan he ramngaw chhah thatak mai leh nuam tak maiah hian  thil mak deuh mai a thleng tlat mai. Kar tawp Inrinni ani a William Hansfield-a leh a thianpa chu thang kam pah a sa pel turin an ramchhuak dun a. Zanhnih-khat lek riak a kal tum an ni a, mahse an thawm reng reng hriat tur awm lovin an ni thiandun chu an reh ta vang vang mai a. Ni li lai an rawn hawn tak lovah chuan an khua a puitling awm ho chuan an zawng ta a. Rei tak an zawn hnu chuan William-a thianpa silai ken chu bung deuh rum hian hian an hmu a, tin thawmhnaw tet tlem an hmu bawk a chu zawng chu a ni ta mai. An han zawn zau deuh chuan eng ransa hniak emawni lian tak mai, ke hnunglam pahnih a kal tih hriat tak mai hnu hi an hmu ta nual mai a. He hniak an hmuh hi an ramvak mi ho pawh chuan eng sa hnu nge anih reng an hre thei lo a ni. Thui an chhui zui hma chuan chu hniak chu vawilehkhatah a tawp ta ringawt mai a, khawi lamah nge a kal zui tih reng reng chhui zui ngaihna a awm talo a ni.

Tichuan mak ti tak leh beidawng takin an haw leh ta a, mahse hemi hnu lawk atang hian Notingham Sherwood Forest bulhnau a khaw hrang hrang atang chuan mi bo an awm ta zeuh zeuh mai. Heng mi bo te hi ngaw chhunga engwmaw ti tur a lut an ni tlangpui a, tin a ruang emaw an sulhnu emaw hmuh tur a awm ngai mang lo a, ramsa hniak maktak kha thui lo te chhui zui turin a awm tlangpui a mahse a laklawh ah a tawp leh ringawt zel mai a ni. Puithuna thil nen thu leng vak eng engemaw a lo awm chho ta zel a. Thenkhat in ramhuai lam hnathawh anih an ring a , thenkhat chuan eng ramsa emaw an la hriat ngailoh chu ngaw ah chuan a awm a nih an ring bawk a. Tin thenkhat leh chuan chinghne-mihring (Werewolf) ang lam chi anih ring tawk an awm bawk ani. Thu lengvak a tam avangin tumah ngawah pawh thang kam leh sa pel a kal ngam an awm ta mang lo a. Rei fe chutiang anga an awm hnu chuan thawm te pawh a dai chho leh ta a. mi te pawh chuan ramhnuai a thang kam leh sa pelh te pawh chu an lo ngam chho leh ta a. Chu ramsa mak tak chanchin pawh chu sawi zui vak ani ta lo. A reh hlen tawh dawn emaw an tih hnu in 1920s chho ah chuan thawm a rawn awm leh ta tlat mai....

 1920 December thla a ni a,  Julie Anne Robertson leh a thiante pali, hmeichhe 2 leh mipa 2 chu, thlasik boruak thiang dawng turin Notingham, Sherwood forest ah hian puanin te kengin an riak lut a. Hetih lai hi chuan khua vawt in vur te pawh a tla nasa viau tawh thin a ni.  Anni thian ho hi hetianga ramhnuai a riahchhuah te khawilai tlangah emaw han lawn te hi an hrat ve hrim hrim thin a. Hemi tum pawh hian an phur tlang hle a. An zingah chuan mipa pakhat Jonathan Brown Jr  a tel ve bawk a, ani hi ramhnuai vel chinchang hre tak mai ani nghe nghe a ni. An chhungte hnenah chuan zan 3 riak tura in sawi an ni a, mahse an ni pawh hi an reh ve ta vang vang mai. An chhungten, police lam te punin an han zawn chuan an cap siamna hnu chu an hmu thuai a, mahse an mahni reng hmuh tur an awm ta lo. An camp velah chuan hniak mak tak mai an hmu ta tlat mai le. Heng an hniak hmuh te hi Kel hniak ang tak mahse lian tak mai, ke pahnih a kal a ni tlat mai. Vur zinga chu hniak lang chu an han chhui zui a, mahse thu lo teah chuan a tawp leh ta ringawt mai. Vana lawn daih ang emaw, boruaka thamral ta daih ang maw ani ta tlat mai. Chhui zui ngaihna reng reng an hr talo a. Uifing te nen han chhui zui ngial an tum pawhin an uifing hruai te chuan an mei an khup a , hmalam panin an kal ngam tlat lo zel a ni.

Hetiang thil a thlen avang hian tunhma athil thleng te nen khan an chhui dawn chho ta zel a, tichhuan Notingham, Sherwood Forest ah chuan eng sa emaw mak tak mai awm ni ngei in chanchinbu lam te chuan thu an vawrh darh chho ta a. Ramhuai a hring a hran a rawn inlar ang hial pawn an sawi chho ta zel a...Thil mak huangah chuan ti ti a ti tam ngei mai le. Mahse thawm chu a reh zui leh ta mai a ni. Tichuan chanchin engmah sawi zui tur pawh awm lo chuan thawm a reh zui ve leh ta mai a. Chu thil pawh chu enge anih hriatchian an tum ngial pawhin an thei ta chuang lo a ni.

A reh hlen dawn tawh emaw tih hnuah rangers pahnih ram fang in 1981 december thla bawk chuan Notingham, Sherwood Forest chhungah hian hniak mak chu an hmu leh ta tlat mai. Hemi tum phei hi chuan a hma lam a thil lo tleng tawh nen an chhui zui ngun viau mai a. Mahse chu hniak mak tak mai chu 1 km vel an chhui zui hnuah a tawp leh ta tawp mai a ni. He thil hi tun thleng hian eng hniak nge anih a, enge anih chiah an hre chhhuak zo talo a ni. Engtiak tak rawn inlar leh ang maw...?????

 PRISON BREAK:
****************
United States Penitentiary, Florence ADX, Maximum Security Prison atanga tlanchhuahna ropui chu:

The United States Penitentiary, Administrative Maximum Facility (ADX) hi federal supermax prison an tih mai, mi hlauhawm zual bik a US sawrkarin a ngaih te leh , Jail danga tang dang te zinga dah ve chi nilova a ngaih te dahkhawmna hmun a ni a, Florence City, Fremont County a awm ani. He hmun hi a tang te hian hming hran hran an vuah ve a, Florence ADX tih te, Alcatraz of The Rockies tih te pawhin an sawi ve thin a United States Department of Justice hnuai a Federal Bureau of Prisons in an enkawl lai a ni.

  ADX Florence hi United States High Security Prison Marion Illinois  ami a an officer pahnih Merle Clutts leh Robert Hoffman-a te jail tang ten October 22nd 1983 a an vihhlum hnu a maximum security prison atana an siam ani a. Engti kawng mah a tlanchhuah theih loh tur leh, a mi tang te leh a hnatawk te pawh in kalpawh theilo leh engemaw palh pawh a kut inthlak theilo tur a duan ani a, November 1994 a hawn a ni.

 He taninah hian khawvela misual rothap ber ber Al-Qaeda senior member Zacarias te, September 11 chhiatna a hijackers te thlawhna khalh zirtir tu Moussaoui te, Mahmoud Abouhalima, 1993 World Trade Centre bombing a inhnamhnawih te leh Al-Qaeda mi leh sa turu tak tak te, tin Simon Trinidad, Coloumbian Armed revolutionary Force ami 2053 a chhuak tur a ngaih te, Francisco Xavier-Tijuana Drug cartel an tih mai US a cocaine ton 1000 chuang tawlh lut tu , mi 1000 chuang ti hluma an puh te, American citizen tho, ‘Domestic Terrorist’ an tih ang chi ho tualchhung mi ni si a tual chunga inrikrapna thlen thin te, leh Serial killers turu tak te, mi chihrang hrang, tualthah pawisakna nei map lo hlir mai an dahkhawmna hmun a ni a. An in enkawlna pawh hi a khirh in a khauh a, tang te pawh hi an mahni pawh chaw ei lai leh, exercise lak lai te , hnathawh hunah te chauh lo chuan an mahni cell theuh ah kalh hnan vek a ni bawk.

 Heng tang ziangah hian mi chi hrang hrang maksak deuh deuh lah an tam a, thiamthil turu tak tak nei pawh an tam viau bawk ani. He tanin security system hi a changkang khawp mai a. Jail tang tu emaw ten tlanchhuah tumin khai lai lei emaw te pawh lo verh tum ta se,  a jail chung compound hrim hrim lei 1 ft  a thuk an laih rual rual a lo hre thei nghal khawl te, a awm bakah a hnathawk hilo a hung pawn pel tur hrim hrim lo detect thei ngal khawl te pawh a awm vek a. Zan katah darkar tin grards ten mitang tin te an kim leh kim loh an cell ah an chhiar ziah bawk a ni. Electric fencing tih vel te phei chu sawi pawh ngailo turah dah ta ila, a jail chhung pumpui hi Close Circuit TV in kil tin mai hi 24x7 vil reng ani bawk ani. Hetiang khawpa security tha ah hian engtinnge mi an tlanchhuah theih ang kan ti ani maithei a, mahse misual thluak hi a lo tha ve khawp hlawm ni tur ani July ni 4, 1999 khan mi pathum chu he hmun atang hian an tlanchhuak tlat mai le. Heta an tlanchhuah dan hi ani khawvelin mak a tih tawp theih tak loh chu.

 Jonathan Berns chu US khua leh tui diktak niin amah hi electronics lama tui em em mai ani a. Hmeichhia 6 ngawt kidnap a, pawngsual a that a puh anih avanga  damchhung tang tur, ngaihdam na tel miah lova tang tur a a chungthu rel a ni a. Florence ADX ah hian kum 4 chung chu a lo tang ve tawh a ni. Mossaud Ali ve thung erawh chu Al-Qaeda milehsa niin amah hi engineer anih bakah, an terorist te bomb chihrang hrang leh hmanraw chihrang hrang hman dan zirtir tu ani a, ani pawh hi he hmuah hian kum 4 chung chu a lo tang ve tawh a, dam chhung tang tura tih bawk ani. Felix Terrel ve thung chu ruihhlo lama sumdawng chi, pawn lamah pawh contact ngah tak mai leh thil tithei zet mai, pawisak nei lo tak mahse smart zaih mai, American Drugs Cartell an tih ho zingah pawh mi hriat hlawh tak mai leh an drugs mafia ho zinga a hotu pawl tak a ni a. Silai lam chelek thiam tak mai leh hmanraw eng engemaw hman thiam tak mai, pa inkhaithli thlarh mai, hlim hmel pu reng mai hi a ni a, Mahse a hmel en anga zuam chi vak ani lo aniang kum 30 chhung tang tura tih anih laiin jail chhungah an chaweinaah Nigerian mi pakhat nen an inti buai a, a kut lawng ringawtin chu Nigerian pa chu a ti hlum der mai a, tichuan chumi avang chuan kum 30 dang a dawn belh leh a, Florence ADX ah hian kum 3 chhung a lo tang ve mek tawh bawk a ni.

Tichuan heng mi pathum te hi American Independence Day 4th Of July zan tak mai zanlai dar 11 leh dar 12 inkar a guard duty ten security check an neih lai tak inkarah chuan an bo ta daih mai le. Anni pathum te hi cell hran theuh mahse a indawta lane khata awm an ni a. An awmlo tih hre hmasa bre tu chu Officer  Denis Wadlow ani. Chutia zana an cell vel officer Denis’an a va check chuan a lane hmasaber a mu Felix Terrel-a chu inspection tur a a rawn din chhuah tak mai loh avangin a mutna a blanket a a inkhuh lai chu Officer Denis-a chuan a tiang ken chuan an hawlh chhin a, mahse  Felix Terrel-a chu a chet tak map loh avangin Denis-a chuan  a chabi pai chuan a cell pindan kawngkhar chu hawngin a chhungah chuan a lut a, a blanket chu an theh hlim thuai mai a. Khawiah mah Felix Terrel-a chu a lo mu awzawng lo mai le, a mah ang chiah mai a siam, tang thawmhnaw ha milem, chu a lo mu ta zuah mai a. Officer Denis-a chuan thil awmzia chu hrethiam nghalin ralkhel dar a tiri ta ngal a, chawpleh chilhin duty dang te pawh an rawn thlenng khawm ta ngal a.

 Zanlaiah chuan an buai ta rum rum mai le. Mitang dang kimlo an awm em tih an han check kual zung zung a, Jonathan Berns leh Mossaud Ali te pawh chu an lo awmlo ve tho tih an hmuchhuak ta ngal a. An security warning system lah chuan engmah tang tlanchhuak an awm awm warning a pe bawk si lo, CCTV lah englai pawh a vil reng ani bawk si, an electronics security system lah chu duhthusamin a tha bawk si, chutah electric fencing tha tawk anih bakah, lei lo verh pawh ni se , 1ft aia thuk an verh anih chuan ngei ngeiin  an security system chuan a lo man ngal dawn bawk si, 1ft aia thuk lo a verh ngawt lah awmzia a awm miah bawk si lo. Chu chu thuhran, engtiinge an cell atang chuan an chhuah theih anga, engtinnge, ward duty te round chhung inkar reilote chhung chuan an bikbo hman ang tih chu zawhna chhan har tak a ni ta le.

 Duty ho chuan an tanin compound chu an la pelh hman an ring thei tlat lo. Tichuan jail compound chhung zawng zawng chu ui fing nen, infra red sensor, mihring taksa lumna hre thei, khailaiah pawh lo biru se hmu chhuak mai thei tur te leh, US Special Combat force ho in an hman nigh vision te leh X-Ray vision te nen lam chuan an dap ta mup mup mai le. Mahse hetia a chhung an dap vak hi anni pathum tan chuan remchanna pe tu a lo ni ve tlat mai bawk si. Jail officer ho chuan an cell theuh te an han check chuan an pathum chuan an cell bang chu nalh lutuk mai hian an lo ler kua a, chu an ker kuak chu a bang ang chiah rawng mil tur chewing-gum leh lehkha nawi leh tooth paste vela siam chuan an lo hnawh phui leh thin ani tih an hmu chhuak ta a, he an bang hawh phuina siam dan hi an fing bawk a, han en mai chuan a bang cement te nen a danglaman a awm lo reng reng ani. Tichuan chu an bang verh atang chuan an cell a boruak luhna ‘Air-vent’ chu an lo verh pawh hi a lo ni a.

 Chu Air-vent chu kal zelin an main –corridor chungah chuan a kal zel a, chu chu  jail building chunga ‘Air pump’ khawl awmna hmunah chuan a va pawh ta ani. Chu air pump khawl awmna atang chuan Jail hungna electronic fencing nena tih vek leh CCTV nena darkar 24 chhung vil tlap reng mai chu eng tiinge an kalpelh tak ang le. Tin an ‘air-vent’ ah chuan mihring emaw boruak nilo thil dang lo awm palh thuhlaah pawh a chutiang thil lo detect zung zung tur electronics monitoring system tha lutuk mai te infrared sensor te an dah bawk si..a awmzia tak ah chuan sazu emaw khauchher emaw pawh chu ‘air-vent’ ah chuan lut ta se an khawl chuan a lo man zung zung mai dawn tihna ania, mahse chu ‘Air-vent’ ah ngei chuan tuma hriatlohin an kaltlang tlat mai si. Engtinge an tih tak ang le...

 An security system vel chu a bul atangin an han check chiang tak tak chu an rinai daih mai chuan an lo che nasa daih mai. Khawi lam atanga an neih nge tih leh engtinge an siam tih hriat miah loh chuan an security system zawng zawng chu sophisticate lutuk maiijn remote control vek in an lo la peng kawi (Divert) vek mai hi a lo ani a. An Close Circuit TV te pawh chu an awmlohna lai hmun lam zawn apiang chauh a thla lo la tur a control theih a an lo siam danglam vek bakah, an security alarm te pawh chu chuti mai a ri theilo turin an lo khawih danglam vek mai a lo ni. Hetiang thil hi an rin dan chuan Jonathan Berns an a ngaihtuah chhuah vek anih bakah  Felix Terrela’n engtin tin emaw a hmanrua vel a chah luh hmanga an siam vel anih an ring ta ber ani. Hmanrua hi an lo nei tha khawp mai a, computer tha lutuk mai te pawh an ‘Air –vent ah chuana n lo inchhawp thlap mai ani. An tan lei verh chuan hun a duh a duh dawn bakah a lei vung vel paih bo na turah harsatna tamtak an tawk dawn tih an hre ve reng ni ngei tur ani. Tichuan an tlanchhuah dan awmang te an hmuhchhuah fel hnu chuan APB Alert(All Points Bulletin Alert) mipui vantlangah chuan an chhuah ve ta a. An cell atanga in chung ‘Air-Pump’ khawl awmna thleng an kal dan chu eng tin tin emaw an chhui thei mai a, mahse anmahni tak chuan a Jail compound chu engtinnge an chhuahsan tak ang tih chu thu neitute lam pawh an bo ve ta map mai le. Inchung atang chuan a hnuhma reng reng chhui zui tur a awm tawh lo. Tin July ni4 zan kher an chuh nachhan ni a lang chu, hemi zan hian USA velah khuan chuan halmawi leh halpuah chiharng hrang kumthar zan ang maiiin an hal thina, chung thil hal thawm vel chu an thawm hliahkhuh nan an hmang duh anih an ring ber bawk a ni.

Tichuan Jonathan Berns, Felix Terrel leh Mossaud Ali te chu a chin hriat loh chuan an bo ta daih mai ani. Federal Bureau hnuai ami an nih avanginFBI lam pawh an vir buai nasa mai. Hei hi Florence ADX, maximum security prison atanga tlanchhuahna hmasa ber ani bawk a, tang tlanchhuak zawn hna pawh an la ngawrh kher mai le. A zan la la chuan helicopter nen, uifing nen  chulai ram chhung zawng zawng chu Jail warder te leh , police hi leh State Troopers te, Special Force te, FBI lan te nen lam an dap chhuak nghal vek a, a ram tuamin an tuam chhuak ani ber a, tin civilian mi tamtakin an zawn pui bawk a, mahse engamah an  hmu chhuak ta chuang lo ani, heng mi pathum te hi an ‘Khuangcher bo’ ta hmiah mai ani. Heta an tlanchhuah na a khawvelin mak a tih tak ber mai chu an tanin security system zawng zawng an lo ti danglam vek te ai mah chuan an hnu chhui zui tur awm miah lova an bo hlen daih mai leh, tuma hriat loh an Jail hungna tha lutuk mai engtinge an chuah san tih hriat miah lohva an kal pel thei tlat mai hi tun thleng hian khawvelin mak a ti tawp thei ta lo a ni e.

THE MYSTERIOUS GYPSY BRIDE
********************************
Erick Von Bernstein-a nupui mak tak mai chu....
Anchhia hi a takin a lo thleng dik thei reng em ni ? Dawi hmang hian mihringte ngaihtuahna athil theng thei lo khawp tur hi a lo thlen tir theih reng em...? He thi hi chhiar la ngiahdan i siam dawn nia......

ERICK VON BERNSTEIN-A CHU:  Erick Von Bernstein-a hi 1870 chho vela England a chhugnkaw hung tak mai atanga rawn seilian ani a. Bernstein chhungkua hi Germany lam atang a England a kum 1600 chho vela pem lut, chuta khawsa tlang chho ta zel chu an ni a. Westwick ah ram zau pui mai leh in hlui tak tha tak mai an nei bawk a. Sumdawnna chi hrang hrang leh ran vulh lam te ti chi an nih avangin an chhungkua hi an khawsa thei hle nghe nghe ani. Hetiang ang chungkua atanga rawn seilian anih avang hian Erick-a pawh hian English mi hausa hovin a a nun khua tih nawm nana an hman thin ang hi chu engmah a hmaih bik lo ani. Ramvah te, leh sa pel a chhuah te hi nuam a ti thei ve hle thin a ni.

GYPSIES HO: Gypsies ho hi an hming chu hre lo kan vang viau awm e. Middle Europe velah te, leh khawvel hmu hrang hrangah hian an vak kual thin a. An awmna hmun khatah rei tak an awm ngai lova, ‘Nomadic Tribe’ an tih hnam vakvai ang chi hi an ni.  Gypsies ho hi chi hrang hrang an awm ve a, Romanian Gypsies te, Dom Gypsies an tih ho  Indo-Aryans ho te, Lom Gypsies an tih ho, East Anatolia leh Armenia lam atanga rawn kal ho te, Lyuli an tih ho Central Asia lam mi te, Banjara an tih ho India lam gypsies ho te, Irish  leh Scottish Gypsies ho te, Yeniche an tih ho Germanay, Auatria leh Switzerland lama khawsa ho te leh Sri Lankan Gypsies ho te an ni a.

Gypsies tih a kan hriatlar pangngai ber te hi chu Romanian Gypsies ho hi an ni tlangpui a. Heng chi hrang hrang te hian culture hran hran an nei vek ani. Eizawnna ngialnghet an nei chuang lova, hnim atanga siam damdawi eng engemaw eng engemaw te hi an zuar kual mai mai thin a ni. Dawi thil leh ai-enna ang chi te hi an ti nasa em, hetiang lam te pawh hi eizawnnan an hmang pah thin a. Khaw hrang hrangah an kal kual a, an kalna khaw daifemah hian an inkulh mai thin a, tichuan hun engemaw chen an awm hnu ah  hmun dangah an kal leh mai thin ani. Hmanlai phei kha chuan mi te tih-khai an hlawh a, tu vakmah in an tlawhpawh lutuk ngai lo ani. Hnam khat, chhungkaw khat ang deuh a an awm avangin an mahni leh an mahni te an in neih pawlh mai mai thina. Dawithiam te leh an mahni ho hruaitu bik te an nei thlap thin a ni. Tichuan heng Gypsies ho hi tumkhat a Westwick khaw dai ngaw chhungah chuan an rawn in kulh ve ta ta hlawl mai a.

INTAWN NA: Erick Von Bernstein-a hi pa harhvang angreng tak mai ani a, a tei pawh a tei tam ve viau a. Chutia an khaw bul mai a Gypsies ho rawn awm ta teuh chu hawkdak thi thu ah ava tlawh chuak ve ta a. A rinai tak chuan an lo nelawm hlawm a, an zu bilh tha tha te chu an lo in tir a, tichuan a kawmngeih hlawm ta phian mai a. Kar hnih thum an cham hnu phei chuan nitin deuhthaw hi chung Gypsies ho awmna ah chuan ava kal thin Gypsies ho zingah chuan an dawithiam nu deuh fanu, Nina-i, nula tleirawl te mai biang tai tek mai , hnarngul nalh tak mai leh chhelo zet mai, harhvang tak mai chu a awm ve a. Erick-a chu Nina-i nu nen chuan an inkawm fo anangin Nina-i pawh chuan Erick-a chu a nel viau mai a. Reiloteah chuan an lo in ngaizawng ta reng mai a. Chutia an inngaizawng tih Nina- nu in a lo hriat chuan an mahni hnam chhung ami nilo  a fanu in a han ngaizawng chu a lawmlo viau mai a, Nina-i pawh chu a zilh hau deuh ani awm e. Mahse Erick-a leh Nina-i chu an inzui an thulh phah chuan si loh avangin an tihngaihna hrelo chuan chulai hmun chu chhuahsan an tum ta a.

INNEIHNA:  Chutia chulai hmun chhuahsan an tum ta rum rum mai chu an ni pahnih chu an mangang ta a, tichuan Erick-a chuan an in lamah chuan a hruai haw ve ta tawp maia. Nina-i nu chu a thinrim kher mai  le. An pahnih chuan ti hian anchhia a lawh ta a-“Khawi hmunah pawh awm ula, zanlaiah nupa nun in hmang ngai lo ang a, fa pawh nei ula chu in fa chuan in mualphona thlenin in chungkua zawng zawng tan anchhia a la ni ang..” tiin. Mahse anni pahni chuan chuti teh chiam chuan an ngaipawimawh vak chuang lo a. Tichuan Nina-i chungte phana ni lo chuan an ni nei lui ta tho a, Gypsies ho pawh chu khawi lamah nge an thang tak tih hriat lohin an pem sawn ve ta nghal a.

BUAINA A INTAN CHHO TA: Erick-a leh Nina-i te inneih tirh zan atang chuan Nina-i chu a pasal bulah chuan a mu duh ta tlat lo maia, an inneih tir zan atang chuan pindan hrangah a riak ta nghal a. Chhun lamah chuan duh tawkin nupa nun hmang dun mahse zan a lo nih a khua alo thim tawh chuan Nina-i chu pindanah chuan a inkhung tlat zel mai a, a tuk khua a lo var hma chuan pindan atang chuan a chhuak ngai lo a, tin pindanah chuan tumah an luh pawh a phal ngai lo a, a kalh tlat zel mai ani. Erick-a ngahthalo chuan bang atang ten thawm angaithla ru thin a, a chang chuan lungchhe taka tap thawm te a hre thin a mahse a tuk khua a lo var chuan hlim tak bawkin a awm leh thin si a, a chhan an zawh lah in engmah a hrih duh bawk si lo a. Chutiang chuan kum khat chuang chu an nlo innei ve ta reng mai a.

BUAINA THUAH HNIHNA-NAU PIANG CHU: Kumkhat chuang zet an inneih hnu chuan Nina-i chuan nau a lo pai ve ta a. A nau neih a lo hun chuan nau chhar thiam koh an han tum chuan a duh ta tlat lo mai a, tichuan ama pindanah chuan amahin nau chu a hring ve ta tawp mai ani. Fapa duhawm tak mai an nei a, a hmingah Daniel Von Bernstein an sa a. Nausen duhawm tak mai ani a, mahse mak deuh maiin zan khua a lo thim chiah hian anu Nina-i chuan  a fapa chu a pindanah chuan a luh pui a, a tuk ni chhuah hma chu a rawn chhuah pui leh ngai tawh lo. Hetiang reng reng hi a nih tak avang hian Erick-a awm pawh chu a nuam thei ta lova. An khua an  puithiam pakhat chu a rawn ta tawp mai a. Chu an puithiam chuan zan lama Nina-i te awmna piundan chu enthlak rukna siam a, enthla phawt a chumi hnuah chuan a thil hmuh hrilh turin a ti ta a.

ERICK-A THIL HMUH ZET CHU: Tichuan zankhat chu Erick-a chuan Puithiam thu rawn ang chuan Nina-i te nufa chu a enthla ta a. A thil hmuh chuan a barakhaih chiang in mak a ti kher mai le...Nina-i te pindanah chuan a nupui Nina-i, hmeltha tak mai a hmangaih em em leh a fapa Daniel-a a duh em em mai chu nilovin pitar zur chhe lutuk mai rapthlak khawpa hmelchhia hian nausen ui nge anih eng sa nge anih tih pawh hriat mang loh khawpa mak hi hnute a lo hnek tir tlat mai le. Erick-a rilru a lo lut hmasa ber chu ‘Hei ngei hi a lo ni maw Gypsy dawithiam anchhia chu...’ tih hi a ni. Mak a ti in a rilru pawh a na kher mai le, mahse chu pindan anchhedawng a awm chu a nupui duh tak mai, a hmangaih em em leh amah hmangaih avanga a chi leh kuang te kalsana, chutiang anchhia tuar tu leh a fapa a hmangaih leh a lawm em em mai an nihna a bo chuang hauh si lo. Tichuan a thil hmuh chu hria anga awm lo tur leh tuma hnena sawi chuak lo turin Erick-a chu amah leh amah a intiam ta a. Hemi hnu hi chuan fa dang pawh an ei zui leh ta lova.

BUAINA THUAH THUMNA:  Chutiang chuan hun a kal zela, Erick-a pawh chuan a thil hmun chu  puithiam hmaah pawh chuan a zep ta tlat a. Kum 13 chhung zet chu a thil hmun chu a nupui ngei Nina-i bulah pawh hria angin a awm lo reng reng ani. Kum 13 lo ral chuan Daniel-a pawh chu naupang mai nilovin a lo lian ve tawh hle a , a inti tlangval kan tih ang hi a lo ni chho ve tan dawn ta der mai a. Amah chu a hleitling a, a pumrua pawh a lian a chuvang chuan mi tamtak tan phei chuan tlangval pangngai emaw tih mai tur hi a ni tawh a.

Daniel-a kum 13 anih kum atang chuan Westwick khua ah chuan thil mak tak tak mai a thleng tan ta tlat mai a, an ranvulh bawng leh kel te chu zanah hian eng sa emawni hian a seh thin a, an ril te hi a in phgawrh darh neih nuai zel mai a, eng sa nge a seh tu lah chu an hre thei der si lova. Mahse mak deuh mai in Erick-a te chhung ran vulh te erawhchu engtinmah an awm ve ngai lova. Chutiang thil chu a thleng ta fo mai a, mipui te mangang chuan zan lamah te duty te an insiam a mahse chu thil chu an chang chuak thei chuang si lo. An ranvulh lah chu a kiam duak duak mai bawk si.

A PAWI ZUAL TA:  Chutiang thil theng fo pawh chu Erick-a te chungkua chuan an sawiho ve fo tho va. Erick-a chuan ngaithatloh ruk na riau hi anei a, mahse a sawi chhuak lo thung. Chutiang thil a thlen apiang chuan hmana a thil hmuh kha a hre chhuak ziah thin a ni. Zankhat chu le an khua tleirawl te mai kum 14 lek Meredith-i chu a bo ta daih maia. Zankhua an zawn pawhin an hmu zo ta lo a. A tukah chuan an khaw ngaw velah an han zawn chuan luikamah hian Meridith-i ruang chu darhsarh nuaih hian an hmu ta tlat mai. Heta tang hi chuan Erick-a ngaihthatloh chu a zual leh ta bawka. Tichuan zankhat chu a nupui leh fapa te chu a enthla ru leh ta a.

ERICK-A THIL HMUH VAWIHNIHNA:  Tichuan zanlai pelh hma deuh chuan a nupui te pindan chu a enthla ru leh ta a. A thil hmuh zet chu, he lei a thil awm niawma mawilo khawp ani ta tlat mai le. A fapa, a hmangaih em em mai Daniel-a chu ramsa mak deuh maiah hian a lo chang a, a lu chu chinghne lu ang deuh hi ani a, a taksa erawh chu mihring taksa ang deuh lian tak mai hmul dur mai hi a lo ni a, tin a lu ah chuan ki ang hi pahnih sei tak mai anei bawk a, tichuan thawm nei miah lo chuan tukverh atang chuan a chhuak ta a. Erick-a chuan hrehawm a ti kher mai le. Rei fe hnuah chuan thisen kai hnuang hian Daniel-a chu a rawn kir ve leh ta a, a thisen kai te chu a nu Nina-i chuan a lo tihfai sak a, an nufa  chuan an inkuah a an tap dun ta zawih zawih mai a.

TAWPNA  RAPTHLAK:  A tukah chuan Erick-a chu puithiam hnenah chuan ava kal ta vang vang a, thil engkim chu zep awm miah lo chuan ava hrilh ta a. Puithiam chuan chutiang anchhia atanga lo awm chu a sut dan kawng khat chiah a awm thu a lo hrih a, chu bak duhthlan tur dang a awm lo tlat mai le. Puithiam sawi dan chuan amah Erick-a ngei chuan a nupui leh a fapa chu biakin maicham dawhkanah, silver chemte, Puithiamin tui thianghlim nena mal a sawm thlap in an thinhnunah a vit hlum tur tih ani tlat mai le, chutiang a tih loh chuan an thlarau thengin anchhedawngin a awm dan ani...Erick-a tan chuan ava har dawn tak em. Mahse chu thil chu amah ngeiin a tih tawp angai si. Tichuan puithiam pa nen chuan chu thil ti hlawhtling tur chuan ruahmanna an siam dun a, a tul ang ang an tifel dun ta a.

An hun ruat a lo thlen chuan Erick-a chuan a nupui leh a fapa chu tukthuan  puithiam hnena ei pui a, puithiam hnena malsawmna dawng nghal tur chuan a kalpui ta a. Puithiam hnen an va thlen chuan Nina-i chuan thil awmzia chu a lo hrethiam ru deuh aniang, a pasal chu a kuah a, “ Erick, ka hmangaihna che kha a danglam phah chuanglo ania aw. He thil hi pumpelh theih ani lo a, i tih tur chu patling takin ti hlawhtling la, kan nufa hian kan thlarau chanhin ang che. Kan ruang hi phum lovin  Silver Oak thing hlangin inrawn halral vek dawn nia, thing dang reng reng rawn hmang lo ang che u....” tiin a chah thlap a ni.

Tichuan, tukthuan chu an ei ta a, puithiam chuan an lo ruahman lawk tawh angin an nufa eiturah chuan muthilhna hlo a lo telh ru a, tichuan an ei hnu lawk chuan an nufa chuan an muhil ta bawrh bawrh mai a. Chutia an muhil lai chu biakin maichamah chuan an pahnih chuan an zawn phei a, uluk takin an mut tir a, tichuan puithiam chuan an thlarau tana malsawm tawngtaina te aneih zawh hnu chuan hreh tak chung leh mittui  tla zawih zawih chung  chuan a nupui leh a fapa a hmangaih em em te chu an thinhnunah chuan silver chemte chuan a vit hlum dun ta ani. Hetia a vih lai pawh hian an muhil chu an harh chhuak chuang lo a, mahse mak deuh maiin  vihna hliam atang chuan meikhu hi an rawn zam chhuak chiai chiai a, chu chu , an in suih fin a, biakin tukverh atang chuan van lam hawi zawngin a zam chho chiai chia mai niin he thu ziak tu hian a sawi tel bawk ani. Ninai’n a pasal hnena a lo chah lawk ang ngeiin an ruang chu an tihdan pangngaia phum lovin Silver Oak thing hmang chuan an hal ral ta vek a, an vap pawh lui tui an len darh tir ta vek a ni.

He thil thleng hi Westwick Church a an thil hlui chhinchhiahna buah chuan an lo chhinchhiah ve thlap mai a. A ziak tu tak hi tunge ani tih hriat ani tawh lo a, a hun laia an puithiam ziah chu nge ni ang, midangin an rawn ziak zawk tih erawh chu kan hre thei dawn ta lo a ni. Erick Von Bernstein-a hi upa tak anih thlengin a dam a, kum 90 mi vel niin nupui dang nei leh lovin fa pawh nei tawh chuang lovin Westwick a an in ah hian a tar thi ta ani. A ruang hi Westwick Church Cemetery ah phum niin an sawi bawk.


PU HRANGLAWMA THIL TAWN MAK TAK MAI CHU:
 **************************************************
 Lasi leh ramhuaite hi an lo awm tak tak nge hun dang hmun dangah engtin emaw a kal zawk...???

 1978 kum favang lai a ni a, Aizawl lam atang a khawthlang lam deuh hla vaklo khaw pakhat a an pasatha sa kap thei tak leh ram kal hrat tak mai Pu Hranglawma pawh chuan sa kah tur remchang an awm takin tiin buhfai zanhnih riak vel paiin an khaw ngaw 'Tui rum ram' an tih ah chuan a silai ulhbun phir, England siam a roh em em mai leh hmanthiam em em mai sa tam tak a lo kahna leh a uipa Mizo ui diktak mai, uisathiam fing zet mai 'Buanga' a tih mai nen chuan an thawk chhuak dun a .

 Pu Hranglawma hian fapa kum 12 mi leh kum 7 mi neiin a nupui fanau te nen chuan khawsa in lo neih vela ei zawng an ni a. An nupa hian an taima bawk a an khua ah pawh khawsak harsa lo pawl tak an ni nghe nghe ani. Sa a kah theih avang hian fiamthu hian lasi i zawl aniang te hi an ti mai mai thin a, ani kah hian fiamthu tho hian 5 lai ka zawl alawm te hi a lo ti mai thin a. Amah hi kristian tha tak a ni nghe nghe a.'Tui rum ram' an tih hi ngaw chhah tak mai ani a, 'tui rum' an tih tak hi lui lian vak lo, khawkrawk zet mai ani a, fur tui tam lai phei chuan a tui luang hi a thawm a nat thin em vanga 'Tui rum' ti an ni a. Sa kah tur pawh hi ala awm nual nghe nghe a ni.

 Pu Hranglawma hi nilaini a kal ani a a chhungte hnenah chuan zirtawp zan vela a rawn haw leh tur thu a sawi thlap a. Mahse zirtawp zan ah chuan a rawn haw ta hlek lo mai a. An nu phei chuan ngaihthatlohna em em a nei hran lo. Mahse a tuk inrinni zan inkhawm ban hnu deuhah chuan a uipa Buanga chu chau deuh maiin amahin a rawn haw hlawl mai a. Chutia a uipa amah chauh a a rawn haw takah chuan tawhsual a tawk anih ringin a nupui chuan chhunngkhat laina te a pun ta rum rum mai a. Chhungkua a an han sawi ho hnuah zan thil a in zawn chuk chuk chu a fuh ber lova an hriat avangin a tuk khawvar a khawtlang hruaitute nena rel that chu an tum ta zawk a. An chhungkua erawh an tlaivar thung a ni.

 A tuk khua a lo var chuan khawtlang ho inpunkhawmin a zawng tur chuan tlangval tlawmngai engemaw zat chu a uipa Buanga hruai chuan 'Tui rum ram' lamah chuan an liam ta a...Chawlhni inkhawm pawh an tlem pharh mai a ni. A uipa Buanga chu a fing bawk a a pu nena an kalna hnuah chuan hma a hruaia a kal ta zar zar mai a. Chawhnu tlang herah chuan 'tui rum ram' a lengkir pakhat bula puk zau vaklo awmna chu an in zui thleng ta hlawl mai a.

 Chu puk kawngka an thlen chuan Buanga chu a bauh vak vak a, pukah chuan a lut a, a rawn chhuak leh thin a. Chutianga vawi thum vel a tih hnu chuan val upa ho chuan puk chhung chu luchilh tha in an hre ta a. Tichuan meichher te an siam a mi 5 vel chu puk chhungah chuan an lut ta a..mahse a puk chu a lo thuk vak lova, hlam 15 vel a thuk an luh chuan a lo tawp der mai a, mak deuh maiin a puk tawpah chuan Pu Hranglawma silai chu a mu inthun sa thlapin a lo in tung reng mai a mahse amah hmuh tur reng reng a awmlo thung. Hnuhma dang hmuh tur a awmloh bakah a uipa lah chuan chu puk bak chu kal ngaihna a hriat bawk siloh avang chuan a ram dap chuan an dap ta tawp mai a. Mahse ni 7 chhung zet awmni kham a Mizo dana an zawn hnu pawha engmah an hmuh tak siloh avangin an zawn hna chu an chawlhsan a, a vuina hunserh te an hmang ta a. A nupui fanau te pawh chuan khawiah emaw tawhsual tawkin a boral ta ah an ngai tawh a mahse a bo atanga ni 12 na ah chuan thimhlimah hian Pu Hranglawma chu a ramvah iptepui ak chung chuan a rawn haw ve leh ta nawlh mai a. Inleng te an la neih nual avangin a rawn haw thu chu khawchhungah a thang chhuak rang kher mai. Mi an rawn pungkhawm zel a, amah lah chu a taksa a chauh hmel loh ropui mai si a, tichuan chumi zan chan an in khat a khawtlang rawn pung khawm ho hnenah chuan a bo dan kimchang chu a sawi ta a ni.

A sawi dan chuan khatia a uipa nena 'tui rum' lui dung an zawh a, lengkir bul puk zawn an kal lai chuan puk chhung atang chuan hmeichhe aw hian amah chu chiang deuh maiin a rawn ko a. Tichuan ngaihtha vaklo chung chuan puk chhung lam chu a pan ta a. Puk kawngka bulah chuan nula hmeltha deuh mai pahnih hi an lo awm reng mai a. An ni chuan amah chu puk chhungah chuan an hruai lut ta a.

 Ama sawi dan tak chuan mihring pangngai an nilo tih chuna hre reng a, mahse hlauhna leh zui hrehna a nei miahlo a ni awm e...mahse a ui Buanga chuan a zui ve duh tlat lova, tichuan a ui chu an kalsan ta a. Puk chhungah chuan kawngkhar hi a lo awm a, chuta an luh dawn chuan a silai chu an dah tir a, tichuan an luh pui ta a. Kawngkhar an lut chu pindan ropui deuh mai hi a lo awm a, mi hi an lo tam hle mai a..ruai an lo theh mup mup mai a, an ruaithehna ah chuan an sawm ve hi a lo ni a. Eitur tuihnai tak tak an pe a, puar deuh in a ei a, tichuan a mut a chhuak ta hle mai a, pindan pakhatah chuan amah hruaitu te chuan an mut tir a, tui takin a muhil a, a lo harh leh chuan puk chhungah chuan a lo mu reng mai a, a silai pawh chu a lo awm tawh lova. Tichuan a ui Buanga chu an ko a, a rawn chhawn bawk siloh avang chuan in lam pan in a rawn haw ta vang vang mai a lo ni a.

Mak deuh mai chu ni 12 lai bo si kha amah chuan zankhat ang lekin a hria a, tin mak deuh mai chu ahma aiin a taksa a tha zawk tlat mai a ni. Pu Hranglawma hian a thil tawn hi a sawi tha duh vak lova, hemi hnu atang hi chuan a ramvak tha duh ta vak lova..kohhran lamah te a inhmang zui ta a, mahse vawihnih thum vel chu sa a la kap leh ani awm e. He a thil tawn hi a mak angreng khawp mai a- lasi te hi an awm tak tak a amah hi an hruai nge ni anga engtin emaw tak puk chhunga a luh khan 'time door' ang deuh engemaw lo awm in hun dang hmun dangah a kal zawk...???

LEGEND OF THE M’KIRIBON LAKE
**********************************
 Africa ram a dil mak tak mai leh M’atai hnam bo ta te chanchin mak tak mai chu.....

 Khawvelah hian thil mak tak tak hi a tam mai a. Heng thil mak te hi tam tak chu zir chian an ni tawh in engvanga mak nge an nih pawh zir chian an ni tlangpui tawh hlawm a. Tamtak te chu a chhan pawh an hmuchhuak mek zel bawk ani. Mahse tun tuma kan rawn sawi tur M'atai hnam tlemte ho, Central Africa a khawsa te hovin an sawi thin M'Kiribon lake' chanchin hi chuan khawvel hriat a hlawh lovin mi ngaihven a hlawh lo bawk aniang Google ah meuh pawh hmuh tur a vang em mai.

M'atai hnam ho hi Central Afrrica vel a hnam tlemte khawsa, pem kual pem kual chi an ni a. Anmahni hnam hi 1000-2000 vel bawr vel khawsa a ngaih an ni a. Khawvel pawn lamn atang hian tlawhpawh tu an awm lo em em mai a, tin anmahni pawh hian midan tlawhpawh hi an ngaithei vak lo bawk ani. An chanchin hi khawvel hian a hre tamloo hle mai a. An tawng hman ber hi a hranpa a a hming vuah a ni lo a. African hnam hrang hrang te tawngah a zawl pui deuh awmang pawh a awm chuang lo a. An mahni hi sapel a ram hnim remchang apiang ei mai chi anni bawk. 1963 khan American Anglican missonary pahnih in an tlawh chhuak a, hetatang hian ani he dil mak tak mai M'Kiribon g'mbla' 'Kiribon lake' chuan mingo ho hriat a lo hlawh tan na chu.
He dil hi Central Africa a ngaw chhah tak mai chhunga awm ni a sawi a ni a, anmahni M'atai hnam aho chuan an pathian te chenna angah an ngai a ni. An sawi dan chuan he dil hi dil lian vaklo, tui luanglut leh luang chhuak awm miahlo a ni a. A tui hi a tlem ngai lova tin a tam ngai bawk lo a, a ngai reng mai ani. Kumtin hian vawi thum a rawng a inthlak ziah a, fur ruahtui tam laiin a fim kuk a, nipui khaw lum laiin a hring a, thlasikah chuan a eng(yellow) phut thin a ni. Hetianga a tui rawng a inthlak hunlai hian a tui chu a so bulh bulh thin a, hetih hunlai hia M'atai ho hian an chang a, damlo te tuiah chuan an hnim phum a, dam nan an hmang thin a ni. An mahni ho sawi dan chuan he dil hi an pemkual na hmun bul zelah a insawn ve thin an ti tlat mai a, pathian biak in an be hial a ni.

He thil hi a awihawmloh angreng viau mai a mahse American missonary pahnih in an va tlawh chhuah tum hian he dil hi an khaw bul lawkah chuan a awm a ni a mahse kum 10 hnu 1973 a va tlawh chhuah leh an tum chuan M'atai hnam ho chu an lo pem sawn tawh a, chu dil pawh chu a lo awm tawh miah lo mai a ni. Tichuan an pem sawnna hmun chu an zawng ta a, mel 200 dawna hlaah khaw thar an lo din leh hman tawh a. Mak deuh mai chu Kiribon lake pawh chu chu an khaw thar bul maiah chuan a lo awm ve leh tlat mai a ni. An mahni sawi dan chuan he dil hian an mahni hnam chu a veng a, an kalna apiangah a zui thin ani an ti. Hemi tuma missonary pahnih te va kal leh hian he dil thla hi lak an tum a, vawi tamtak an thlalakna chuan an hmet amahse an rama an hawn a an thlalak te chu an han print chuan ramngaw thla bak engmah zuk lang miah lova mawle...mak ve tak chu a ni.

Hemi dil mak tak mai leh M'atai hnam ho chanchin hi zirchian tumim 1998 khan British Explorer Jonas Willham-a leh a team te chuan an zawng chiam tawh a, mahse mak tak maiin heng hnam ho hi emaw, M’Kiribon dil emaw hi an hnuhma takngial pawh zu han hmu hauh lova mawle...Khawi lamah nge an thang bo tak, a dil a pawh chu khawne a awm tak tih pawh an hre chhuak zo ta lo reng reng a ni.

THE BLUE LIGHT OF ARIZONA:
*******************************
 Thil eng pawl mak tak leh naupang pali bo dan mak.....
KHUH HNAWNNA: Khawvela thilmak kan tihg ziangah hian leilung pianken a thilmak ve hrim hrim te, tin mihring siam thil mak te leh a rawn tobul tak hriatchhuah zawh lo thilmak te hi an awm hrang ve thliah mai a. Tuna kan rawn sawi tur pawh hi heng a tobul, a lo awmdan hriatchhuah zawh loh zingah hian a tel ve awm e...

THE DECEMBER INCIDENT: 1974 December ni 23 zan ani a, boruak a vawt in Christmas boruak in khaw chhung vel chu a tuam hneh bawk a, an hma lawk a Lal piancham lawm tur chuan Arizona khaw mi ho pawh chu an inpuahchah ve nasa hle mai a. Naupang te pawh chuan thil thar eng engemaw te neiin an nu leh pa te nen chuan Christmas hmandan tur te an sawi khawm ve nak nak a. Timothy kum 13 mi leh, Sarah Vaughan kum 12 mi leh Alfred Fray kum 14 mi te chu tlai thimhlimah hian Timotht te huan hnunglam ah chuan an infiam a, an hlim hle mai a. Hetih hun lai hi tlailam dar 5:30 bawr vel a ni tawh a. Timothy-a hi pian hlim atanga ke lam thalo anih avangin a kal tha thei vak lova, chuvang chuan an in hnunglam ah hian infiamna hmun a nu leh pa ten an siam sak a, tichuan an thenawm vela a thiante rawn lengkhawmin chutah chuan an infiam ho thin a ni.

Chutianga hlim taka an infiam lai chuan an piah lawk thing hmun bul maiah chuan thil eng pawl (blue) deuh ruih mai hi a rawn eng ta phut mai a, naupang ho chu mak ti tak maiin an rak hlut nghe nghe a. Tichuan chu thil eng chu enchiang tur chuan eng awmna lamah chuan an tlan phei ta a. Sarah-i leh Alfred-a te chu an tlan hmasa a, Timothy-a chu a ke a bai avangin a tlan chak ve thei lo a. Eng awmna Sarah-i leh Alfred-a ten an va thlen phei chuan chu thil eng pawl chu a eng zual vak a, Sarah-i leh Alfred-a te chu an bo ta daih mai a. Timothy-a erawh chu a thleng phei ve hman ta lo ani. Timothy-a chuan a thiante chu a au vak vak a mahse chhang tur reng an awm ta si lova, chu thil eng pawl lah chu a bo zui ve ta daih mai bawk si a, a mangang chu an in lamah chuan bai let leh in a nu leh pa te chu thil awmdan chu a hrilh ta a. A nu leh pa te chuan Sherif Dept lam an phone nghal vat bawk a. Sherif Dept lam an rawn thlen hma chuan chulai hmun vel chu an lo va enchiang ve ngial bawk a, mahse eng thil mah an hmu lo thung.

Sherif Willcox leh a deputy te pahnih chu chulai hmunah chuan an rawn thleng vat a, chulai hmun chu an han endik ngial a, mahse hnuhma engmah reng reng an hmu lova. Ti,mothy-a lah chuan han sawi theih a nei tlem phian lehnghal a. Tichuan a tihngaihna ntak an hriat loh avangin Arizona State Police lam an pun ve leh ta thung a. Police ho an rawn thlen chuan ui fing te nen chulai hmun vel chu an han zawng ve leh ngial a mahse engt an ang ta chuang lo...

NAUPANG DANG AN BO LEH TLAT: He thil thleng hi an tualchhung chanchinbuah te an chhuah chuai chuai mai a. Christmas boruak pawh chu he thil thleng hian a luahlan chiang kher mai le. A tuk tukleh mai Christmas ni tak mai chuan tlai lam dar 6:00 bawr chho velah chuan chulai thing hmun bawr velah chuan mi thenkhat bhian thil eng pawl phut mai chu an hmu leh ta a. An hmuhna hi khaw dai pawn deuh anih avangin tun va finfiah tange a n ti hlei lova, mahse chumi zan chuan naupang pahnih kum 11 mi leh kum 13 mi chu an bo ve leh ta daih mai le. Heng naupang pahnih te hi thimhlim an infiam pawna an awm lai ani a. Anni pawh hi rang takin police lamin an chhui zui vat a, mahse an bona chin hi an hre thei bik ta lo a ni.

THU LENG VAK A TAM TA: He thil thleng avang hian hyetih hunlai hian helai velah hian thimhlimah chuan naupang pawn chhuak ngam pawh an awm ta mang lova. Sawi neuh neuh a tam ta viau mai a. UFO lam hnathawh ani ti pawl te an awm a, UFO ngaw a a tum lai hmu anga insawi te pawh an awm ta hial a. Tin thenkhat te chuan chu ngaw ah chuan Aliens te pawh hmu ang ten an insawi a, mahse heng thil hi finfiahna tak a awm thei chuang lo a ni. Thenkhat ‘Time Door’ rawn inhawng thut a chumi a naupang te chu lut bo ta daih anga ngai pawl te pawh an awm bawk ani. Tin hetih hunlai vel hi khawvel hmun hrang hranga UFO hmuh a lar vanglai kha anih avangin UFO hnathawh anga an sawi mai pawh hi a awmang ve viau tho bawk a ni.

US SAWRKAR LU A HAI: He thil thleng avang hian mipui atanga sawrkar lan chhui chiang tura nawrna a nasa em em mai a, tin chanchinbu lam lahin sawrkar lam chu an thil hriat te thup bo then angah an lo puh bawk nen, US Sawrkar chuan he thil thleng hi a bik taka POroject UFO hnuaia chhui zui turin a ti ta a. Mahse an chui an chhui pawn heng naupang pali te bo dan hi thu tlukna fel tak sawi tur mumal an nei thei ta chuang lo a ni.

HRIATCHHUAH LOHIN AN THAMRAL TA: Tichuan sawrkar lam berin engmah an chhui chhuah theih taklohah chuan heng Arizona naupang pali te pawh hi khawi lamah nge an bo a, engtinnge an bo, khawnge an thang takang tih hriatchhuah zawh lohin an thamral hlen ta ani. Tin chu thil eng pawl pawh chu an nhmuh thu sawi a awm zui leh ta chhuang lo bawk a. Hun a lo rei a, mi te pawhin an lo sawi zui reng peih bik lo a, tichuan he thil hi a zuzi ral a mai mai a, ti hian kei hian thil mak chhui chhuah zawh loh bu, Sap sendang ho tawng a ziak atangin THU NGAIHNAWM HUANG  ah hian ka rawn phawrh thar ve leh ta anih hi.

THE GIFTED CHILD- ‘The Swedish Wonder Girl’
********************************************

Khawvela nau piang mak ber mai, tu khaw hriat hlawh lo leh he khawvel atanga a bo dan mak tak mai chu....
Awle thu ngaihnawm han tih hian ngaihnawm tih zawng hi a inanglo hlawm hle mai a. Thenkhat in thlahrang te ngaihnawm an tih em em laiin thenkhat chuan an chhiar tha peih der lo mai a. Thenkat t6an chuan hmangaihna lampang a ngaihnawm em em laiin thenkhat chuan a melh pawh kan melh peih hauh lo a. Thenkhat in UFO lam te ngaihnawm an tih em em laiin thenkhat chuan lo sawi m tawk lah bo lo. Chuvangin tun tum pawh hia mihring te ngaih a thil ni thei awm ang pawh ni lo thil mak ah pawh mak danglam tak mai chanchin sawi chho daih dawn ila atha awm e.

Mihring te hi kan lo pian chhuah hian mi pangngai kan tih ang hi kan ni dawn em dawn lo em tih hi chutin a hriat nghal mai thin lo a. Kum 4-5 han nih chhoh hnua taksa, rilru lam te a lo than chho dan a zir in mi pangngai kan ni dawn em, pianphung leh rilru ah rual kan ban dawn em tih hi a lo lanng chhuak chho tan thin a ni. Mihring hi piang danglam bik riau, engemaw mi aia san leh danglam bik riau na nei, thil thiam riau leh taksa than dan pawh danglam riau hi awm a. Hetiang nau piang danglam bik, changkang bik te hi  ‘Child Prodigy’ an ti mai a. Hetiang nau hi chuan naupang dang aiin thi te an thiam chak bik em em thin a ni.

Child Prodigy ang chi hi hhilpek ‘Gift’ chikhat ani ve a. Hetiang nau piang danglam bik te hian chuan kum an tlin hma atang hiuan engemaw danglamna bik riau an nei thin a ni. Khawvelah hian hetiang nau piang danglam bik hi an rawn piang chhuak ve fo mai a, thenkhat te phei hi chu power nei ang deihthaw te pawh ani hial thin a ni. Khawvel music lama mi lar Wolfgang Amadeus Mozart te pawh hi kum4 mi anih laiin tu zirtir mah nilovin hapsichord a tum thiam daih tawh a,  sonata puitling a siam daih tawh a, kum 6 mi anih chuana opera hmasaber ‘Bastein and Bastienne’ tih chu a peih fel der tawh ani. Italian Painter lar Primo Conti chuan kum 11 mi anih in ama lem a ziah khawvela painting man to ber te zing ami chu a ziak zo der tawh bawk a, Sport lamah pawh Russian Gymnast Nadia Comaneci khan kum 14 mi lek niin 1976 Montreal Olympic ah khan perfect score 10 points vawi hnih a score der. Khawvela perfect score siam naupang ber anih bakah a zawna siam awmchhun a ni bawk.

Christian Heinecken, kum zabi 18na lai German Chid Prodigy (February 6, 1721 – June 27, 1725), ‘The infant of Lubeck’ an tih bawk chu kar 6 mi lek a upa anih laiin German tawng duh tawkin a tawng thei tawh a, kum khat a tlin chuan ‘Pentetauch’ an tih chu duh tawkin a chhiar thei daih tawh a, kum 3 a tlin hma in Bible hi a chhiar chhuak vek tawh a, history te, geography, mathematics te a zir thiam a, tin French leh German leh Latin tawng te a thiam em em a, tin Law te pawh a zir thiam vek in mihring taksa bung hrang hrang chanchin ‘anatomy’ lam a thiam hle hman bawk a . Kum li mi lek niin a thi ta a ni.

Heng kan han sawi tak te hi chu a hming mai an la ni tlat mai le. Christian Heinecken hi turu kan ti in mak kan ti viau maithei a mahse ani pawh hi tuna kan rawn sawi tur lakah hi chuan sai bula sazupui dah ang vel pawh a tluk phak hmel loh a ni. Daniella Ferguson-i chu Dt 17th June 1914 ah Sweden ah lo piangin a pian hlim hian a bawrhsawm hle mai a. a nu leh pa te phei chuan a dam chuah pawh an ring lo hial a. Mahse kar hnih vela upa a rawn nih chuan a taksa chu rawn tha chho in hnute te pawh a rawn hne ve thei tan ta a, Tichaun hma a sawn chho zel a, mak deuh maiin hmuh theih deuh taw in a taksa chu a thang lian chak tlat mai  a. Kar 4 vel a upa anih chuan a tawng thei a a kal thei der tawh mai a. Anmahni hi thingtlanga awm an nih avangin a nu leh pa chuan ramhuai hnathawh lamah ngaiin puithiam hnenah te pawh an hruai hial nghe nghe a ni. Thla hnih mi vel anih chuan naupang kum 10 mi in thil an tih theih ang chu a ti thei vek mai nilovin tawng chihrang hreng chi 5 laiin a tawng thei der tawh. Hetiang anga tawng dang danga tawng hi tuman an zirtir lo a, mahin a rawn thiam ve tawp mai a ni.

A nu leh pa mangang chuan khawpuiah kalpuiin doctor thiam hnenah an hruai ta tawp mai a. Doctor hnena an hruai hian thla 4 mi chiah a la ni a mahse naupang hrawl tak a ni tawh tlat mai. Doctor hnena an hruai zet chu an ti fuh lo nge, an ti fuh lutuk zawk nge, a doctor pa chuan a ti fuh lo zawk pawh va hriat ni suh, a doctor pa zawk chua hrih hrep mai anih chu mawle. an doctor rawn pa chuan tih vak ngaihna a hre lo anian a nu leh pa hnenah chuan, “in fanu hi keiaiin a thiam daih zawk” a ti tawl mai ani. kum khat a tlin meuh chuan tawng chi hrang hrang 15 zet hnehsawh takin a tawng thei tawh a, piano duh tawkin a tum thiam a, lemziah a thiam em em bawk a tin mak deuh mai chu naupang kum 1o mi tiat zet ani tawh bawk a ni.

Hei mai hi ala ni lo zui, Daniella-i hian mi rilru ngaihtuahna te a hriat theih bakah thil lo thleng thleng tur te pawh hi a hre lawk thei tlat mai a. tin thir lampang chi reng reng hi a en ringawt pawhin an kawi ngawl ngawl thei mai a, thifian te leh rod te pawh a ngaihtuahna hmangin a en kawi thei vek a ni. Kum khat leh a chanve a tlin chuan sikul an kal tir ve ta tawp mai a, mahse an zirlai chu ho a ti lutuk a a kal zawm duh ta lova. An zirtirtu chuan mithiam zawk te hnena endik tirturin a nu leh pa te chu a dil ngial na a an phal ta lo a ni. Kum hnih a tlin meuh chuan a taksa pawh a lian in a hriatna leh thiltihtheihna pawh a pung chho ta tial tial mai a, tin mak deuh mai chu a lu ah hian sam reng reng a to miah lo mai bawk a, a nu leh pa ngaih a tha thei lo. Tin an khua ami te pawh in an fa te kawm tir pawh an phal ta lo hial a. Kum thum a lo tlin chhoh phei chuan engtin emaw tak mi rilru hi a va khawih danglam thei ta tlat mai. a nu leh pa ngaihtuahna ngei pawh chu a control ta tlat mai a. tin mak deuh mai chu zanah pawh hian a mu ngai lo emaw tih mai tur hian amah a awm pawhin a tawng mawlh mawlh reng mai a ni.

Kum 5 a lo tlin chhoh chuan naupang kum 14-15 mi tiat vel zet ani tawh a, mi zingah a awm in miin thil mak ena an en avangin nuam a ti lova an inah chuan a in khung chawt ta mai a. a nu leh pa mang ang chuan hostel ah dah an tum ta ringawt maia. Mahse chu an thil tum chu a lo hre lawk vek mai a, a duh loh thu leh an dah lui anih pawh in ni hnih bak hostelah chuan an kawl thei dawn chuanloh thu anu leh pa te hnenah chuan a sawi a mahse an dah lui t tho a. Ni hih hnuah chuan chu hostela an warden chuan a nu leh pa te inah chuan naupang dang zinga awm chi ani lo tih chuanlamin a rawn dah let leh ta tawp mai ani. Tichuan inah te awmin pino te a tum thin a, kum 6 a tlinna tur thla hnih vel in a la tling lo tih chuan tuk khat chu an in kawt a a awm chu inchhungah a rawn lut leh ta hauh lo mai a. Rei fe anu leh pa ten an zawn hnu pawh chuan an hmuh tak si loh ah chuan an thenawm khawveng te chu an zawt kual ta a, mahse tuman an huhloh tu bakin an lo chhang hlawm lo a.

Thuneitute hnen lamah an report ta a, tichuan a khaw pum chuan thuneitu te lam nen chuan an zawn ta chiam mai a. Mahse mak tak maiin ni rei fe an zawn hnu pawh chuan an hmu zo ta reng reng lo mai a tichuan Sweden ram naupang mak tak ‘The Swedish Wonder Girl’ an tih mai chu chin hriat lohin a bo hlen ta daih mai ani. Daniella-i hian a bo hma deuh hian engtikniah emaw chuan hruaibo ala nih tur thu te a nu leh pa hnenah hian a lo sawi lawk vek mai a tichuan chu a thil sawi lawk chu a lo thleng dik ta a ni....Tichuan khawvela mihring piang tawh zawng zawng zinga mak ber mai ni thei tur chu tu khaw hriat lohin a tham ral ta a ni. A bo dan chungchangah hian mi tamtak chuan sawrkar lam thu neitu ten amah hi zir chian atan an ru bo anih an ring a, thenkhat thung erawh chuan amah kha khawvel dang mi ean siam bik ani anga , tie hian an hnenah an hruai leh ta anih an ve thung bawk ani. A hruai bo tu te hi tu tak chu ni ta ang maw???

TWILIGHT: FLASH BACK IN TIME
*********************************
Eng thil emaw vang hian mihring te hi hun kal tawh ah hian a kir leh theih reng em ni....???

2nd  May 1982 khaw that ni tak mai chuan kum 21 mi Peter Seaton-a leh a bialnu Sarah Parker-i kum 18 mi chu England a,   Elsing, Norfolk khaw dai a ramhnuai ngaw thelh nuam tak mai Elsing Forest an tih  ah chuan an pahnih te chauh chuan an leng dun a. Helai hmun hi khaw chhung atanga hnai te mai, thing hmun, ngaw chhah lutuk lo hi ani a. Nula tlangval te leh naupang te thlengin an leng thawveng fo thin reng ani. Luite lian vaklo a luang tlang a, chu luite ah chuan nghakuai te an chiah thin a, hmun nuam tak mai anih avangin a lun pawh a lun angreng viau thin ani. Hemi nei a Peter-a leh Sarah-i te leng dun pawh hian an dam chhunga thil mak sawi a an sawi tur leh khawvel in tun thlenga mak a tih tur thil ang tawng ang tih an in hre lawk bik hauh lo ang le.

Nidanga an lo len dun fo tawhna thin leh dai hnai te mai anih avangin an kalna bik thin thinghmun thelh nuam deuh lai a lung khawkrawk leh phul vel awmna ‘Baker’s Point’ an tih mai lam chu an pan ding nghal nalh mai a. Helai hmunah hian an pahnih hian hun hlimawm tak an lo hmang dun fo tawh thin ani. Hemi tuma an leng dun pawh hian eitur te an keng a, nuam bawk a hlim taka hun hman dun chu an tum ani a. Elsing Forest hi khaw chhung atang a hla lo te mah nise Peter-a Jeep ‘Wrangler’ ngei mai chu kengin chu ngaw chhung luh hma a kawng sir hmun rem laiah chuan an hnutchiah a. He Elsing Forest kal pelh hi chuan Browning khaw tetakte a awm a chu chu ani duh mai a, a awmzia ah chuan Elsing Forest hi Elsing khua leh Browning khaw inkar a awm a ni tihna anih chu.

Hemi ni 2nd May hian sawi tawh ang khan khua a thiang nuam hle mai a. Chawhnu lam dar 2 velah an kal tuman ‘Baker’s point’ chu an thleng dun a. Thut hmun te an han rem dun a an eitur ken te chu an pawrh a, chutih  lai tak mai chuan thawk lehkhatah chhum a rawn zing thut mai a, ruah s rawn sur ta nghek mai a. Khawpui ri leh tek tal nen a ri ta dur dur mai a. An ni pahnih chu han tawm hulna mai tur remchang a awm loh avangin an motor dahna lam pan chuan an tlan ta nghal a. chhum lah chu a sing phui pik tlat mai bawk si. An motor dahna hi an awmna atang hian minit 10 kal pawh a tling lo a, mahse minit 15 hnu vel awmang ah pawh chuan an thleng thei ta reng reng lo mai a. Kawng an hai a nih an ringa, chhum zing pik tlat mai hnuaiah chuan an motor dahna lai chu an zawng an zawng ta mai a.

Tichuan kawngpui an va chhuak hlawl mai a, mahse kawngpuiah chuan ruah a lo sur in chhum a lo zing ve hauh lo mai a. Chutia kawngpui an va chhuah chuan chulai kawng chu an hmuh ngai a ni ta tlat lo mai le.  An motor lah a awm hek lo.  An khaw bul mai dai hnai te a kal an ni si. tin an khaw dawt a khaw awm lah Browning khua, an hriatchhian em em mai ani bawk si. Mahse chu hun reilote chhung chuan kawngpui an la hriat ngailoh  ah chuan an chhuak ta hlawl mai ani. A kawng lah chu alkatra luan pawh a la nilo zui lehnghal a, a piah deuh maiah chuan di in a bang hlum vel a zut hmanlai tak mai 20 vel bawr hi a lo awm a, an meikhuchhuahna atang chuan mei a lo khuchhuak hlat hlat hlawm a. Chulai a chutiang khua hmanlai lutuk leh thingtlang khaw te in 20 vel lek a awm awm reng reng chu an hre der bawk si lo. Mak ti tak chuan chung in awmna lam chu an pan ta tawp mai a.

In awmna an va thlen chuan naupang te te  tual velah chuan an lo infiam sap sap mai a, puitling thenkhat pawh pawn velah chuan an lo awm sap sap bawk a. Mahse an incheina leh thawmhnaw hak te chu Peter-a te  incheidan nen chuan a inang ta hauh lo mai. A ngaihna an hre lo kher mai le.  An inchei dan atang chuan kum zabi 16 na bawr chho vela England thingtlang mi te inchhei dan lemziak vela an hmuh thin hi ang an ti ber a, angaihna an hrelo hle mai a. An rindan phei chuan tu ten emaw film an chang anih an ring hial nghe nghe ani. In lo ding hnai ber lam chu an pan phei a, naupang ho chuan an lo bawr laih laih mai a mak an lo tih hmel kher mai lehnghal a. Tichuan an bul hnai a mi rawn pung khawm ho zing ami pa pakhat chu chu khua chu eng khua nge tih an zawt ta tawp mai a. a tir chuan chupa chuan an tawng chu a htiatthiam loh hmel kher mai. Mahse an han zawh nawn leh takah chuan  chu khua chu ‘Burnswick’ khua nih thu Saptawng hmanlai lutuk tak mai chuan a lo hrih ta a. Mipui chu an rawn pung khawm tual tual mai pawk a. A khaw nawt chuan Peter-a te chu an bawr hi ani ta ngawt mai a.

An mi biak pa chuan khawi atanga rawn kal nge an nih tih te chu a  zawt ve a, an rawn kalna chu Norfolk bula Elsing khua anih tu an han sawi chuan chulai velah chutiang khua reng reng a awm loh thu an lo hrilh ta tlat mai. Peter-a te chuan engtin emaw tak hmanlai hunah an kir anih an ring ta tlat mai a. Tichuan chumi ni chu eng ni nge , eng kum nge tih chu an zawt ta tawp mai a. Chuta an chhanna dawn zet chu mak an ti kher mai le....2nd May 1702 ani tih an lo hrilh ta tlat mai. Mak intih tawnna a thleng a ni ta ber mai a. An khaw hotu an ‘Elder’ inah chuan an hruailut a, bawnghnute in tur te an pe a, tichuan an ni chuan an rawn kal kum an han sawi chuan an awihlo ta nasa mai. An inthuamna lah chu a danglam ropui mai bawk si, Jeans leh Sneakers leh T-Shirt nen an ni bawk si an tihngaihna hrelo chu lawmthu te an hrilh hnu chuan ngaw lamah chuan an let dun leh ta tawp mai a. Chutia ngaw lam an pan leh lai chuan ralkhat a sipai ni awm tak sakawr chungchuang tam deuh chu kha lam pana an kal chu an hmu nghe nghe mahse eng thli nge thleng ta tih erawh an ngaihven zui ta lo a ni.

Ngaw chhung an han luh leh hnu lawk chuan chhum zing leh khawdur ruah sur te pawh chu a lo reh ve leh ta a. Ni te pawh a rawn sa leh ta iarh mai a.  tichuan an kalna hmun ‘Baker’s Point’  chu an va thleng leh a, an eitur tlansan te pawh chu a angai ngai in a lo la awm a. khua te a tlailam tawh bawk si a, an kalna ngaihah bawk chuan let leh in an motor dahna  chu an pawh phei ta thuai a. Mak deuh mai chu a hma kawk a an va kalna khawte an va hmuh kha a lo awm ta hauh lo mai a, an motor pawh chu kawng sirah an dahna ngaiah chuan a lo la awm reng a, kawngpui te pawh chu a hma lawk a an hmun ang kawng chhe tak kha ni lovin kawngpui pangngai tha tak a lo ni leh vek tawh a ni.

Mak ti tak chung chuan an in lam an pan ta a. Sarah-i te in an thlen chuan a nu leh pa hnenah chuan an thil tawn te chu an sawi nghal a, mahse Sarah-i nu leh pa leh unaute chuan an lo awih sak lo chhiang kher mai. Thawnthu awihawmloh lutuk sawi fo lo turin an lo hrilh nghe nghe a. Chutah an ni pahnih lungawi vak lo chu peter-a te in lamah chuan an inkhalh chhuak dun leh ta a. Peter-a chhung te pawh chuan an thil sawi chu an lo awih sak chuang reng reng lo. An ni pahnih chu an khaw library lamah an kal dun ta ngawt mai a. Library ah chuan chung lai vel ram chanchin inziahna bu hlui vel chu an hawh ta teuh mai a. Sarah-i te in lam bawk an pan leh a, chutah chuan an lehklhabu hlui hawh ho chu an en kual ta a. Chuta an thil hm,uhchhuah zet zawng a mak kher mai le...

Documents hlui vela a inziah dan chuan  1600s- 1700s chho vel khan Norfolk khaw bul kawkah chuan Burnswick khua chu a lo awm ngei thin a. Khaw tetakte anih avangin Norfolk lamah chuan sawi khawm an tum a, mahse a khaw mipui te chuan an duh loh avangin Norfolk Magistrate Gregory Horton chuan tihluihna a chung khaw mipui te chu khawpui chhung a pemluh tir a tum ta a. Sipai te tirin tihluina a sawi khawm a tum chu an lo tang ve ta tlat mai si a. Tichuan sipai ho te nen chuan nasa takin Burnswick khaw mipui te chu an inbei ta chiam mai a. Sipai ho chuan a khaw mipui tam zawk chu an tihlum a, an khua pawh chu an hal sak a, tichuan an tih hlum bang nunau te chu an man a, khawpui chhungah chuan an hruai lut lui ta tho ani tih a lo in ziak reng mai a ni.

he an thil tawn hi Peter-a leh Sarah-i te chuan thu neitu te lamah an report na a, eng teh chiamah mah an lo ngaih sak si lova. An mitvai thil hmusual mai mai ah thuneitu te lam chuan an lo ngaih sak ta tlat mai a. An ni pahnih chuan beidawng lovin an lehkhabu hawhna librarian hnenah chuan an thil tawn leh doccuments hlui atanga an thil hriat chhuah te chu an hrih ta vek a. Chu librarian ho chuan an thil tawn chu an chhui chiang ta a. Mak deuh mai chu Burnswick khaw hlui awmna lai chu Peter-a ten an hmunna lai vel kha ani tih an hmu chhuak tlat mai a, tin Norfolk Magistrate sipai ten Burnswick khaw mipui ho an rawt chiam ni chu 2nd May 1702 a lo ni ve leh tlat mai bawk.

Peter Seaton-a  leh Sarah Parker-i te hi eng ten emaw tak tunhma hun ah an kir leh em ni ang tih hi chu a chhiar tute ngaihdan ah dah ta ila a tha awm e....FINITO

BEHIND THE STORY
KA THUKHAWCHANG: (Chhiar ngei ngei tur): THU NGAAIHNAWM HUANG kan din tirh hian sawi tawh ang khan thangthar thu ziak mi tam zawk kan lo inchherchhuah nan te leh mahni thu ziak te pho chhuah nan te a kan tih ani a. Kan tum ber lamah chuan thil mak, mysteries lam te, thawnthu te, thu bengvar thlak ang chi te, thlahrang leh ramhuai te, mahni iraawm chhuak ang chi te, mythology ang chi te , leh nun kaihruai thei ang chi te  thu ngaihnawm ang chi hrim hrim post nana kan tih ani ber a. Puitling, thalai  leh naupang pawhin an  tui pui theih tur ang a kan duan ve ani. Ka sawi fo thin angin Mizo te hi thu ziak lamah hian kan sang tawh kan ti thin takna a, kan variety hi a lo la tam lo em em maia. Mahni irawm chhuak kan han tih ang chi te pawh hi thu zirtir tum nei, nun kawng kaihruai thei leh Pathianthu emaw, khawtlang leh mimal nun kawnga min kaihruai thei leh zirtir nei deuh ngun hian kan ziak tlangpui a. Tin Love story lam phei hi chu a kalphung leh a tawp dan hi a inang put mai thin a ni.

Hetih lai karah hian FICTION pangngai, zirtir tum em em nei lemlo ziah tum hi kan tam lo hle mai a, Mysteries fiction ang ngat phei hi chu Mizo ziak hi hmuh tur a awm mang lo ani a. Khawvela Film lar pha, mi tamtakin a tak tak emaw an tih mai,  Australian Mystery fiction ‘Picnic At Hanging Rock’ tih te kha phuahchawp liau liau ani. Kei ngei pawh hian Fiction tih sawi lemlo in Fiction post 10 dawn vel chu  kan group ah hian ka rawn post ve ta a. Ka sawi lan miau loh avangin thil mak ngaihnawm tak chhiar in in lo chhiar mai thin a ni... Heng ka han sawi duah nachhan chu tuna  he group ah pawh thu ziak lama tui tak tak te hian a tlangpui in Love Story tih vel in rawn ziak tlangpui thin a, mahse a kalphung hi a inang put a, a kalkhat riau mai thina. Hetiang ringawt nilo deuh hian thil dang deuh phuah chuah hi i inzir ila, tichuan tun ai hian hma kan sawn tlang ngei ang tih infuih nan leh in kawh hmuh nan he thu TWILIGHT: FLASH BACK IN TIME tih hi ka phuah chawp liau liau in ka rawn ziak ve a ni e.


‘THE BEAST’ CONSPIRACY:The Seventh Son Of The Seventh Son
***********************************************************
{ BigDaddy's Special }

Kan Bible a Thu Puan bu a sakawlh hi Hmangaih Johanan a rawn sawi lan hma hian a lo pianna tur a hma lo la an lo awm tawh reng em ni? Lo awm ni ta se chu an remruatna chuan engtiknge a vawrtawp a thlen dawn....Chhiar zel la i hre mai ang....

THE BEGINING: AD66 khan Haley’s Comet chu he khawvel mihring te hmuh theih turin a vawi engzat rawn inlarna nge tih pawh hriat loh chuan a rawn lang leh ta phut mai a. He simeikhu hi a rawn lan apiang hian he khawvelahah hian chhiatna liantham engemawtak thleng ziah a ngaih a lo ni tawh thin in, a rawn lan tawh hi chuan khawvel mi thil chik mi te hi an chiai thei hle thin ani. Hemi tum a rawn lan kum pawh hian Jerusalem leh Rome an indo tan a kum 4 lai a awh a, mi nuaih chuang fe an thi a Jerusalem pawh Romans hovin an ti chhe ta vek ani. Hetih lai hian Kan Bible a Thu Puan bu kan tih hi mithiam te chuan ziah a la nilo niin an ngai a AD70-95 inkar bawr vela ziah kha niin an ngai ani. Thu Puan bu ah hian Sakawlh lo lan tur chiang takin a in ziak a ni.

AD66 a he simeiku a rawn lan hnu lawk a Jerusalem tihchhiat a nih khan, Jerusalem, khaw hmawr a in pakhatah chuan nu la naupang tak mai hian nau a vei ve mek a. He nu nau vei lai a a nau chhar tu tur te chu nau chhar tu pangngai an ni hauh lo mai le. Puithiam kawrfual ha mi paruk in sathau khawnvar chhi in an din hual khup mai a. Sakhaw puithiam rual meuh in ani nawhchizuar mai mai nau nei lai an vil ta khup mai chu thil danglam tak ani tlat mai. A chhan ber pakhat chu chu nau lo piang tur pa chu a pa ber hi an unau mipa hlir zinga a pasarih na chumi fapa hlang zinga a pasarihna veleh chiah ‘The Seventh Son of The Seventh Son’ anih vang leh chu an nau lo piang tur chu mipa anih hlauh chuan a fapa pasarih na tur chiah anih vang ani tlat mai le.

 Zanlai a nih vel chiah chuan nau mipa duhawm tak mai a rawn hring chuak ta. Nau chhartu puithiam hotupa ber chuan nau lo piang chhuak hlim chu la in, maicham angreng an siam chawp chungah chuan an mut tir a. Chutah bawm an rawn ken chung atang chuan rul tur nei hlauhawm ber mai pawl zingami ‘Rattle snake’ chu an phawrh a, eng thu thu emaw chham pual pah chuan chu rul nghawng chu a chemte pai chuan an tan bung hmawk mai a, rul thisen chuan chu naute pianghlim chu a taksa ah chuan far kual tir in a thisen tlem chu a ka ah chuan a far luh tir ta bawk a. A thlah te zel thlah leh chhawng kal zel simeikhu a vawi 6na atana a rawn lan leh hun a lo in herchhuah leh zel hunah chu an thil tih chu chhunzawm anih tur thu sawi chungin ngawi rengin chulai hmun thim tak chu an chuahsan ta a.


Heng puithiam rual ho te hi pawl tlemte mai inthlung nghet zet mai, hmanlai Babulon ho finna te hmang leh behchhana ring a khawvel ah hian roretu tur pakhat, thil tithei tak, thuneihna zawng zawng pumhmawma, pathian te aia thil titheizawka a la awm tur a ngai pawl, ‘Priory of the Living’ an tih zing ami te an ni a. An ni ho ngaihdan leh thurinah chuan hmalai Babulon hovin he khawvela pathiante aia thil tithei zawk a ro la rawn rel tu tura an ngaih chu mihring ten kan pianchhuah chawp tir tur ni in an ngai a. Tin hmanlai atang tawh a ngaihdan mak tak mai an neih simeikhu te nen hian inzawmna nei ngei in an ring bawk ani. An ni ho hi a ruk a pawl ding, khawvel hmun hran hranah an in zar pharh a, hetiang an naupiang duh ang chi hi zawng chhuak a, enkawl seilian a, an hmalak zel dan tur kaihruia tur a in din, ‘secret society’ an ni a. Tichuan hemi tuma Halley’s Comet a rawn lan lai tak hian an mi duh ngei mai chu an hmu fuh ta tlat mai a ni.

THE SECOND CHILD: 451AD khan he simeiku bawk hi a rawn in lar leh ta. Hemi kum hian Attila the HUN an tih mai lar deuh khan Gaul ram a run a, a hneh a, mi 30000 chuang a that nghe nghe anih kha. Hemi kum, puithiam hovin Jerusalem a in pakhat a nau an chhar atanga simeikhu rawn lan leh vawi 6na ah hian Germany a thingtlang khaw pakhat Dreinshem a in pakhatah chuan German nu la naupang tak mai pakhat Freda-i chuan nau a vei mek a. Hemi tum a nau chhar tura awm te pawh hi puithiam kawrfual ha, mi paruk tho an ni, mahse hemi tum hi chuan an zingah chuan nau chhar thiam hmeichhe pakhat a tel ve thung. He an nau chhar tur hi kum 450 chuang liam ta a Jerusalema an nau chhar thlah kal zel kha ani a, mak deuh mai chu a nu hi nawhchizuar thin ni in, naute pa pa hi a pa fapa pasarih zinga a pasarihna niin amah naute pa chu a pa fapa rual pasarih zinga a pasarihna chiah a ni ve leh tlat mai, ‘Seventh Son of the Seventh Son’ a ni ve leh chiah mai bawk, tin he naute lo piang tur hi mipa anih leh chuan a fapa hlang unau zinga a pasarihna tur chiah ani leh bawk a, simeikhu rawn lan kum chiah ani leh nghal. Thil engemaw tak zawng a awm ngei a ni...

Nau chu a rawn piang chhuak ta ngei a, mipa bawk ani. A hma a an tih dan ang bawk chuan maichamah mut tirin an hotupa ber chuan an chham pual vel a. Chutah rul thisen chuan a taksa vel chu farkual tir leh in a thisen chu a ka ah chuan tlem an far lut tir leh a. hetih lai hian bati chhit sa keng chungin midang ho chuan eng thil emawni hi an lo chham rual dual dual mai bawk a. An tih tur te an tih zawh hnu chuan an kalsan ta a. Naute pa hnenah chuan rangkachak pawisanawi tamtham fe hi an pe bawk a. Naute chu thla ruk a lo tlin chuan chung puithiam ho chuan an la a a nu leh pa chuan vawikhat mah an fapa chu an hmu leh ngai ta lo a ni.

THE THIRD CHILD: 989AD ah Haley’s Comet chu a rawn lang leh ta a. Hemi kum hian England ah tam a tla vak, mi sing tel in an thih phah. Hemi tum tam tla ah hian mahni fa te ei pawh an awm an ti. Hetih lai hian England a Sailsbury khua ah chuan Eva Wanton-i chuan nau a lo vei ve mek bawk a. Eva-i hian a rai lai atangin eng sakhaw puithiam emawni hi inleng a nei fo mai a. Chung puithiam rawn kal thin te chuan eng eng emaw hi an sawipui thin a, a nau lo piang tur chu rangkachak tamtham tak nena thleng te an rawn dil thin ani. Mahse Eva-i hi sakhaw ngaihsak tak mai mi anih avangin chutianga mahni fa hrin nge han hralh chu an mahni rethei hle mahse a remti lo bur mai a, a hnen atanga lak a remtih dan ber chu sakhaw thil zirna hmuna dah turin a ni tawp mai a. tichuan chung puithiam rawn kal thin te chuan an sakhaw thil zirna hmuna a puitlin thleng a awm tura thua an intiam hnu chuan a remti ve ta kha a ni a. Mahse a fa chu a hrin chhuah rual a a hnen atanga an an lak dawn meuh chuan hrehawm a ti ve ngei mai. An mahni chu an rethei a, an fapa lo piang pawh chu duh anga an enkawlseilen thei loh a hlau avang leh kum 20 a tlin huna an hnena pek let leh an intiam vang chauh in an laksak chu a phal ani a. Eng vanga an fapa kher kher chu chung puithiam ho chuan duh nge an nih tih chu a chhan awm reng reng an nupa chuan an hrethiam lo. A pasal chu ‘Seventh Son of the Seventh Son’ thlah kal zel fapa piang pasarihna fa pa pasarihna ani tih pawh an hre ve bawk hek lo....Tin an naute an lak tak a pawh chu an faparual zinga a pasarihna ani tih pawh chutin an chhut chiang phak chuang hek lo.

THE FOURTH CHILD: 1456 ah Halley simeiku bawk chu a rawn lang leh ta a. Hemi kum hian Turks hovin Athens an run an la a, a mi tamtak that a. Naples ah na tawkin lir a nghing a mi 35000 chuang an thi a, ransa leh naupang piangsual mak deuh deuh an piang teuh a, hmun hrang hrangah ruah thisen anga sur report ani a tin Down's syndrome vei sa a naupiang an pung hluai bawk. Hemi tum a a rawn lan leh hi England a nau pian puithiam ho in an lak atanga a rawn lan leh tum rukna chiah ani leh a. Puithiam rual paruk leh nau chhartu pakhat hian Greece khawpui sawprawp tak mai a in pakhatah chuan nau lo piang tur chu an nghak leh ran tawh mai a. He nau lo piang tur pa hi kan sawi tak ‘Seventh Son of the Seventh Son’ kan tih thlah kal zel, amah pawh hi fapa pasarihna fa pa pasarihna tho a ni leh tlat. He thil ka zel ah hian mihring te theina bak a thil inrawlh thuk tak chu a awm chiang a ni, simeikhu rawn lan lai tak a ni chiah bawk nen.

 Nau chu a rawn piangchhuak ta ngei a, mipa tho a ni ve leh tlat mai bawk, “Seventh Son of the Sevnth Son’ tho ani leh bawk, u mipa hlir paruk a nei tlat. A hma lama an sawngbawl dan ang chiah chuan puithiam hi chuan an han sawngbawl leh a, hemi tum hi chuan naute chu la lovin an kalsan ta. Mahse kum ruk a lo tlin chuan an rawn la a, hemi an lak atang hian khawi lamah nge an thawn bo tih a nu leh pa te hian an hre zui ta lo.

 THE FIFTH CHILD: 1910 khan a thulh ve ngai miau loh avangin Halley’s Comet bawk chu a rawn lang leh ta.. Hemi kum hian King Edward VII of England chu a thi a, Egyptian Premier Boutros Ghali chu thah ani a, Europe leh America ah mak tak mai in mahni intihlum an pung hluai a. Tuilian in Europe leh China a ti buai nghek. Pul hri 'Bubonic plague' chu India leh China ah a leng chiam, mi nuai tel in an thih phah leh bawk. Hemi kum hian Boston khua nau neihna in a pindan pakhatah chuan Maria Frampton-i chuan nau a vei mek a. He nau lo piang tur pa Jonathan Frampton-a hi a pa Joshua Frampton a fapa pasarih te zinga a naupang ber ani a. Jonathan-a te hian fapa hlir mai paruk a zawn in an lo nei tawh a, fanu an awt ve em em mai a. An unau pawh mipa hlir mai pasarih an nih avangin, a fa te pawh chu chutiang tho chu an ni leh ang thih hlauthawng tak chungin nau neihna pindan pawnah chuan a nghak ran mai a.


Chutia a fa piang tur hmeichhia nge lo piang ang mipa, a thi ang nge a dam ang tih vel ngaihtuah pah a nghakhlel taka a thut lai chuan chu nauneihna in kawngkhar chu a rawn in hawng rawp a, corridor ah chuan mi pali silai keng hi an rawn lut a, an hai chu puanthem hian an tuam vek bawk a. Pakhat chuan Jonathan-a lo thu lai chu a silai kawm chuan an chu let tawp mai a. Chutah midang ho chuan nau neihna pindan chungah chuan an lut tlang ta nghal a. Maria-i chuan nau chu a lo hring zo chiah a doctor leh nurse chuan an lo singsa fel chiah hi a lo ni a. Pindan chhunga doctor leh nurse lo awm te chu silai atin pah chuan an zinga pakhat chuan an naute pawm lai chu a laksak a, silaia tin reng chung chuan chu pindan chu hmanhmawh takin an chhuahsan ta nghal a. Halley’s comet inlar lai a piang, ‘The Seventh Son of the Seventh Son’ chu lak bo a ni ta..... He thi thleng hi Jonathana leh doctor te chuan a rang thei ang berun police lamah an report nghal a, Boston Police te pawhin theihtawp chuah in an chhui zui a mahse engmah an ang ta chuang lo a ni.


IS THIS THE BEAST(The mystery goes on): Halley’s Comet hi kum 75-76 inkar dan zelah a rawn lan thin avangin 1986 khan a rawn lang leh a(Hei hi chu kei pawh in ka hmu ve, St Pauls a kan luh lai ania), tichuan a dawt leh chu kum 2061 ah a rawn lang leh anga, hemi tum a Jonathana te naute an ruk bo atanga a rawn lan leh vawirukna tur chu kum 75 leh 76 inkar bawr vel zel a alan thin avangin kum 75 leh 76 inkar thlak in chhut ta ila kum 2363 vel ah ani dawn tihna a ni. Hemi kum ah hian ‘Seventh Son of the Seventh Son’ chu a vawiruk na atan a piang leh angem??? ‘Priory Of The Living’ pawl ho hian an thil tum hi Setana tanpuina in an ti hlawhling thei mai ang em??? Lo piang leh ta se hei hi em ni ang kan Bible a Thu Puan bu in ‘Sakawlh’ ti a a lo sawi lawk chu. An lo pianchhuah dan ah hian number 6 hian awmzia a va nei em...Kan Bible pawhin chhut thiam chuan chhut rawh se mihring number ani si a tih a a lo sawi kha 666 a ni tlat...


RAUTHLA LENG
****************

Kum 2007 fur lai kha a ni a, ka ke na avangin khawiahmah ka kal chhuah theihloh avangin inah ka awm a, thuthleng sei a mu chung in TV ka en mai mai a. Ka chhungte ho an chhuah vek avangin keimahin inah ka awm a, mahni a awm hi tithang viau mah ila engemaw chang hi chuan khua hi a har ve hle thin a ni. Hemi ni pawh hian ruah a sur cherh cherh a, thawm dang em em hriat tur a awm bawk si lo a, TV ah lah chuan hmuhnawm deuh han en tur a chhuak der bawk si lo, SMS in thiante ka text kual mai mai a, han sawi em em tur lah chu ka hre der bawk si lo. Ka bulah chuan ka zawte putar lu lian zet mai chu min ngheng chung hian a mu ngut mai bawk a, ani lah chu han biak in awmzia a nei der bawk si lo. Khawhar tizual ting tur hian ruah lah chu a sur ri cherh cherh mai bawk si nen.


Chutia khawhar taka ka awm chuan tunhma hun kal tawh te ka ngaihtuah kual mai mai a, chutih lai tak chuan kan in luhna step chu mi kal an awm tih hriat tak hian a rawn ri chho deuh khat khat a, chutah door bell a rawn ri ral ral a, 'lo lut rawh' ka tih rual chuan kawngka a rawn inhawng a, ka thianpa Mapuia, college kan kal lai vel a ka kawm thin, kum sawm chuang a ka hmuh tawh loh leh a chanchin pawh ka hriat tawh loh chu huh deuh phingpheng hian a rawn tei lut nawlh mai a. Mak ti taka en he-haw chung chuan 'Ehee, Mapui teh hlawl che chuan. I dam maw? Lo leng rawh, i lo inchibai hial teh ang,' tih pah chuan ka tho chhuak nghal a. Mapuia chuan, 'Ka dam ve tawk tawk alawm, hei helaiah hian ka kal a, rawn tlawh che a remchang em a, i ngaihawm thei ve roh bawk si a ka rawn peng zawk anih hi,' nui deuh var var chung a tih pah chuan a kut a rawn phar chhuak a, kan han inchibai lawp lawp a...a kut chu a vawt thlar mai a. Thutthlengah chuan a a thu ve ta nghal a.

Mapuia te nen hian 1989 khan Hrangbana College ah kan lut ho thin a, amah hi ho ve tak mai, pa fiamthu duh ve deuh mai a ni a, kan duhzawng te a lo inang bawk nen kan inhriat tirh atangin kan inkawmngeih nghal viau mai a. Inhre sa nilo pawh duhzawng inang ta na na na ho kha chu kan inkawp nghal deuh chawt mai a. Morning class a la nih avangin class han tlanbo pawh hian zingkarah hi chuan han teihawina tur hi a vang ve duh khawp mai a. Kan thianho khan bike kan neih deuh vek avangin Zemabawk dai velah te sawn ganja te kan va zu ringawt thin a ni. Hetiang hian ho tak mai in kumkhat kha chu kan kal tluan ho dal dal a, chumi hnuah Aizawl College lam kha zan lam a kal anih avang khan a boruak a hit deuh zawk a kan rin avangin kan thianho chuan kan insawn ta dial mai a. Chet lah kan che na ta reng bawk a. 1993 thleng khan ka Aizawl College ah hian ka lut a, hetih hun chhung zawng hian Mapuia te nen hian kan in kawp chho chawt reng a. A ngainat pawh kan in ngaina viau reng a, an in lam leh kan in lam hi kan kar tawn chhen thin in chhungte pawh hian min hre ve ve hle thin a ni.

93 khan BA final exam zo lo in Aizawl College hi ka chhuahsan a, ka tal ho chho zui hle bawk a. Hetih lai hian Mapuia te erawh hi chu an kal tlang chho ta zel a. Veng kar te a lo inanglo nen engemaw chang chuan han inkawm thin mah ila college kan kal ho lai ang tak tak kha chuan kan inkawm ta lo a. Tin ani phei hi chuan a nun te insiamtha in pangngai takin a nung chho zui ve ta a, eizawnna eng engemaw te a buaipui chho a kan inhmu khat ta tial tial a. 96 hnu lamah phei kha chuan engtinne a khawsak tak zel a, khawnge a awm tak a, enge a thawh tak tih te engmah chanchin ka hre zui ta lo reng reng a. Kei lah ruihtheihthil bak engmah ka ngaihtuah loh avangin thian hluite engtinnge an awm tih te chu a ngaih hian ka ngaihsak hman teuh tawh bik si lo. Tichuan chanchin pawh inhrelo chuan kan awm ta vang vang mai a.


Chutia kum 10 chuang fe a chanchin pawh ka hriat tawh loh beisei loh lutuk mai a a rawn tei lut nawlh mai chu mak pawh ka ti in lung hlui te pawh a leng ve hial zawk a. Chanchin te kan in zawt a, kan ti ti a kan ri dun bawrh bawrh mai a. A mize ngai te, tawngduh tak, fiamthu duh tak mai kha a lo la ni reng a. Enge a thawh tak a, nupui te a nei ve tawh em tih te ka zawh chuan nupui pawh a hmuhzawh ve loh thu leh eng vak a tih tak loh thu in min chhang liam ve mai a. Tunhma chanchin te kan sawi dunna, thingpui te ka lum sak a, kan veranda thlanglamah te chuan zuk chhuak in ruah sur cherh cherh kar a Reiek tlang chung zawna tlai ni tla tur eng no ruih mai te chu kan thlir dun vang vang a, a mawi thei reng lah tak a. Rei tawk fang kan inkawm hnu chuan khua te pawh a thim dawn hnaih tawh avang chuan hawn tumin a tho ta hluai mai a. Ruah a la tlak seng seng avangin lirthei a keng emi tih ka zawh chuan nui vur chung hian nihliap a ken thu min hrilh a. A kal dawn chuan pen hi a phawrh a kan dawhkana chanchinbu tlangah chuan phone number hi a ziak nuap nuap a, 'hei hi kan in number a nih hi, min rawn call thin dawn nia mobile phone pawh kan neih ve loh hi...,' a ti a. Tichuan kan kawt thleng ka zuk thlah a, kan in mangtha hhu chuan kan in chhak step ah chuan hmanhmawh vak lo chuan nihliap khum chung chuan a chho a, a kal liam thleng ka thlir nghe nghe a.


Hemi hnu hian kar khat chhung vel zet chu call pawh ka call chuang lo a. Kan inhmuh atanga karkhat vel a liam hnu chuan nikhat chu Mapuia chu ka rilruah a rawn awm thut mai a, ka phone number pawh ka pe ve miah lo tih ka hrechhuak thut mai a, tichuan a rawn kal tum a chanchinbu tlang a an landline number a ziah ka phone a ka save chu ka hmet chhuak a an in chu ka va call ta a. Phone chu a ring ri ral ral a, rei deuh hlek hnuah chuan hmeichhe pakhat hian a rawn pick up ta a. Mapuia te in a nih leh nih loh ka zawt a, min rawn chhang tu chuan, 'Tu Mapuia maw?' a rawn ti deuh he-haw a. Mapuia hmingpum kan sawi chuan rang deuh mai hian, 'Tunge i nih a, engatannge?' a rawn ti nghal a. Mak deuh mai in a aw chu hriat theih khawp in a danglam nghal tlat mai a. Ka hming te sawi pah in tunge anih ka zawh chuan Mapuia farnu Matei kan tih mai thin chu a lo ni a. Amah pawh chuan ka hming ka'n sawi chuan min lo hre nghal mai reng a.

Matei chuan, 'U.Hma, engatinge i rawn call a, engtinnge kan phone number i neih a, hman ami kha i neih ka ring tawh bawk si lo?' a rawn ti a. Kei chuan a hma kar a Mapuia a rawn len thu leh an phone number chu Mapuia min pek a nih thu ka hrilh chuan Mapuia nau chuan 'Awi kareiii leh,' a ti a a reh ta hmak mai a. Ka hello tiah tiah a tumahin min rawn chhang lawk lo a, mahse minute hnih dawn hnuah chuan hmeichhe dang puitling deuhhlek aw hian, 'Hmaa, i la awm em?' a rawn ti ta a. A aw atang chuan Mapuia nu a nih ka ring nghal mai a. Amah chuan, 'Mapuia nu ka nia, engtik maw i thianpa chu a rawn len a, enge a sawi?' a rawn ti ta a. A aw chu a khur deuh engemaw tlat hian ka hre nghe nghe a. Mapuia rawn len ni te, kan inkawm dan tlangpui te chu han hrilh thuak thuak pah in enatinge thil awmzia tih ka zawt let ve ta nghal a.


Mapuia nu chu a ngawi deuh vang vang a, chutah muang fan deuh raih hian, ' Hmaa, i thianpa chu 2004 khan a boral daih tawh alawm,' a ti ta mai a. Mak ka ti kher mai le. A nu vek chuan, '2004 kum khan nupui a rawn ru ve a, mahse a nupui rawn hawn chu kan mi duh chi a nih loh avangin neih kan remti lo a, kan dah let leh a. Vawi hnih- vawithum an rawn in hruai haw leh a, mahse kan remti thei si lo a, tichuan nikhat chu zu hi a rawn rui nghek mai a, inchungah te buaina a siam a, a pa thinrim chuan police mantirah a vau a, tichuan rui chungin a bike in a tlanchhuak a a va chesual ta a ni...' a rawn ti ta mai a. A thih ni tak ka'n zawh chuan a nu chuan 'In ina a rawn len ni tak kha a ni e a thih ni chu. Ti hian a thih hnu hian a thih champha lo thlen hian a thiante tu emaw ber hi a tlawh a, kan phone number hi a pe a, an rawn phone ziah thin a, nikum leh kum hmasa lam pawh khan hetiang hian a lo ti tawh a enge a chhan pawh kan hre bik lo a. Khatia amah in phone number a pe che tih in sawi khan Matei khan mak a ti lutuk a a be zawm thei ta lo che a nih kha...' a ti ta mai a.

Pialral rihsang chu kai in
Hringnun hnutiang chu chhawn mah la.
Ui leh ngai chung zel che hian e
Auh din che kan nuam asin.
He lei hringnun hi a ral hun in
Chatuan a chawlhna ram nuam an
Awi te'n lungruala leng turin
Pialral ah chuan min lo hmuak nang che aw Mapui.

*A tawp hla chang tlar tin a hawrawp tir ber theuh hi chhuk zawngin in chhiar thla dawn nia.


THE KENTUCKY MYSTERY
***********************
 { Eng thil tak ni ta ang maw..??? }

Kan sawi fo thawh ang khan khawvelah hian thil mak tamtak hi a awm a. A then te chu scientific tak pawh a sawi fiah theih mai te an nih laiin a then te hi chu engang pawh a han chhui zui pawh a sawifiah ngaihna awm miah lo te pawh a awm ve teuh mai bawk a ni.

1973 khum khan Kentucky USA ah chuan thil mak deuh mai a thleng a; he thil theng hi a ni tun thleng a “The Kentucky Mystery” ti a khawvelin a lo hriat lar tak chu. Zinglam dar 1 vel a ni tawh a, Betty Walappa leh a bialpa Fedric-a chu an zang leng haw Kentucky khaw dai a Car chung hawn chi ‘convertible’ an tih ang chi a kawng sira an din lai chuan eng mum mak deuh mai hi an mahni lam pan chuan a rawn thlawk phei a. He thil eng rawn thlawk hi in chung chen vela sang a thlawk a ni in, a eng sen leh serthlum rawng in a phe zoh zoh mai bawk a. Betty te thiandun chuan mak ti tak a an en reng lai chuan an bul chu a rawn thleng phei ta mai a.

He thil thlwk hi Meialh hlawm ang deuh a ni na a, an bul hnai a rawn thlen pawhin engmah satna reng reng a neih loh bakah thawm ri engmah a nei lo bawk a. Chutia an bul hnai a rawn thleng chuan thil eng hring deuh nghelh nghulh hi a rawn kap chhuak ta a; Betty te thiandun hlau chuan an Car chu tihnun a tlanchhiat an han tum a, mahse an Car chu a nung thei ta hauh lo mai. Tichuan, ke in an pahnih chuan an Car atang chuan chhuakin tlanchhiat an han tum leh chhin a, mahse pen khat pawh an pen thei ta hauh lo mai le. Kawnglaiah chuan an ding khawng ta reng mai a ni. Hetihlai tak hian an vanneih asiamin kan ti dawn nge Highway Patrolman Jake Robinson-a chu an lam pan chuan a rawn tlan ve ta hlauh mai a. Chu thil eng thlawk boruaka ding eng vu mai leh thil eng hring deuh Betty te thiandun lam a kapchhuak phut mai chu a rawn hmu chiang ve kher mai le. Betty te thiandun lah chu che theiloin kawnglaiah chuan an ding khawng reng mai bawk si. Jake Robinson-a chuan a service Revolver chu phawrhin chu thil englamah chuan vawi ruk lai mai a hmet puak ta a. Hetih lai hian Betty te thiandun chuan an lo hmu reng a, mahse an che sawn thei tlat lo. Tichuan, thawklehkhatah chu thil thlawk atang chuan thil eng mak deuh mai hi Policeman Jake-a lamah chuan a rawn in kapchhuak a Jake-a chu a bo ta daih mai a; chutih rual chuan chu thil eng thlawk pawh chu thawkleh khatah a bo ve ta nghal a ni.

Hethil a thlawhbo rual hian Betty te thiandun pawh hi an chesawn ve leh thei ta nghal a, rei vaklo chu an hamhaih ve deuh ningei tur hi a ni, mahse an han harhfim hnu chuan Jake-a Patrol Car a Police ho inbiakpawhna atang chuan tanpuitu an ko ta a. Reivaklo hnuah chuan Police dang te chu an rawn thleng a. Betty te thiandunin thil awmdan an han sawi chu an awihlo nasa ta mai le. An pahnih chuan Police that a a ruang paihbo a puhin an man ta hmak mai a ni. Betty te thiandun hian an thilhmuh hi tumah hmuhpui tu an neihloh avangin an tan chuan tanchhan tur a tam lemlo khawp mai. Ukil tan pawh han tih vak ngaihna a vang khawp mai a, chutih rualin an puhna lam pawh a Police Jake-a ruang ber hmuh tur a awm miau lohavangin evidence tha engmah an nei chuang lo bawk a. Tichuan, he case hi kum 7 zet an chai hnuah finfiahna engmah a awmloh avangin Chief judge chuan a ti tawp ta tawp mai a ni.

He thil hi tun thleng hian enge anih hi an hre chhuak zo ta lo a; tin, Policeman Jake Robinson-a ruang pawh hi hmuh tur a awm ta chuang lo a ni. Thenkhat chuan Betty te thiandun hian an that anga engtin emaw a ruang hi an paih bo a nih ring an awm laiin thenkat chuan UFO lam pangin an ru bo anih ring an awm bawk a ni. He thil thleng hi a ni khawvelin ‘THE KENTUCKY MYSTERY’ tih a a lo hriat lar tak chu .

 UFO HNATHAWH  ANI THEI ANG EM ?
********************************
Italy rama thil thleng mak tak mai chu...
ITALY RAMA THIL THLENG CHU: Kum 1976 thlasik lai ani a, Italy  rama Florence khua pawh khaw vawt in a hmetve tan viau tawh a, vur te pawh khawilai hmun hmunah te emaw chuan a lo sur ve tan tawh a ni.  Hetih hun lai hi chuan tlai lam tawh ah hi chuan pawn chhuak peih pawh an awm tawh meuh thin lo a ni. Tlai khat chu Florence khaw tlangval pahnih Fernandes-a leh a thianpa Miguel-a te chu an car a chung hawn theih ang chi chuan beer in pahin khaw dai vel kawngpuiah chuan an tlan kual dun mai mai a. Chutia khaw dai mai kawng reh lai a an tlan dun lai chuan an hmah chuan thlil mak deuh mai a rawn awm ta tlat mai...

Chutia lungmuang taka an tlan dun lai chuan an hmaah chuan thawnga-lei-vir ang tak hi a rawn awm ta thut mai a. Mak deuh mai chu he thawngaleivir hi van lama ding chho lovin a kawng dung zui zawng chuan a awm thlat mai a. Fernandez-a te thiandun chuan mak an ti nasa mai. An ngaih pawh a tha chiah lova, mahse  finfiah lova tawngtaw tlanchhiatsan ngawt chu an tum hauh lo mai le. Tichuan Fernandez-a te thiandun chu chu thawngaleivir lianpui mai chhungah chuan an car chuan an tlan lut dun ta a.

A chhunga an han lut chiah chu an hma lamah chuan eng mak tak mai chhimbal rawng ang deuh hi a lo eng phut mai a, kawngpui pawh chu a hmaa an hriat thin an khaw dai a kawngpui zal nuam tak kha ani ta hauh lo mai. Chu eng mak tak lamah chuan kawngpui hi a eng phei ruih mai a. An ni pahnih hlauthawng chuan an car chu tih din a tlan let leh an han tum na a, an car chawp chuan chu eng mak deuh mai chuan a hip ta tlat mai a, a brake an han rah ngial a, an car engine an off pawhin chu eng mak tak mai lamah chuan a hip kal zel ta mai si a. Tichuan an mangang chuan an car chu an zuanchhuah san ta tawp mai a. Chutia an han zuanchhuah takah chuan kawngpuiah chuan an tla hlawm dun ta tawl mai a ni.

Chutia an mahni kawngpia an tlak thlak takah chuan chu thawngaleivir mak tak mai pawh chu a ral ve ta tial tial a a bo zui ve ta nghal mai a ni. An car erawhchu an hmuzo talo a ni. He thil thleng hi mi tamtak chuan an ber rui in thil an hmusual emaw ah an ngai a, mahse an car chu hmuh tur reng reng a awm tawh si lo. An mahni chu mithiam rualin an han endik a, indawimut hmang te leh ‘lie detector’ an tih mai polygraph hmang te in an han enchhin ngial pawhin an thusawi chu a pangngai reng tlat mai a ni. Tin an thisen vel an han endik chuan radiation nasa tak kaltlang ang mai in hnuhma a lo awm bawk a ni.

Fernandez-a te thiandun thil tawn hi mi tamtak chuan UFO lampangah ngaiin UFO lam miin an mahni chu ruk bo an tum ah an ngai a, thenkhat erawh chuan khatia thawngaleivir mak takmai rawn awm thut kha engemaw avanga hun dang hmun dang a kalna ‘ Time Door’ rawn inhawngah an ngai thung bawk ani. Mak deuh mai chu Fernandez-a leh Miguel-a te hi he thil an tawn hnu thlakhat lekah an natna enge anih chiah hriat lohvin an thi ve ve a ni.

THE MYSTERIOUS DISAPPEARING RIVER OF COLORADO:
**************************************************

He lui mak tak mai hi engatinge mi thenkhat in an hmuh theih a, thenkhat in an hmuh theih si loh?

1869 kum khan American settler pakhat Jonathan Brown chu Colorado a ramngaw hnuaiah sazuk vel kah tur zawngin a ramchhuak a. Zan tam fe a riah hnu chuan sazuk bakah sa dang eng engemaw a kap nual tawh a. Heng a sa kah te hi an vun te lip in an sa te a rep tha zel a. Zankhat chu luite kangchat tawh khoro tawh Colorado lui lian fin tu pakhat sirah chuan riahbuk a sual a. Zanah chuan a sarep te meipui a hem a meilum ai pahin lungpui chungah a thu mai mai a. Chutih lai tak chuan a riahna bula lui khoro tak atang chuan thil ri hum hum thawm a lo awm ta a. Jonathan-a chuan an ngaihthlak chian chuan lui tui luang ri hum hum ngei ni a a hriat avangin mak a ti kher mai. Meichher te a'n siam a; tichuan, ava enfiah ta a.

Chu lui khawro kangchat tawh awmna lai ava thlen chuan, ahma chhuna tui pakhatmah awm lohnaah chuan tui hi a lo luang hum hum mai a, mak a ti kher mai le! Chutianga lui tui lo luang hum hum ta ringawt mai chu enge a chhan tih hriat tumin chu luite hnar lam chu thui fe a zawh chho a, mahse eng teh ual a hmuhchhuah belh lo. Lui hnar lam a ruah sur in tui a chu a rawn siam anih ringin a riahbuk lamah a kir san leh ta a.

A tuk khua a lo var chuan chu lui chu ava en leh ngat a, mahse a hma zana tui luanna hnuhma awmang reng reng a hmu ta hauh lo mai a. A tuk leh zanah pawh chuan chutiang tho chuan a rawn awm leh ta! Hetatang hian he lui mak tak mai chanchin hi khawvelin a lo hriat lar phah ta a ni.

Hemi hnu lam hian he lui hi ramvak mi te leh rangkachak zawng ho te pawh in an hmu ta zeuh zeuh a. A tak a thil thleng bakah hian thawnthu neuh neuh a sawi belh te nen a awm chho ta zel a. An hmuh sawi awm hnuhnung ber chu 2001 kum a zirlai rual khat ram chinchang ve zir tur a riak chhuak ten an hmuh chu a ni. Hemi tum hian a thla te pawh an la nghe nghe a ni.

He lui hi lui lian ani lova; tin, zantin tui hi a rawn luang chuang lova engemaw chang chang chauh in hetianga tui luang lai hi an hmu thin a ni. Mithiam te ngaihdan chuan he luite hnar lamah hian lei chhungril atanga hunbi nei a tui rawn inphuh chhuak ‘Geyser’ an tih ang chi hi a awm anih an ring deuh ber a ni.

Hman deuh a ‘KHAWTHLANG THILMAK’ tih bu ah khan Mamit bul Luangpawl ramah thianho ramriak in a chunga kan sawi tak ang khi an hmu ve tlat mai. An riahbuk bula lui kangchat tawh chu zan lamah chuan ruahsur si lovin tui a rawn luang hum hum a; atuka an va en chuan tui luanna hnuhma awm reng reng awm loin alo ro vek si. Mak ve tak chu a ni.

Heng thil thleng thin te hi thilmak ‘Supernaturals’ thil, ramhuai leh eng engemaw hnathawh leh thiltih lam ai mahin leilung thilmak, ‘Natural earth mysteries’ an tih ang chi hi a nih hmel mah mah zawk a ni.


THE FAIRIE'S GOWN:
 *******************
{ Lasi ho kawr fual...}

THU HMA: Thilmak tak tak te kan sawi thina, thenkhat tan chuan awihawmloh tak tak te pawh a ni thei, mahse keima mimal bikah chuan heng thilmak hrang hrang ka rawn sawi thin te hi Google lam ai mah a lehkhabu hlui tak tak atanga ka rawn lakchhuah thin te an ni hlawm a...Heng thilmak te hi ka tuina ber an ni hauh lova. Ka tuina zawk chu literature lam te, philosophy lam te leh psychology lam te, pseudoscience leh occult lam te an ni daih a. Mahse heng ka tuina ringawt te hi ziak ta ila mi tamtak tan chuan a ngaihnawm hauh dawn lova. Chuvang chuan heng thilmak te hi chhiartute ngaihnawm tih zawng anih beiseiin ka rawn ziak thin a ni e.

LASI TE HI AN AWM TAK TAK EM? He zawhna hi khawvel hnamtin ten kan inzawh thin a ni hial awme. Khawvelah hian lasi thawnthu neilo hnam hi kan awm kher awm love. Keini Mizote hi chuan hmanlai thawnthu ang deuh in kan nei a, chutihrualin tunhnai deuha lasi zawl te pawh sawi tur an awm tho mai. Keini Mizote hi chuan lasi te hi an awm tak tak em tih finfiahna, a 'material proof' hi kan nei vak lova, mahse hnamdang ho hi keini ai chuan an lo fing deuh nge mawni lasi ho hnen atanga an lak eng engemaw hi sawi tur leh hmuh tur an nei nual zel mai. 'Luck of Edenhall' tih no te pawh kha lasi hnen atanga an ruk niin a chanchin pawh ka rawn sawi nual tawh kha. Tuntum chu lasi ho hnen atanga kawrfual an ruk sak chanchin sawi ve thung teh ang.

LASI KAWR FUAL CHU: Sap ho te ai hian Irish ho khuan lasi chanchin hi sawi tur an ngah mah zawk a, tun tuma ka rawn sawi tur pawh hi kum zabi 18na tir lam a Ireland thingtlang khaw pakhata thil thleng a ni.

Albert Goldwin-a chu lo neitu rethei ve tak mai hi ani a. Vawikhat chu a bawng bo a zawnna lamah ramhnuaia puk pakhat hi a hmufuh nawlh mai a. Chu puk chhungah chuan a lut a, a rinai taka a lo thuk avang chuan a lut ta zel a. Thui fe a luh hnu chuan puk kaw-kel pakhat hi ava hmu a, chu puk kaw-kel ah chuan kawngkhar lian deuh mai thinga siam hi a lo awm a. Na vak lova an nam chhin chuan a inhawng ta mai a. A chhunga ava dah luh chuan nula tlangval rual hian ruai an lo theh mup mup mai a. Albert-a chuan mak ti taka a en lai chuan an zinga nula pakhat hmeltha tak mai chuan a rawn sawm lut ve ta a. Tichuan Alberta chu a hruailut a, an eitur leh intur te chu an lo pe ve a. Alberta hruaitu chuan a hming chu Hildika a nih thu leh lasi an nih thu te a hrilh nual a, tichuan Alberta chu pindanah a hruai lut a a kawrfual hak 'evening gown' pawl chu a phelh a, ruak in Alberta hmaah chuan a awm ta teu mai le. Alberta pawh mihhring pangngai a ni ve tho bawka a thisen a lum ve ta pap mai, mahse chu lasi nula hmeltha Hildika-i ke lam an en chuan mihring ke ang nilovin kel ke ang deuh hi a lo ni tlat mai, pa thisen han lum reng na chi ni hek lo le a tlanchhiat san ta a. A tlanchhiat pah chuan Hildika-i kawrfual, evening gown chu a la a puk kawngka lamah chuan tlanchhuakin thilo-aruang in an in a thleng ta hram ani. A tlanchhuah dawn a kawrfual a lak hian lasi nula chuan ' kha kawr fual kha a ha apiang te chu an thlah te chhuan 12na thlengin an chungah anchhia a thleng ang' tiin a au zui a. Tichuan chu lasi kawr chu tuma hak ngamlohvin a awm ta reng a, tichuan kum zabi 18na tawp lam khan St Patrick's Church Ireland ah an dah ta a ni.

He gown (hmeichhe kawrfual) hi silk tha mi 'Japanese silk' an tih ang chi atanga siam, a pawl (blue) dal deuh ani a. St Patrick's church ah hian darthlalang bawm chhungah an dah thin a, mahse vanduaithlak tak maiin kum zabi 19na tawp lam khan misualin an ru bo ta daih mai a, tun thleng hian a awmna chin an hre zo ta lo ani. A ru tute hian vanneih pui tak ang maw???


THE LAST OF THE HORNED PEOPLE:
******************************
 Mihring piangsual nge an nih ramhuai thlah

Khawvelah hian mihring piang danglam deuh deuh hi an awm fo mai a. Inthlahchhawnna atanga piangsual chi hrim hrim, genetic disorder an thisen a awm tel tlat te pawh an awm thin avangin kan pi leh pu te pawh kha nupui pasal chungchangah an lo fimkhur viau thin a. An thlahtute ah piangsual an awm em tih te thleng in an lo in chhui ve thin a ni. Tin pianphung diklo hi nu in nau a pai lai a, nu pumchhunga nau insiam diklo avang te pawhin piansualna hi a awm thei tho bawk a ni. Tunlaiah pawh hian chanchinbu ah te leh TV ah te nau piang mak tak tak lu inzawm te, lu pahnih nei te leh ke paruk nei te pawh doctor in an zai thu te kan hmu thin a, mahse tuna kan rawn sawi tur hi chu heng ang chi hi an ni ve em aw tih ngaihtuah vang vang tham an ni tlat mai. A chhan pawh hemi te chhung thlah hian an lu ah ki pahnih an neih mai bakah thiltihtheihna engemaw nei a sawi an ni tlat mai le.

AD 800 chho vel khan Italy ramah khuan chhungkaw mak deuh mai Gianchi family an tih chu an awm a. He mi te chhungkua hi engtik lai atanga Italy rama rawn awm nge hriat ani chiah lova, mahse kum 300 chuang chu an lo khawsa ve tawh a ngaih ani a. Tumah an tlawhpawh lova, thingtlang hmun fal takah an chhungkaw ho chuan an cheng ve tawp mai a. Mak deuh mai chu an chhungkaw ho hian kel ki ang tak pahnih hi an lu ah hian ki an nei tlat mai a ni. Gianchi chhungkaw chanchhin hi hrechiang vak an tam lo hle mai a. An mahni hian tumah an tlawhpawh bawk si lova. Mak deuh mai chu leilet te an nei ve lova, thlai huan pawh an nei hek lova, engmah hna an thawh tuman an hre lova; tin, an in atang chuan meikhu a khu chhuak hmuh tur a awm ngai reng reng lo bawk. An chhungkaw member hi engzat chiah nge an nih hriat a ni lova an hriat danah chuan naupang pahnih hmeichhia leh mipa leh puitling nupa ni awm tak leh pitar pakhat niin an hria a. Tuman an tlawhpawh ngam loh avangin leh anmahni pawhin tumah an tlawhpawh loh avangin an chanchin hi hriat an hlawh lo em em a ni.

An chhungkaw chanchin hi an hriatna ber chu an naupang pahnih te hian thian kawmngeih deuh mai pakhat mipa naupang Francesco-a hnen atangin a ni. Francesco-a sawi dan chuan Gianchi chungkaw inah hian eitur pakhatmah a awm ngai lova; tin, amah an biak pawh in tawngka a be lovin rilru (telepathy?) in an inbe thin niin a sawi ani. Tin hetih hun lai hian Italy thingtlang khua ah chuan ran vulh an uar em em a, chhung tinin ui, kel, bawng leh ar te an vulh a, Gianchi chhungkua erawh hi chuan zawhte dum pakhat chiah an vulh a ni.

Francesco hnenah chuan an chhungkua chu tihhlum an nih tur thu te, an ruang chu halral an tum anga mahse 'Wall-nut' thing lo chuan an hal theihloh tur thu te; tin, anmahni tihlum tura thu pe tu ber chu an chhungkua tihhlum an nih atanga kum nga na ah a thih ve tur thu te kum 2000 a ral hnu a he khawvel a an rawn kir leh tur thu te an lo hrilhlawk vek a. He an hrilhlawk ang chiah hian a thleng chho ta a ni.

AD850 khan Pope Leo lV chuan Gianchi chhungkua chu dawithiam leh ramhuai nena inzawmna nei ni a puh in a sipai te a tih hlum tir ta a. An ruang hi halral vek turin thu a pe bawk a mahse an han hal dawn thin a, thing ro tamtak an hman a a thing a kan ral vek pawhin an ruang hi a kang ve thei hauh lo mai a. Tichuan, Francesco chuan a thianten an thu lo hrilh kha a sawi chhuak ta a, walnut thing (khawkherh) hmang chuan an hal ral thei ta hram a ni.

Thil mak leh deuh mai chu an ruang an hal hian an halna khu hi van lamah khu chho lovin chhum leivak kan tih ang hian chulai vel ramah chuan a khu chu a zam kual chiam mai a. Chu meikhu in a tuam phak chin khuaah chuan a hnuah hri mak tak mai a leng vak mai a, mi tamtak an thih phah nghe nge ani. Tin an lo sawi lawk ang ngeiin a hnu kum nga AD855 ah chuan Pope Leo lV chu a thi ve ta a ni.


Kum 2000 hnuah chuan lo kir leh tak ang maw? An rawn kir leh dawn anih chuan kum 2850 ah Gianchi familly hmel kan hmuh leh ngei hmel a ni.

 PASALTHA BO DAN MAK
**********************
 Rambuai lai a ni a, hetih lai hian Zoram chhungah Vai sipai an in lulingin nunphung a khaihlak nasa em em mai a. Lo neih that hleihtheih anihloh avangin leh cerfew, khaw mipui koh khawm thut thut a tam avangin tumah ram hna thawk tha hman reng an awm lova, ei leh bar a harsa em em mai bawk a. Khaw thenkhatah phei chuan ram hnah nem leh bahra te a rem rem an ei a, an pasaltha te pawh ramvak a an chhuah hleihtheih loh avangin in lamah an tawm deuh chawt mai thin a ni.

Tukkhat chu Vai sipai thawm te a reh rei ta deuh bawk a, an khua pawh a muan deuh avangin a nupui raipuar sa rawp ei tur zawn sak turin pasaltha Thangchhina chu a silai, 'Awlan' nen chuan Pangen ram lamah chuan sakhi sih tlan vel chang tur chuan a in pu liam ve ta a.

Pasaltha Thangchina hi pa taima tak mai leh ram hna pawh thawk nasa tak mai, ramvah peih em em mai leh sa kap thei tak mai a ni a. In lamah hian awm lai a nei ngai mang lo ani. Hetia ram an buai a, duh duha ram a chuah theih tak lohah chuan hrehawm hi a ti thei em em mai a. Tihtur dang vak awm hek lo, a nupui raipuar bulah chuan a awm chawt mai a, chutia ram vahna hun remchang a rawn in her chhuak chu a lawm em em mai a ni.

Thangchina ramvah tumna ram, Pangen ram an tih hi tunhma atanga lo atan pawh a an theh ngam loh, ram chang tha tak mai a ni a. A ngaw a tha in sa pawh a la awm nual a, tin, sih tha tak mai 'Bung sih' an tih mai, sakhi leh sa dang ten an tlan em em mai, 'Pangen bung huai' an tih bul lawkah chuan a awm bawk a. Pangen ram hi lo atan vawikhat hmanlai deuh in an lo nei tawh a, hemi ram lo atana nei apiang hi an chhungkhat pa per nat lawkna hranpa nei lovin an thi zel mai a, hei vanga 'Pangen ram' tih a ni a, tin sih bulah hian ' Pangen bung huai' an tih mai, bung kung lian em em mai hi a awm a, he bung kung hi huai nei niin an sawi thina, he 'Bung sih' an tih tlan, sa chang ho pawh hian he bung atang hian thawm mak tak tak lo chhuak an hre fo thin a ni.

Chutia ramvak tura a phur taka a kal chu a nupui Chhingpuii chuan a ngaihtuah angreng hle mai a, mahse sa a rawp ve bawk si a, rilru nuamlo tak chuan a thlah liam ta a ni a. Thangchina hi tlaivara sa changa, a tuk zingkara haw leh mai tur a chhuak a ni a, a tuk khua a lo var a, tukthuan ei kham, fehrehsan hunah pawh a la rawn haw tak loh avangin an nu chu a ngaih a tha tawhlo hle mai a, chawhnu tlang herah pawh ala rawn haw tak loh avang chuan an nu mangang chuan an laina hnai te chu a hrilh ta ringawt mai a. Thenawm khawveng te tihbuai an hreh avangin chhungkhat laina hnai te chu a zawng turin an chhuak ta a. Pangen ram hi khua atanga hla lutuk a ni lo bawka, khaw en laiin 'Bung sih' chu an zuk thleng hman a. Sih bula hnahkiah kungah chuan Thangchina chuan 'thang-te' hi a lo dawh a, iptepui pawh chu a lo in bang a, mahse ama hmel reng reng hmuhtur a lo awm hauh lo mai a, a silai pawh a lo awm tawh hek lo. Helai hmun hi sih awmna hmun, ramhnuai hmun dam deuh anih avangin hnuhma te pawh a lang awlsam viau a. Thangchina zawngtu an laina hnai te chuan an han au vel a, thawm engmah a awm siloh avangin a hnu chu an chhui ta a. Thanchina hnuhma chu 'Bung huai' an tih bung kung lian tawk lamah chuan a kal thla zel a, tichuan chu bung kung lianpui mai bulah chuan a hnu chu a tawp ta chat mai a...han chhui zui leh tur reng reng a awm ta lo. A hnu chhui tute chuan mak an ti kher mai. Chulai hmun vel chu an han en kual ngial thin, a hnuhma reng reng hmuh tur a awm ta si lo a, khua a thim tan tawh bawk si chu khawtlang pun turin an haw san ta ringawt mai a. chhui tute chuan mak an ti kher mai. Chulai hmun vel chu an han en kual ngial thin, a hnuhma reng reng hmuh tur a awm ta si lo a, khua a thim tan tawh bawk si chu khawtlang pun turin an haw san ta ringawt mai a.

Khawtlang hruaitute leh val upa ho te, chhungkhat laina te an han in rawnkhawm chuan zan khawthim a zawng chawpchilh rum rum lova, atuk khawvar huna khawtlanga zawn turin thu an ti tlu ta a. Atuk khua a lo var chuan tukthuan eikhamah nula tlangval, a thei thei chu an khaw pasaltha bo zawng tur chuan an thawk chuak ta a. Pasaltha Thangchina bo dan chu a mak bawka, a khaw pum a deng chhuak nghal a, mi sawi pawh a hlawh hle mai a. Tichuan a zawng tur te chu a pawl pawla inthenin Pangen ram pumpui chu an tuam ta a, mahse nilenga an zawn pawh in hnuhma dang reng reng an hmuh belh ta hauh lo mai a. A hnuhma bung kung bula tawp bak chu han chhui zui tur reng reng a awm ta lo. Chutiang chuan kan Mizo dana ni 7 an zawn hnu chuan an beidawng ta a, bung kung bulah chuan a thlahna te neiin an zawn chu an tawpsan ta a, inlamah a vuina hun te a hranpain an hmang ve leh a, tichuan an khaw pasaltha, sakap thei leh pa taima, pa tlawmngai Thangchina chu an thlah liam ta a ni.

Pasaltha Thangchina vuina an neih zan hian a nupui Chhingpuii chuan mumang mak deuh mai hi a nei tlat mai a. A mumangah chuan an pa chu a lo hmu a, an pa chuan, " Khatia sa ka chang kha, ka thlang lam atang hian hmeichhe aw, min rawn ko hi ka hria a, ka'n en chuan hmeichhe hmeltha deuh mai pahnih leh mipa pakhat hi ka thlang lawkah chuan an lo awm reng mai a, an mahni chu zui ve turin min sawm a, engmah ngaihthatlohna pawh neilo chuan ka zui ve ta mai a..ka ipte pui chu ka kalsan a, ka silai erawh ka keng a." " Chutia ka zui ta chu bung huai kung lamah chuan min kalpui ta a. Bung kung kan thlen chuan khua ala thim chiah lova, bungkungah chuan thil eng phut mai, kawngkhar ang tak hi a lo awm a, chutah chuan min luh pui ta a, tichuan boruakah chuan kan kang ta nel nel mai a. Ka hnuaia ngaw te pawh chu ka hmu vek a, ka silai chu ken zel an phalloh avangin Pangen ram mawng lam kurung zawn kan thlen lai khan min paih sak ani. Tunah hian he khawvel ang thoah hian kan khawsa a, mahse engemaw hunbi te ah lo chuan a in kalpawh theih loh ani awme. Ka awmna ah hian ka hrehawm lova, min rawn ngaihtuah suh ang che u...ka silai chu in lo zuk zawng dawn nia...." tiin thu a lo chah a. A nupui chuan a suangtuahna vel a mumangah a hmu mai mai anih ringin a sawi chhuak duh lawk lo a, mahse chutiang chuan vawi thum lai a mumanga a hmuh tak avang chuan an pa thianpa chu a hrilh ru ta a. Tichuan Thangchina thianpa chuan a fiah nan reng reng tiin Pangen ram mawnga kurung lamah chuan a zuk kal ve leh chhin ta ngat mai a. Mak deuh mai chu kurung sangtak mai chhawrdawh, ram hrui vela uai thlak loh chuan kal ngaihna pawh awmlo ah chuan a thianpa Thangchina silai chu tha takin a lo intung zan mai a ni...

THE  WIZZARD OF ENGLAND
************************
{ Dawithiam nge ni Lasi zawl...??? }

Dark Age an tih hunlai kha khawvelin a hun tawn tawhah chuan a hrawm hunlai ber a ni awm e . Retheihna, inthahna, natna, tam tla te leh inrahbehna ten khawvel, abik takiin khawthlang lam ram te a tuam  nasa em em mai a ni a. Khang hunlai khan chanchin mak tak tak mai sawi tur a ni teuh mai a, thawnthu mak tak tak lah a piang chhuak hnem bawk a ni. Dawi lampang thawnthu phei chu tamtak a piang chhuak nghe nghe ani. Hetih hunlai chho hian ani England rama mi maksak lutuk mai William F. Hugo chu a lo pian chhuah tak chu.

William-a hi chhungkaw rethei tak mai atanga rawn seilian niin, a nu  leh pa te hi lo neih leh ran vulh a ei zawng an ni a. Naupangte anih lai atangin a nu leh pa te chu puiin hna a thawk nasa thin hle a ni. Kum 17 mi a nih chuan a awmna chin hriat lovin  a bo ta daih mai a. Kum 15  chhung zet chu a bo ta vang vang mai a. An khaw mi ho leh a chhungte ho pawhin a thi ta ah an ngai hman tawh a, mahse kum 15 hnuah chuan an khua ah chuan hausa tawkin, chhiahhlawh tam tak nen a rawn kir leh ta hlawl mai a. Mi te mak tih a hlawh hle mai a ni. In lian tawk a lei a, nuamsa takin a khawsa chho ta a. Mi ten a bona chin leh a hausakna chhan an zawh chuan lasi hovin an ru bova, thil tamtak an zirtir a, tin hausakna tamtak an pe bawk a, tin lasi te pawh nupuiah a nei tih a sawi bawk a ni.

Hemi hnu atang hian mi te chuan an damloh ten an rawn thin a, hnim damdawi te alo chawh a, an dampui zel bawk a, an khua ah chuan mi  hriat a lo hlawh ta viau mai a, pantu pawh an tam ang reng phian a, mahse hetih lai hian an khua ah chuan thil mak deuh deuh a thleng chho tan ta tlat mai. Naupang kum 10 hnuai lam  an bo ta zeuh zeuh mai a. A tirah chuan amah chu rinhlelh nachang reng reng an hre lova, hnuhma leh sulhnu engmah a awm ngai bawk si lo. Tin amah hi zan lamah hian hmuh tur a awm ngai miah lo mai a. Chutiang chuan chanchin mak tak tak in a hual velin khang hunlai phei kha chuan thil engemaw hlek hi an sawi punlun hma in hlauh a pui hi an ngah em em mai bawk si a. Vawikhat chu le chutianga naupang bo pakhat chu William-a ina a lut tur lai chu hmu an lo awm hlauh mai le. An hmuh hnuhnunna ber William-a in chu a nih miau a vangin amahchu rinhlelh a kai chho tan ta a. Mipui vantlang inpun khawm chuan amahchu leh a chhiahhlawh te chu man in a in chu an dap ta chiam mai a, a inchhung chhawnghnuai pindan ah chuan naupang bo te thawmhnaw chu an hmu ta teuh mai a ni.

Hemi hnu hian amahchu an dawp ta a, ama sawi dan ah chuan chung naupang te chu mipakhat a tih dam zel ah khan an damna thleng nan a zawl lasi ho te hnenah a pe thin niin a sawi. Tichuan a chungthu an rel ta a, hal hlum tur a tih a ni ta a.  aAchhiahhlawh pa nga te nen dawithiam a puh niin an hal hlum ta a. An hal hlum hian thilmak deuh mai a thleng pek a, a chhiahhlawh te chu an kang hlum vek tawh tih in amah hi a thawmhnaw pawh ala kang chhin eih lova, meialh chuan a hliau ve thei lo a ni ber mai a, an hal hlumna mei tuah tur pawh an dahbelh nasa a mahse a kang hlum thei chuang lova, an mangang chuan thal kap mi te ruaiin, hal hlum tura an phuar beh chu an kah rawn ta chiam mai a, hemi hnu hian a taksa chu a kang ve thei ta chauh a ni. William-a hi dawithiam nge ni ta ang a insawi anga Lasi zawl hi???????? A kan hlum ve mai theihloh nachhan hi a Lasi zawl ten an veng him em ni ang ???  Khawi atangin nge a hausakna leh a thil tihtheihna chu a chharchhuah tih hi tun thleng hian hriat a ni ta lo a ni.


Uganda rama puk mak dangdai chu.

Uganda ram khu hrelo kan awm kher awm love. Kan hriat lar dan erawh chu an Entebe a thlawhna hruaikawi Israel ho te'n an chhanchhuah atang leh an dictator mawl chah lutuk, nunrawng bawk si Idi Amin vang ani tlangpui deuh ber awme. Helampang chanchin hi chu rawn sawi vak ka tum lem lova, mahse mi hriat lar hlawh lo tak mai Uganda thingtlang khaw pakhat Kumbala khaw ramngaw chunga ‘God Cave’ an tih mai chanchin mak tak mai hi ka'n rawn sawi chho dawn ange.

Kumbala khua hi thingtlang khaw tetakte ani a. Mihring pawh 500-600 vel bak an cheng lova. Tin tunlai khawvel changkanna hian a thleng pha ve meuh lo bawk. A mi cheng te hi lo neih leh sa pel vela eizawng an ni a, a retheih pawh an rethei hle a ni.

Vawikhat chu an pasaltha pathum ramchhuak chuan nidanga an la kal ngailohna ram ah an kal a. Chulai ramah chuan kham sang deuh mai hi a awm a, chulai kham bulthutah chuan puk zau deuh mai hi a lo awm a. Chu pukah chuan an lut ta a. Thui pawh an lut hmanlo tih chuan puk chhung chu chhun eng ang mai hian a lo eng kulh mai a. Hlau chung chung chuan chu eng rawn kalna tur awmang chu an han zawng kual a mahse chu eng chu khawi atanga rawn kal nge tih reng reng an hre thei ta lova. Chutihlai chuan chu eng maktakmai awmna lam atang chuan mihring tawng niawm tak tawng ri deuh nuaih nuaih hi an hre bawk a, tichuan an hlau chuan chu puk chu an tlanchhuah san ta a.

An khua an va thlen chuan an thil hmuh chu an khaw hotu an ‘Village elder’ hnenah chuan an report a, an khaw hotupa chuan mi tam zawk hruaia a tukleh lama va finfiah turin a lo ti a mahse mak tak maiin chumi zan atang chuan chung pasaltha pathum te chu an damlo vak a, ni 3 hnu lekah chuan an pathum chuan an thi ta mai a. Tichuan Kumbala khaw ho chuan chulai hmun chu hmun thianglo, an pathiante chenna hmun anih ringin an tlawhpawh ngai talo a. he puk hmingah hian anmahni tawngin ‘MakuaTaoka’ an ti a, chu chu ‘God cave’ tihna ang deuh a ni. Hei hi 1965 kuma thil thleng kha a ni.

Hemi hnu hian he puk hi an tlawhpawh leh talo reng reng a, ramhnuai ngaw pik taka awm anih avangin a awmna lai tak pawh hi an sawi chiang thei chiahlo a ni. Kum 1981 khan British explorer W.B. Daniels-a chuan engtin tin emaw he puk chanchin hi lo hria in zawn chhuah a tuam ta a. A fapa kum 18 mi Martin-a chu hruaiin Kumbala khua hi 16th February 1981 ah an thleng a. Ni hnih vel a khawchhung mi te chanchin an zawh chian hnuah 19th Feburary 1981 khan guide pakhat hruaiin puk zawng tur chuan an thawk chhuak ta a. Puk pawh chu an va hmu ngei a, thla te pawh an la nual a. Daniels-a te pafa chu puk chhungah chuan an va lut a, an guide chuan pawnah a lo nghak a, darkar tam fe a nghah hnuah pawh Daniels-a te pafa chu an rawn chhuah theih takloh avangin an guide chuan vawi tam fe a au vak vak a, mahse chhang tu reng an awm takloh ah chuan a mangang chuan khua ami te pun tur chuan a kir leh ta a.

Khua ami te nen chuan puk lamah chuan an kir leh ta a, mahse engmah reng hmuh tur a awm chuang lo. Puk chhunga eng lo awmna thlen hma deuh lungpui chungah chuan Daniels-a camera leh lukhum hi a lo let ngat a. Eng awmna chinah chuan an luh tlang ngamloh avangin camera leh lukhum chu an la a, an kir san leh ta a. An lukhum leh camera lak chu Uganda a British embassy ah an pe lut ta a. Mak deuh mai chu an camera a thlalak rollfilm te chu an han print chuan engmah a lo lang reng reng lo mai a ni.

He puk hi tun thlengin finfiah theihin ala awm a, mahse tumah han finfiah tum chu an awm chuanglo a ni. Daniels-a te pafa hi eng vanga bo nge an nih, tin a hma a Kumbala khaw pasaltha te kha eng vanga thi nge an nih? He puk chhungah hian enge awm? Eng an hmuh kha enge ni chiah? Heng zawhna te hi tun thlengin chhan lohin a la awm ta reng a ni.

Aw cham rih la zawlnu siali
I dungthul reng he lei chinah
Ka tawng lawng e kumtuang pawh in
Nghilh i har dawn ngei e.

"70s chho a Aizawl tlangval pakhat in a lasi zawl a sawichhuah avanga a nunna in a tawrh phah tak chu..."

Lasi zawl kan tih hi kan pi leh pu te hun lai atang tawh khan sawi tur hi kan nei fo mai a. Keini Mizo te chauh lo pawh hian sawi tur an lo nei ve nual tho mai a. Lasi zawl hi hmanlai hunah chauh khan emaw a thlen thin a, pasaltha te chauh khan emaw zawl thin kan tih chuan kan hre sual maithei. Tunhnu deuh ah pawh hian lasi zawl sawi tur an awm fo tlat mai le. Tun tuma lasi zawl ka rawn sawi tur hi 70s chho a thil thleng kha a ni a, a hming erawh phuahchawp ka rawn hmang thung ang a, tu chhungte emaw lo inngaihbel an awm anih chuan ngaihdam ka dil hmasa a ni e.
Rinsanga hi Aizawl veng pakhat a chhungkaw khawsak pangngai tak atanga lo chawr chhuak ni in unau pathum an ni a. Farnu pahnih nei inamah hi a naupang ber ni in an fapa mal neihchhun a ni a. Amah hi tlangval kum 23 mi vel, inkhaithli thlerh thlawrh, hmel chhelo tak mai, nungchang tha tak leh rilru tluangtlam tak mai, zirna lamah pawh rual pawl tawk a thiamthei ve tak mai, khawtlangah pawh mahni phak ang tawk a inhmang ve tak mai a ni a. A nu leh pa te leh a farnu ten an duat bawk a, amah a fel hrim hrim bakah an chhungkaw khawsak te a lo pangngai ve bawk nen a hun lai chuan nula lamah pawh a luck viau nghe nghe a ni. Luck viau e tilo chuan ngaihzawng ti a bulfuk taka han sawi tur erawh a nei lo thung a, mahse an veng ami tho nula fel leh hmeltha tak mai Maremi nen erawh an inkawmngeih hle thung a, an thiante phei chuan an dem fiam laih laih fo reng a ni.

Kum 1978 Krismas dawn chho December thla laihawl vel a ni tawh a, chhungtin mai chu an hma lawk a Krismas lo theng tur atan chuan an inpuahchah mup mup tawh mai a. Rinsanga te chhung pawh an bang bik lo, an in te rawng te hnawih tha in an buai ve nasa mai a. Rinsanga u te pahnih, nula siniar la, ve ve deuh tawh pawh chuan an inchhung te an chei a, an tang ve hle mai. An in chei velna ah chuan Christmas tree te dah an duh avangin nikhat chu Rinssnga te unau chu a thianpa pakhat nen Sakawrhmuituai tlang lamah eitur te keng in Christmas tree tur far la turin Rinsanga te Jeep chuan an kal ta a. 

A hmun an han thlen chuan far chu a lo tam bawk a a zar buk nalh tha deuh an han zawng kual a, tichuan pathum pali vel chu a zar an thlak a, chutia ab buai nak nak lai chuan Rinsanga chuan fiah tak mai a amah rawn ko ri, a u te aw ni si lo mahse hmeichhe aw ngei mai chu a hre ta tlat mai a. An ngaithla chiang a, mahse a reh leh ta daih mai bawk si a, a u te an zawh lah chuan chutiang engmah an hriat ve loh thu in an lo chhang ve mai bawk si a. A bengchhe ri mai mai ah ngai in ngaih pawh ngaihsak zui lemlo chuan an eitur ken te chun an ei a, an hlim tlang hle mai a. Thil te an ei zawh hnu chuan an far lak te chu motor ah chuan an thiar lut a tichuan in lam pan in an haw zui ta nghal a. Hemi tlai hian zanriah an kil laiin Rinsanga chuan amah ko tu aw a hriat thu chu a sawi chhuak a, a farnu te lah chuan 'lasi in an ko che aniang' fiamthu in an lo tih sak, 'an ngaizawng dawn che aniang' te an tih sak a an nuih liam vel ta mai mai a. Rinsanga pawh chu a ngawi zui ve mai a, mahse mak chu a ti rilru ve viau a ni. 

Hemi zan hian chhun lamah te an kalna lamah a chauh deuh avangin hma takah a mu a, reilote ah a lo muhil nghal mai a. Mumang hi a lo nei a,na mumangah chuan hmeichhe pakhat hmeltha deuh mai, sam sei hnap mai a hriat ngai miah loh hi a lo hmu a. Chu hmeichhia chuan, 'vawin kha i va induh ve, ka k oh che pawn i eih duh mang si lo' hi a lo ti a. Rinsanga chu a harh zawk mai a, mak a ti rilru hle mai a. Muthilh leh an tum a mahseba muhil thei ta reng reng lo mai a, a mumanga a hmeichhe hmuh ringawt mai chu a rilruah chuan a awm ta tlat mai a, mumanga hmuh leh chu a chak ta riau mai a, mahse a tuk khaw var thleng chuana muhil thei ta lova, a meng tlang ta ringawt mai a.
A tuk zing a han tho chu a rilruah chuan a mumang lam a a hmeichhe hmuh hmeltha tak mai chu a awm ta veng veng mai a, tuk danga hma tak a tho a a tul tul inchhungah pawh ti thin chu chumi tuk chuan a zia pawh a zawi deuh raih mai a, a nu phei chuan a nuamsam lo emaw ti in a chhan a zawt hial nghe nghe a, mahse Rinsanga chuan engmah a nih loh thu leh a hma ni a an kalna velah a chauh deuh vang mai mai a nih thu in a lo chhang mai a. Tukhuan an han ei pawh chuan a mumang mawlh chu a rilruah a awm a chaw pawh chu tam ei lovin a kham ta vat nghe a. Chhun lamah chuan a u te nen chuan an in vel chu an chei leh a, a hma ni a a thil tawn leh a mumang chu a ngaihtuah neuh neuh a, mak pawh a ti hle mai a, mahse sawichhuah kher pawh a tum hran lem lo thung a.

Hemi zan hian Rinsanga chu hma takah a mu leh a, a lo beisei ruk ang ngei chuan a mumangah chuan a hma zana a hmuh hmeichhia tho kha a lo hmu leh ta tlat mai le. Mumanga a hmuh dan hi a mak khawp mai a, mumang e tilo chuan a tak taka inkawm ang chiah in a hmu a, a mumang neih dan hi mumang kan neih a mak deuh deuh a lem deuh deuh te a rawn awm kual ang nilo hian harhfim kak a awm chunga thil hmu ang chiah hian a mumangah chuan a hmu tlat mai a ni. Tichuan chu hmeichhia chu tunge anih te a mumangah chuan a zawt ta a. Chu hmeichhia chuan a hming chu Pari a nih thu leh Lasi anih thu te, a hma ni a amah lo ko tu kha anih thu te leh mizoramah hian hman lai atang tawh a an awm thu te, mihring te zingah an inlar ve fo thu te leh amah chu hman atanga a lo hriat tawh thu leh tha a tih thu te chu a hrilh ta vek mai a. Rinsanga pawh chuan a mumangah chuan nel takin a lo kawm ve bawrh bawrh mai a, Rinsanga chuan zan chu a reilo a ti kher mai, mahse khua a lo var dawn ta der mai a Pari chuan a tuk leh zanah a rawn kal leh tur thu leh an inkawm thu hi tuma hnena hrilh lo tura a tih hnuah a hrilh chuan a tan a pawi ang tih a hrilh a, a kalsan ta a, Rinsanga pawh chu a thangharh ve zui nghal a. A mumang chu an ngaihtuah let a mak a ti tawlh tawlh mai a, tin Pari chu a ngai veng veng mai bawk a.


Powered by Blogger.