News Feed


- Rothuama Sailo

Image result for lalduhoma
Lalduhoma hi kum 1949 February ni 22 khan Tualpui khuaah a lo piang a. Upa Vaisanga leh Pi Kaichhingi te fa 4 zinga a naupang ber a ni. A nu leh pa hi loneimi an ni.




Ram buai tirh khan bel thum a bel hman a, MNF-ah a tui em em thin. Khaw khawm vang khan chhungkua pawh an pem darh a, Hnahlan khuaa a u te chhawmdawla a awm laiin, football an khelh tumin a ke a ti tliak hlauh mai a, khum betin reife a awm a. A dam hnuah pawh a bai zui tak avangin a rilru kalna MNF underground pawh a zawm ve thei ta lova. Tun thleng hian MNF la in surrender ve reng reng lo a ni ta fan a ni.
Zirna lam:
Ram buai hma khan pawl 8 a pass hman a. An khua chu Khawzawlah khawm a ni a. Helai bial enkawltu sipaite hi an chhungkaw tana an hlauhawm avangin Champhaiah an pem ta a. G.M.High School atangin tha takin pawl 10 a pass a. Mizoram Chief Minister hmasa ber Pu Ch.Chhunga khan amah pui turin 1972 khan Aizawl lamah a ko thla a. Tichuan nupui fel tak Liansailovi neiin chhungkua a din ve ta a. Pu Chhunga P.A nih leh nupui fanau enkawl leh zan College kal te chu a kawp a. Hun awl awm chhun chu lehkhabu siam, chalthei tiang siam, tuizem khawr leh remchang apiang thawh nan a hmang khat tlat a. Chhun lamah zirlai enna hun nei miah lo mahse, chhangchhe pa ni chungin B.A chu distinction-ah a pass ta tho a ni.
B.A a pass hnuin Shillong-ah Competitive a zuk exam a, a tling ta mai a. Tichuan 1977 khan Delhi lamah IPS hna a zawm ta a. Tuichang ral tlangval ve mai bawk, high school kal lai atanga mahni inhlawh chawp thin kha India lairil lama mi fel leh thiam chungchuang thlan zingah a tel ve ta a.
“I tihrem ai chuan nangmah i thi zawk ang,”
IPS Training a zawh chuan Delhi khawpuiah dah a ni phawt a. Goa hmunah sawn thlak a ni leh a. Independence hnu thleng pawha Portuguese-hovin an awp thin, tuifinriat kam hmun nuam tak, hmasang atang renga hnam ze tinte nuam tawlna hmun, suahsualna chitin reng ngampatna, Mizote Pathian chauh lo chu engkim tawlh luhna kawngkapui a nih avangin, a thenfai leh a enkawl hna hi namai lo tak a ni. IPS senior S.P Seneri-a’n helai hmun hi a enkawl thin a, a hlawk viau a ni ang, foreign-ah hial Bank account te pawh hawngin an sawi. Helai vela smuggler leh hippies ho hi ka ti rem thei ang tih thu a sawi chuan SP lo awm mek nuih a ti za hle a, a awi lo lutuk chuan, “I tihrem ai chuan nangmah i thi zawk ang,” a ti hial a ni. 
Tlai khat chu amah vengtu (ardali) fing ang reng tak hian, smuggler hovin lawng hmanga engemaw an tawlh ruk thin dan te, lo hmuh loh der mai avanga thu chunga cheng nuai 10 hmuh mai theih a nih dan te thiam tak maiin vehthlem deuh hian a han sawi a. Sikul thaah an fate an dah duh ve a, chutia kar lova sum tam tak hmuh theih mai thu Pi Saii’n an pa a han hrilh chuan ani chuan phawk deuh taka an nu chu enin, “Hetiang hi ti ila, kan mangan hunah kan harsatnate Pathian hnenah kan thlen ngam tawh dawn em ni ?” a lo ti daih mai a. Hetih hun laia cheng nuai 10 chu a la tam hle ang.

Tum khat chu Hippies leh Gang (rukru rual) suat rem dan a ngaihtuah ta a. An zinga tel ve a, an thuruk leh an tawmrukna te chena zir chian tha berin a ring a. Tichuan, hippies ho chu a zawm ve ta a. Zantin an zingah a tel ve ta a. An awmdan ang angin, saruaka an awm leh a awm ve a, lamna hmunah te lam vein an zingah tlangnel takin a tel ve ta zel a. Thla khat a lo nih chuan a hotu pawl a ni a, thla 3 -ah phei chuan an hotu Deputy Leader ah an thlang ta a. An chin a hriat chian tak avangin Hippies leh Gang rual chu an hup ta barh mai a, an rem ta duak mai a ni. Ama sawidan chuan, ‘Thil dang chu ka ti ve thei mai zel a, nula tlangval rual, saruak (Adama suit) a an han lam a, anmahni anga saruaka lam ve chu harsa ka ti ber a ni,” a ti.
Chutiang chanchin chu Chanchinbu-ah te a lo lang a, National Paper hrang hrangah te a lo darh ta a. India President leh Prime Minister ten an lo hriat chuan Pu Duhoma chu Delhi ah ko chhovin, a aia senior Pu Gandhi tupa te telin mi 7 lai kalhlenin Promotion an pe ta a, Dy Commissioner of Police-ah an kaisan tir ta a ni. VVIP Security bakah Palam Airport an enkawl tir ta a. Ani anga kum naupang hi VVIP Security ah an la dah ngai lo reng reng a. Tichuan, Pu Duhoma chu India hriat a lo ni ta a ni.

India-in Asian Games a thlen tum khan Pu Rajiv Gandhi a kha Organising Chairman a ni a, a Secretary chu Pu Duhoma a ni. An pahnih khan Asian Games kha hlawhtling takin an enkawl thei a ni.
Zoram Remna leh Muanna Palai atana kohna: 
Delhi khawpuia VVIP venhim hna a enkawl lai hian kohna pawimawh leh zual Palai hna khirh khan tak mai thawk tura kohna a lo thleng a. He kohna chhang tur hian Pu Duhoma chuan IPS a nihna a chelh lai chu a kalsan a ngai a. Prime Minister Pi Indira Gandhi chuan kovin, “Mizoram buaina ching fel tura inbiakna tluchhe mek tung ding a, palai hna thawk turin ka duh che a. Pu Laldengan a ring che a, keini pawhin kan ring tawk che a. I IPS nihna hi bansan la, helai Palai hna thawk tur hian ka duh che a ni”, a ti ta bur mai a. Dinhmun tha kalsan a tul thu te, Remna kawng a bumboh dan te a hre vek a. Mizoram leh India ramin ama palai hna an mamawh dan te pawh a hre vek bawk a. An chhungkuaa Pathian hnena tlu lutin, hetia tlawm tura beiseina a ngenna hi Pathian remruat leh kohnaah ngaiin 1984 January thla khan India ram President hnenah IPS hna atanga a banna chu a theh lut ta a. He mi chungchangah hian Pu Lalduhoma hian ti hian a sawi, “Ka chhungte hruai turin Delhi ah ka kir leh a. Ka nupui fanaute nen, damchhunga mipuite rawngbawl turin, ni 23, Dec, 1984 khan Aizawl kan lo lut ta a. Ka chawthleng chu ka leihbaw fel ta a ni. Kan chhungkua leh kan bungrua zawng zawng chu Jeep pakhatah kan leng vek a, a bak engmah khawvelah hian neih kan nei lo”.

A banna chhan chu:-
1) Inrem lohna sal ata Mizoram chhanchhuak turin.
2) Retheihna bawih ata Mizoram chhanchhuak tur leh Sorkar Kalphung Thar hmanga Economic Independence siam turin.
Mipui retheih zia leh remna siam a tul zia chu Prime Minister rilruah a thi thei lo. Dodaltu a chhah si. Chumi ti kianga kawngsat tur chuan a rilruah mi danglam ni ngeia a hriat Pu Lalduhoma IPS val chu a lo lang ta. A hmaa kan sawi tawh ang khan a sawm ta chawt mai a ni. Pu Lalduhoma chuan a hmabak khirh zia leh hautak tur zia te chhut chungin, an sawmna chu Pathian kohnaah ngai siin a chhang ta a. Mizoramah lo chhuakin, Zarkawtah mi in luah hawhin an khawsa ve ta nawk nawk a. Remna kawng zawng tura PM in Pu Lalduhoma a thlan kherna chhan hi hre vek lo mah ila, a mizia rengah leh Goa vela a hnathawh te, VVIP enkawla a chet dan te a rilru-ah a awm ngei ang tih a rin theih awm e.
He tih hunlai hian MNF leh India inremna tur kawng chu PC Ministry khan a dal tlat a ni tih chu mitin hriat a ni tawh a. Tichuan Pu Lalduhoma chuan “Congress tih chak a, PC Ministry nam thluk a, Remna leh Muanna a awm theih nana hmun kian thei sorkar siam a tul a ni” tiin Zarkawt Unit-ah Primary Member anga lutin Congress a zawm ve ta a ni. Dawrpui sikula Congress Assembly a thusawiin vantlang hmaa debate puiah Pu Thena a sawm phawt a. “Kan sorkar chuan MNF te chu dinhmun kan kian phal dawn a, inbiakna dodaltu PC sorkar hi paihthla turin mipuiin min sorkar tir a ngai dawn a ni,” a han tih chuan Congress mipui chau tawh tak chu an lo harh tan leh ta a.
Pu Duha thusawi nena tangkawpin Congress chu an phur thar ta hle mai a, thla 3 chhung lekin Pu Lalduhoma chu Mizoram hruaitu lar ber te zinga mi a lo ni ta hial a ni. Lar ta viau mai chu an pawl hruaitute atangin huphurhna a lo chhuak thuai a. MLA inthlanah a tlak ngeina tur bial Lungleiah an dintir ta a. Pu Duha hian a tan leh Congress tana Lunglei Bial thim zia chu a hai bik lo. Pi Indira Gandhi pawhin a tlin loh hlauvin a rawn Campaign pui hial a nih kha. A tling ta lo ngei a. Prime Minister chuan Lt.Governor hnenah, “In pawh a nei si lo, Bangla luah theiin lo siam rawh,” a rawn ti a. Tichuan, Cabinet tlukpuiin Planning Board Vice Chairman hna an siam a, an dah ta a ni. Kha inthlanah khan MNF leh remna duhtute zarah Congress chuan seat 19 a la a, PC-in 8 chauh a la ta a ni. Tichuan, Pu Lalduhoma rem hriatna avangin remna kawng daltu PC Ministry chu paihthlakin a awm a, Chief Ministerah Pu Lalthanhawla a lo awm ta a ni.

1984 May ni 31-a Congress Party President thlannaah Pu Duha chu hneh taka thlan tlin a ni a. MLA pakhat nih ve ngawt ai chuan Party President nihna atang chuan Remna leh Muanna kawngah thawk tha thei zawk dawnin a lang a. Pathian remruatah ngaiin a lawm hle zawk a ni. Delhi-a kal a tul fo a, Laldenga lak chhuah dan tur pawh a dap zui reng a. Tichuan, 1984 October ni 31 ah Pu Laldenga chu India-ah a lolut leh thei ta a ni. A thil tih that avangin ertu leh itsiktu ngah tial tial mahse, Pu Duha chuan a hna thawh a thulh chuang lo. Pu Denga Delhi lo thlen niin Pi Indira Gandhi chu kahhlum a ni ta hlauh a.
Ertute an pun zel avangin MP lama nawr liam a, Party President nihna chu midang kuta dah tumna chak tak a lo chhuak a. Pu Duha chuan a la pawm tho zel a, chuhtu awm lovin MP a ni ta a ni. Mahse, ertute tum ang Party President atanga paih chu a lo rem si lo, MP leh Party President chu a ni kawp ta a. A dinhmun chu inbiakna atan pawh a tangkaipui zawk mah a. MP a nih lai hian Committee hrang hrang 12 zetah member emaw, Consultative memberin emaw a awm hlawm a. India MP rual Russia rama an kal tumin hruaitu a ni a. Mizoram khaw 36 tan Dak in a dil chhuak a, Aizawl Telephone Exchange lian leh Durtlang TV Station a nawr chhuak bawk. Tuirial Airfield a siam that tir a. Vai sumdawng Bank lem siam a umdarh vek bawk a. A MP nih chhung rei lotea a thil tihte chu helaia sawisen chi a ni lo.
A hmalam thu tam tak sawi kanin Zoram remna leh Muanna atana inbiakna chu a kal zel a. Pu Laldenga Delhi a chhuahsan, London a a thlawk thla India sorkarin a koh lawk bawk si loh avang leh Mizoram Congress chhungah remna tibahlah zawnga che an awm tak fo avangin Pu Lalduhoma meuh pawhin, hetiang a nih zel dawn chuan Congress huam chhunga awm reng ai chuan zalenin, mipui rualin, a tul leh chaw nghei tlaivar pawh hmanruaa hman tul dawnin a hre ta a. A mi rin em em, Kolasib Block President hnenah February ni 17, 1986 khan lehkha-ruk a thawn ta a. Pu Sangkhuman a lo chhiar chuan, ngawi rengin, mittui tla zawih zawih chungin a ding ta reng mai a. Thianteho ngaihtha lo chuan an zawt sek a, a tawpah pakhat chu a hrilh a, a darh chu a ni ta mai a. Ram tinah, chanchinbu-ah te a lo chhuak a, Assembly-ah Pu Lalhmingthanga’n a chhiar chhuak a, Zoram boruak a danglam ta hawk mai a ni.

“Ka lehkha thawn a ni love, dawt a ni e,” tia pha leh turin Lt.Governor leh SIB te chuan Pu Duha chu an thlem nasa, mahse a pha thei si lo. Thla a lo vei meuh chuan boruak awmdan a chiang tual tual a. Remna sual chhuak tur chuan mipui nawlpui nena theihtawp chhuah a ngai dawn ngei a ni tih a hmu chiang tial tial a. 1986 March ni 1-ah OB meeting kovin Party President a nihna atanga banna a thehlut ta a ni. 
Chutianga remna kawng tih bumboh a lo nih takah chuan Congress Party hruaitu zinga remna duhtu pawl GS rual, Secretary rual, Thalai, Executive Member, Mahila hruaitu rual leh Organiser leh mipui engemaw zatin Congress for Peace an din ta a ni. Vanapa Hall-ah Public Meeting neiin Office an luah hrang ta a, thingtlang lamah zinin thla 2 chhung lekin Unit 400 lai an din ta mai a. April thlaa Delhi an zuk kal chuan Party President atanga a banna chu an lo pawm awzawng lo mai, a dinhmun chelh zui zel turin an lo ti. Ani chuan remna leh muanna kawng atana hmanruaah a hmang ve thung si. Hetih lai hian Mizoram Congress chuan kum 6 atan Party atangin an lo hnawtchhuak ve mek bawk a. Hei hi Congress atanga a ban dan leh “Dinhmun duh” ‘Zuanglawr” an tih dan chu a ni.
A hma chhawp hlen a ngai, engmahin a dal tur a ni lo. A hmaa tih tur pawimawh lutuk ti tur chuan MP nihna atanga ban theihna tur hial pawh nise a tul anih phawt chuan a pawi ti tawh bawk hek lo. He tih tur pawimawh lutuk ti tur hian mi engemaw zat thawhpui tur ‘thahrui’ a mamawh avangin Congress for Peace Mizo Union Party chu chhunfinin May ni 14, 1986 ah Party thar Mizo National Union (MNU) a lo ding ta a ni.

A tul ang zela dinhmun leh nihna pawh chan huama hetiang khawpa huaisena Pu Duha’n hma alak tak zel avang hian All Party Joint Meeting pawh an lo phur lehzual ta a. Action for Peace Committee te dinin SJAC pawhin 1986 May thlaa MLA bang vek turin na takin an nawr ta hial a. June ni 3 ah SJAC chuan ram pum huap Band hlawhtling takin an siam a. Remna leh muanna duh tak taktute chu hlawm khat lianpui-in an lo awm ta a ni.
Arjun Singh-a pawhin Pu Laldenga biak chu a lo duh ve leh ta hial a. Inbiakna chu chak taka a kal theih nan June ni 23-ah Secretariat tualah chawnghei rawt a ni leh ta. Pu Lalduhoma hova zirlai rualten Police tawn tlanga chaw ngheina hmun tur an thlen chuan Telegram a lo thleng chawpchilh ta mai a. “Chaw nghei lo ti tawp ula, Inbiakna tih fel tep a ni,” tih lam thu a ni deuh ber a. Chawnghei chu ti tawp thei niin an inhre lo. June ni 27-ah phei chuan Band siam an tum leh ta deuh deuh a. Law & Order dinhmun avang ngawt pawhin Mizoram sorkar chu hun rei daih tur chi a ni ta lo. Mizo mipui thawmin Delhi tlang a nghawr nghing ta si. Tichuan, 1986 June ni 30 zan dar 9:15 Peace Accord chu ziah fel a lo ni thei ta a ni. Remna sign zawh a nih veleh hian Laldenga chuan Pu Duha chu telephone-a rawn bia-in lawmthu a rawn hrilh nghal a ni. Mizoram leh Aizawl khawpui pawh hlim leh lawmin a tlaivar a ni ber.
India leh MNF inremna atana Pu Lalduhoma palai hna thawh kan hriat bakah hian palai hna dang pawh a lo thawk fe a ni. Irag sorkarin Kuwait a run a, nasa taka an indo lai khan India chu zawlbik nei lo ram 100 zinga Chairman a nih lai a ni a. Chairman a nihna angin Remna Palai tirh a tul tlat mai a. Pu Lalduhoma leh MP dang pahnih chu Remna Palai atan ruat an ni a. Pu Duha hruainain palai hna chu hlawhtling takin an thawk nghe nghe a ni.
Russia ram khawpui Moscow-a Russia leh a zawl bik ram 45 te intawhkhawm tum khan India pawhin MP 17 lai a tir ve a. Chungho hruaitu atan chuan Pu Lalduhoma chu ruat a ni tlat. A ho chuan an han kal ve a, ram hrang hrang hruaitu rual intawhkhawmnaah chuan Mizo tlangval chu a Chairman tluan chhuak zak a ni. Hetiang khawvel ram ropui intawhkhawmnaa Chairman hna thawk thei hi Mizo hmeichhiate hian hring leh tak ang maw ?
Mizoram Accord chu ziah fel a lo ni ta a. Remna a awm theih nana Pu Lalduhoma’n dinhmun leh nihna a chan nasat zia te, a vahvaih rei zia te, chung chuan a tawpah hlawhtlinna a rawn thlen ta a ni tih pawh a lang. India ram leh Mizoram mipui chang nilovin World Development Parliament chuan Pu Lalduhoma’n Zoram Remna leh Muanna a tana a thawh ve te an hriatpui a, kum 1987 India Republic Day khan Doctor of Phylosophy (Ph.D) an hlan ta hial a. IPS nihna atang te, Congress President nihna atang te, MP nihna atang tein Zoram tan a zuang chhuak a, nihna sang tak atangin a hniam zawng zelin Zoram tan a inhlan a ni ti pawhin kan sawi thei awm e.


Image may contain: 1 person, smiling, shoes, tree, child, beard and outdoorRebecca Saimawii, tuna phai lama Personal Fitness Trainer/Workout Designing leh Sports Nutritionist course kal mek chuan a piancham (1st sept) lawmna atan Thisen(whole blood) a vawi 53na a pe. Thisen var (plasma) hi vawi 3 pe tawh bawkin,a thisen pek zawng zawng hi unit 56 a tling tawh ani..





A piancham hun lai hian a zirlaiah test an neih dawn avangin a pe thei dawn loh a vangin ,nimin khan a pe ta zawk ani.! "Fitness lama Mizo mipui te tana malsawmna ka nih theih takin,hemi course hi ka zawm ani. Ka tuina ber a lo ni sa bawk nen. Tin,thisen hi Pathian malsawmna leh khawngaihna avang a midangte pe thei ka ni a. Chapopui emaw hmingthat zawnna'n emaw a hman chi ah ka ngai lo. Hmangaihna atanga luangchhuak a ni", tiin a sawibawk ani...

A pian cham damtaka thleng tur in kan duhsakna kan hlan e....

Image result for tenderThe Chief Executive Officer, Mizoram Rural Roads Development Agency Re-Invites Tender vide Re-NIT No. 2/MiRRDA/PMGSY/2016-2017 for 24 nos. of roads. Details can be had from the website
Last date of Submission of Bid Online is  21st August, 2017
Pre-Bid Meeting will be held on 14th August, 2017 in
the office of the Chief Executive Officer, Mizoram Rural Roads Development Agency

Sd/-
(R.VANLALTLUANGA)
CEO, MiRRDA
&
Engineer-in-Chief, PWD




Image result for vanlalruata prismHei hi kan ram Mizoram hi kan ram, kan thlahtu ten, keini leh kan tu leh fa lo la awm tur, an thlahte tana luchhum banchhum huama sa leh ral laka an lo humhim thin a ni a. A leilungah hian kan thlahtu te leh kan ram chhantu te tisa leh ruh te a awm a. Khawvel hriat tham hnam ni tura kan chakkhai leh ei leh in tur mamawh te chu kan Pathianin he leilungah hian a dah vek bawk a. A neitu kan nih avangin a enkawl leh venhim hi kan kuta awm, kan mawhphurhna a ni.


Sorkar kan ni
Sorkar hi keimahni, a ram chhunga cheng mihring te hi kan ni a. Prism chuan, “Sorkar hi mipui ta, mipui tân liau liaua ding leh engtiklai pawha mipui that nâna hmalatu a ni,” tiin ngaihdan kan nei a ni. Ram khata cheng mihring te hian kan zavaia inenkawlnan inthlunkhawmna, kan tana Dan leh inkaihhruaina te siam a, kan tana hnathawk tur kan mamawh a. Chutianga ram khat inenkawlna tura kan siam chu sorkar hi a ni a. India Danpui bultanna thu chu, “We, the people of India,…” tih a ni a. Hei hian sorkar hi thil hranpa, amaha awm ni lovin keimahni ho, kan din leh kan ta, kan inenkawl nana kan siam a ni tih a tilang chiang hle.
Chu kan sorkar chu kaihruai turin kan aiawha rorel tur kan thlang chhuak a, a inenkawlnan leh kan tana hna a thawhnan kawng hrang hrangin pawisa kan thawhkhawm a, kan pawisa thawhkhawm enkawla kan tana hna thawh nana hmang a, a tul ang zela hna thawk turin hlawh neiin mi thenkhat kan ruai a bawk a ni.




Chu sorkar chu kan siam, kan pawisa thawhkhawm hmanga kan enkawl anih avangin kan ta a ni a. Kan ta anih avangin a chhiat a thatah mawh kan phur a, sorkar tha tak kan neih theih nana mahni theihna zawn theuha hnathawh hi kan mawhphurhna, a bata kan bat a ni.
Sorkar pawisa hi kan ta
Sorkar hian pawisa a nei lo. Sorkar pawisa nia kan sawi thin hi hnam fing zawk te chuan mipui pawisa (public money) tiin an sawi thin a. A chhan chu mipuiin kan thawhkhawm anih vang a ni a. Chhiah leh fee chi hrang hrang hmangin pawisa kan thawhkhawm a, he kan pawisa thawhkhawm hi sorkar pawisa nia kan ngaih thin hi a ni. Fee kan pek hi chu kan hrechiang thiam viau a, chhiah kan pek dan hi mipui hian kan hrethiam tawk lo fo thin a. Sumdawng leh mi hausa chauhin emaw chhiah chawi kan ti fo thin a. Sumdawng leh mi hausa te chhiah pek emaw kan tih hi keimahni pek vek a ni tih hi hriatthiam a tul a ni. Entirnan, sumdawng hoin bungrua an hralhin cheng za zelah cheng li chhiah chawi ta se. Sumdawng chuan a chhiah chawi tur chu bungraw manah a belh a, kan lei khan kan pe tel ta a. Tichuan, keimahni pek chu chhiah pek hun a lo thlenah sorkarah a chhunglut ta thin a. Chuvang chuan chhiah petu tak tak chu keimahni mipui mimir hi kan ni a. Thil kan lei apiang hian chhiah kan chawi char char a ni. Education (zirna) hi sorkarin a ngai pawimawh em em a. Chuvang chuan central sorkar hnathawk te chu an hlawh atangin education cess sorkarin a lak sak (cut) reng a. Mobile phone bill kan pek te hian education cess kan pe tel ziah a. Education bik phei hi chu kan chhiah tlingkhawma enkawl anih piah lamah heta hman tur bik hi kan pe reng bawk a ni.
Sorkar hnathawh hi kan ta
Sorkar hmalakna zawng zawng hi keimahni mipui tan veka tih a ni a. Kawng laih te, Hall sak te leh hydel project siam te, tuilak te leh hna tinreng hi mipui tan veka ruahman a ni a. A thawhna tur sum hi kan thawhkhawm sa a ni a. Kan tana ruahman, kan pawisa hmanga thawh anih avangin sorkar hnathawh zawng zawng hi kan ta a ni.
Kan mawhphurhna chu Sorkar hnathawh zawng zawng hi kan ta leh kan ta tur anih avangin a puitlin theih nana kan theihna zawn theuh atanga hma lo lak hi kan mawhphurhna a ni. Minister leh MLA te hi kan aiawha rorel tura kan thlanchhuah an nih avangin anmahni zarbuaitu, an zar zo tum phet tur ni lovin tha taka hna an thawh theih nana tanpuitu tur kan ni a. Sorkar hnathawk te hi sap hovin chhiahhlawh (government servant) tiin sawi thin mahse kan tana hnathawktu an nih avangin tha taka hna an thawh theihnan kan tanpui tur a ni a. Sorkarin kan tana ruahmanna a siam leh hna a thawh tihchingpen tum an awm chuan kan veng tlat tur a ni.
Awmze neia ruahman sa
Sorkar hmalakna – kawng siam, in sak etc. te hi a thawh hun chhung tur te, a len zawng tur te leh hmanraw hman tur te ruahman fel sa vek a ni a. Contract-a miin an thawk anih pawhin ruahman lawk ang thlapa an thawk pawha help awm tura ruahman sa a ni a. Hunbi tiam anga hna thawh anih leh nih loh te, a len zawng tur ang anih leh nih loh te, hmanraw ruahman ang an hman leh hman loh te leh chu ruahmanna chu a nih ang a puitlin theih nana hma lo lak hi kan bat a ni a. Ruahman ang lova hnathawk te chunga action lak anih theih nana hnathawh hi kan mawhphurhna a ni.
Duh neih a ngai
Kan ramah hian Inthlan hmangin ram hruaitu kan thlak thin a. Kan thlak chhan ber chu an thil tih dan kan duh loh leh nin vang a ni a. Mahse kan thlakna te chuan kan beisei angin hna an thawk lo a, kan thlak leh mai thin a. Helaiah hian harhchhuah a hun tawh a ni.
Mipui hian sorkar in ti se kan duh chiang taka kan siam fel a ngai a. Sorkar hmalakna tura kan duh- kan ram pumpui tan emaw, kan bial tan emaw, kan khaw tan emawa duh chiang tak kan neih chuan chu chu sorkar chuan a ti ngei ngei ang tih kan hriatthiam a, chutiang tur chuan hma kan lak ho a tul a ni tih hi hre thar i la. “Pu Gandhi-a chuan hmalakna tur ruahmanna kan siam reng reng hian tihhlawhtlin anihin mirethei mittui a hru hul tur a ni a ti (Gandhiji’s strikingly simple criterion was that every action proposed or contemplated, should in its implementation wipe the tears of the poor and downtrodden person),” tia President ropui APJ Abdul Kalam-a thusawi kha hre reng i la. Duh kan thlanna kawngah kan retheihna khur atanga min hruai chhuak thei tur chi i ngaihtuah ang u.
Together we can make a change
Ram hruaitu ten tha taka hnathawh duh ngawt mahse midangin kan puih loh chuan hna thawh that ngawt theih a ni lo a. Sorkar hnathawkin tha taka hma lak tum ngawt mahse midangin kan puih loh chuan engmah a ni thei lo a. Mipui hian thil tha duh ringawt mah ila a fawng chelhtu ten an thawh that duh loh chuan awmzia a nei lo a. Chuvang chuan kan zavaiin- ram hruaitu te, sorkar hnathawk te leh mipui hian kan ramin hma a sawn theihnan hma kan lak theuh a tul a. Mipui in tanrual kan thiam a tul a. Prof. Amartya Sen sawi, “Mirethei leh sorkar zar zo ve pha lo te hian awmze neia inhlawmkhawm a, sorkar atanga an hmasawnna tur chanvo nawr nachang an hriat chuan democracy sorkar chuan a tihhlawhtlin sak thin a. A tihhlawhtlin duh loh chuan sorkar chu a tla mai thin. (If the poor and the dispossessed section of the society demand their legitimate share of development in an organized manner, the system under a democratic set up is bound to respond. If it does’nt, it will do so as its own peril),” a tih hi thudik anih zia khawvelin a hmu tawh a ni.
Nang leh kei emaw, kan ram hruaitu zinga tu ber emaw hian mahniin kan ram siamtha turin engmah tih theih kan nei lo a. Kan ram siamthatnan hian kan tanrual a ngai a ni. Tunlai hian kan ram hmasawn danah tumah kan lungawi tawk lo a. Mipui te, politician te leh sorkar hnathawk tu pawh mai hi kan lungawi tawk lo vek a. Chutihlaiin tumahin hma kan sawn theih loh chhan hi a mawh kan la ngam lo a, kan inmawhpuh kual vek a. Hei hi kan sim a hun tawh a ni.
Kan ram siamtha tur hian mipui te, politician te leh sorkar hanthawk te hian mawhphurhna leh tih tur kan nei vek a. Kan mawhphurhna theuh hriaa kan kova kan nghah ngam a, kan tanrual chuan kan ram hi kan siamtha dawn a ni.
Enge kan tih theih
 Tunah hian kan ram kalphung hi a dik lo laklawh a, hma kan sawn chak thei lo a ni. Kan ram inrelbawlnaah hian department ten ramri intawm an nei lo a, sorkar hmalak dan tur ruahmanna siam (planning)-ah department hrang hrang inrawnkhawma ruahmanna intawm awmze nei siam a awm ngai hek lo a. Hmun bik (khawmal huam, constituency huam etc.) tana ruahmanna siam a awm bawk lo a. Hetiang ti tur hian Department inawpna kalphungin a zir hek lo.
Khaw thenkhat phei chuan kum tam tak te development hnathawh an chang pha lo hial a. A mihring cheng tam dan azira khuain infrastructure a neih tur ruahman lawk a awm hek lo a. Kan development hi a kai rual lo a, chumai ni lovin kan khaw mamawh leh dinchhuahpui tur hna rawn thawk se tia duhthu kan sam thin thawk hauh si lovin kan mamawh lem loh development hna te kan khuaah an rawn thawk ang thut thut lawi a. Kan khuaa sorkarin hna a rawn thawh hi kan tangkaipui lo fo thin a. Hemi kalphung siamthatnan hian mipuiin hma kan la thei a ni.

Let my people go (Exodus 9:1)
– Rev. Dr. K. Thanzauva
Kum 2016 kum thar tukah thu ka sawi dawn a. Pathian hnenah thuchah dilin ka tawngtai a. Hun rei tak kal a, ka tuipui em em Exodus chu ka rilruah a nung thar hle a. A tirah Mizo Exodus tiin ka ngaihtuah a, mahse a zau lutuk a, tichuan MIZORAM  ECONOMIC  EXODUS tiin kum thar tukah chuan Sermon ka sawi a. Ka rilruah a nung reng a, kawng hrang hrangin, hmun hrang hrangah ka sawi a. Exodus a tulna chhan chu tuna kan dinhmunah kan lungawi lova, tichuan vision kan nei a, chu vision chuan kan saltanna atang kal chhuak a, ramtiam pan turin min nawrchhuak thin a ni.




ZORAM VISION:  Pu Rokunga chuan “Kan ram mawi chullo la parin vul leh zual la, thangthar hmatiang sawnna tur khua sei leh se” a ti a.  PRISM ho chuan Corruption Free society an thlir a, MNF  chuan Independent Zoram an lo thlir tawh thin a,  tunah tak chuan Zoram hmasawnna tur SEDP an siam a. ZNP chuan Mizo Nationalism tundin an tum a. ZDF chuan Decentralization an buaipui a. Zoramthar ho chuan theocracy an buaipui a. Congress ho chun NLUP chhun-zawmnan NEDP an buaipui a. PC ho chuan Zoram intodelh nan Six Basic Needs an buaipui a, kan vai hian HMASAWNNA ZORAM (Developed Mizoram) hi kan thlir a, sawi dan kawng hrang hrang in kan sawi mai a ni. Heng zawng zawng hi la khawmin: Dikna, Hmasawnna, Lungrualna, Chullo tur Zoram (DHLC)ka ti ve ngawt a ni.
RAMTIAM (THE PROMISED LAND): He kan Zoram hi chhengchhe hle mahse kei ni zofate tan chuan Ramtiam ( Promised Land) a ni. Run leh Tiau lui kanin he ramah hian Lalpan min hruailut a, min humhim a ni. China leh Myanmar ramah lo chambang ila chuan hnehchhiah leh awpbehin kan awm ka ring. Tripura leh Assam phaitual  thleng thla ila hnehchhiah leh awpbehin kan awm ka ring. Chanchin Tha dawng  lo ila chuan Hindu hnamchhia Dalit kan nih ka ring. Kan Missionary ten Chanchin Tha min hrilh a, Kristian kan ni a, Lehkha min zirtir a- India Sawrkar tha tak hnuaiah District Council neiin, UT ni a inzir chho zelin State hial kan ni hi Lalpa ven himna leh malsawmna a ni a. Lalpa kan Pathian, kan Mis-sionary-te leh kan ram hruaitute hnenah lawmthu ka sawi a ni. Lalpa remruat dan hi a makin a ropui.
ZOFATE SALTANNA: Kum 1972 UT kan ni atangin kum 45 mual a lo liam ta reng mai. Chutih rualin technological revolution in min man a, globalization in min rawn chim ta bawk si a. Hmalam pan a chak taka kal a tul laiin, kal ngaihna hre lo hian kan buai em em ni hian ka hmu a. Kan hruaitute thu neihna inchuhin an in chirhtheh vak vak mai ni hian ka hri a. He ramah hian salah kan tang a ni. 1) Dependency (vehburkhawn economy) salah kan tang, 2) Subsistent economy (tlachawp economy) salah-ah kan tang reng mai, 4) Party politic salah kan tang, 5) Politicalized education salah kan tang, 6) Ruihna bawiah kan tang, 7) Moneycracy (Sum salah) kan tang.

EXODUS: HETA TANGIN I KAL CHHUAK ANG U.
SUM BAWI ATANGA CHHUAK IN DEMOCRACY AH I LUT ANG (FROM MONEYCRACY TO DEMOCRACY): India independence khan kan Lalte ban in Democracy (Mipui rorelna Sawrkar) kan lo nei ve ta a. Kum 1952- 2017 kum  65 mual a lo liam meuh chuan Democracy kha Moneycracy-ah a chang ta der mai. Tichuan POLITICAL VICIOUS CIRCLE ah kan tang ta a ni. Tunah political revolution kan mamawh a ni. Tunah hian sum seng vak lova in candidate ngam kan zawng a ni.
Khawvel politic dang lam chu hetiang deuh hi a ni: 
1) Theocracy: Sakhaw rorel hun a liam ta, mahse Muslim ram then khat chuan an la hmang tho;
2) Autocracy/Monarchy: Mimal lal rorelna hun pawh a liam, mahse hmun then khatah la hman a ni;
3) Oligarchy: Hmun then khatah thiltithei leh mithiam intelkhawmin ram an hruai baw;
4) Democracy: Mipui rorelna hun a lo thleng ta. Zoram ngei pawhin kum 65 kan hmang ta;
5) Plutocracy/Moneycracy: Tunah chuan Democracy chu Moneycracy-ah a chang zo ta. He sal atanga tal chhuah hi a tul a ni.
JUBILLEE SALCHHUAH DAR TUM ANG U: Kum 2018 Elec-tion-ah hian Jubilee dar i tum ang. Moneycracy sal atanga chhuakin, khawvel hian mak tiin Lalpa ropui zia an hmu dawn a ni.

Sorkar hmalâkna mipui tâna hriat theihna tur Dân thar ‘Right to Information Act, 2005’ hman tangkai anih theihnan leh Mizoram hmasawnna hnathawh te tha taka a kal theih nana hma la turin PRISM hi kum 2005 tawp lam atang khan din tura hma lak tan niin March 22, 2006 khan pawl din remtih a ni a, April, 2006 khan pawl anga felfai taka hma lak tawh a ni. Uluk taka ngaihtuahna hman anih hnuah pawl dincham atan hian August 1, 2006 chhal a ni a. November 19, 2007 khân Mizoram sorkar-ah register a ni a. A Registration No. chu MSR 96 a ni.




PRISM hi a hming pum chu ‘Peoples’ Right to Information and Development Implementing Society of Mizoram’ a ni a. ‘Mizorama Right to Information Act leh hmasâwnna hnathawh tihhlawhtlin nâna mipui thawhhona pâwl’ tihna a ni a. A hming phuah dâwn hian a lamtawi hi neih hmasak a ni a. Science hmanraw chi khat prism hming châwia a hming hi phuah a ni.
Science hmanrua, ‘prism’ hmanga ni êngzung kan lâkkawi (refract) chuan mitlâwnga kan hmuh theih si loh ni êngzunga chhimbâl rawng mawi tak awm hi fiah taka hmuh theih a ni a. Chutiang chiah chuan kan pâwl, PRISM hian kan awmphung pangngaia a nihna kan hriat theih loh sorkar hmalâknaa thil kal dan dik tak kan hailangin mipui hriat turin kan puangzâr dâwn a ni, tih rilru put avanga a hminga PRISM vuah kan ni.
PRISM ngaihdânah chuan, “Sorkar hi mipui ta, mipui tân liau liaua ding leh engtiklai pawha mipui that nâna hmalatu a ni a. Sorkarin mipui tâna ruahmanna a siamte hi tihhlawhtlin chu nise kan ram hi khawvela ram awhawm ber leh changkâng berte zing ami ni tawh tur a ni a; mahse, tûna kan awmdan chu heti mai hi a ni si a. Hei hi a chhan chu mi tuten emaw mipui leh ram tâna sorkar hmalâk tur an lo tihchingpen thin vang a ni. Tûn atang hian sorkar hmalâkna hi tluang takin kal se kum 20 lo awm leh turah chuan ram awhawm leh chen nuam berte zingah a awm thei ang tih hi kan ring tlat a. Chuvang chuan sorkar hmalâkna tichingpen thintute hi kan zavaia tân, mipuiin a huhova do rawn a tul a ni,” kan ti a, PRISM hi kan din a ni.
Tichuan sorkar hmalâkna hlawhchham nachhan chu kan zawng ta a. A chhan lian ber chu corruption – mipui chanai leh hmasawnna hnathawhna tur sum eirûk te, induhsakna hleihluak te leh a hman lohna tura sum pawhpên te a ni tih kan hmuchhuak a. Corruption zual zêl chhan tam tak zinga a bulpui 3 nia kan hriat te chu heng hi an ni :
  1. Mi corrupt-ten Dân hremna an tawh thin loh vang.
  2. Kan politic khelh dân that tâwk loh vang.
  3. Kohhran leh NGO tam zâwkin corruption kan pawm vang.
Hêngte avang hian RTI hmangin sorkar document kan la chhuak thin a. Chung te chu zirchiangin sorkar hmalakna monitor leh evaluate turin a hmunah te kan tlawh a. Siamthat theih tur chi chu siamthat anih theihnan sorkarah rawtna kan thlen thin  a. Thil diklo titute chungah Dân hremna lek a nih theih nân PIL te file in FIR te kan thehlut a, thuneitu hnenah te kan zualko bawk thin a. Corruption do kawnga hma la tur leh thawhpui atan pawl hrang hrang kan sawm thin a. Mi dik lote tihmualpho nân thil dik lo kan puangzâr thin.
Kan ramin hma kan sawn chak loh chhan pawimawh tak Politic kalphung tha lo hi siamthat tumin Election Watch leh Mizoram Watch programme kan kalpui a. Mipui te tihfin leh tihhuaisen a, an development rights hrilhhriat leh chung chu phut ngam tura siam tumin public education leh human rights vawnhim kawngah theihtawp kan chhuah a.
Ram hruaitu ten vision leh development plan tha an neih loh avangin Mizoramin hma kan sawnpui ngei tur development plan tha kan neih theihnan hma kan lak mai bakah kan ram economy siamtha turin land reform leh tax reform kan buaipui bawk a.
Prism hi voluntary organization a ni a. Sorkar atangin tanpuina kan dawng ngai lo tluk a ni a. Sum leh paia kan innghahna ber chu keimahni – hruaitu te leh member te pawisa thawhkhawm a ni a. Genral Headquarters-ah chuan nihna nei ten thla tin thawhlawm kan thawh theuh a, meeting kan neih leh programme kan neih apiangin thawhlawm kan khawn bawk a, chumi sum hmang chuan kan inenkawl a. Programme lian tham kan buatsaih in sumdawng thenkhatin an sponsor thin a. PIL file tur erawh chuan min phurpuitu mi hausa ho in donation min pe khawm thin a. NGO dang pawhin pawisa min tumpui fo thin. Sum leh pai kan neih loh avangin sorkar hmalakna enfiah tur leh Social Audit nei tura kan zinchhuah hian kha thil phurpuitu tu te emaw in pawisa min thawh sak thin a. A chang chuan kan kalna khua ami ten kan kalna senso min tum sak thin a ni.
Mizoram chhunga thil tha lo, kan hmasawnna daltu te hi Pathian duh dan leh Dan hmanga theihpatawpa do tura indin kan ni a. Mi dang pawh Dan zah leh zawm tura kan phut avangin a theih chin chinah entawn tlaka Dan zah leh zawm kan tum tlat a ni.
Hma kan lak dawn reng rengin thil pathum – 1) Pathian duh zawng a ni ang em? tih te, 2) Kan ram leh hnam tan a tha ang em? tih leh 3) Mipui tan a tha ang em? tiin kan ngaihtuah thin a. Keimahni mimal tana a that leh that loh tur kan ngaihtuah tel ngai lo a. Regional organ leh member zawng zawng te pawh hetiang hian uluk taka hmalakna leh thiltih tur te ngaihtuah thin turin kan duh a ni.
Prism hian kan ram hmasawnna tura sorkar hmalakna tihlawhtling turin mi zawng zawng kan pawimawhah kan ngai a. Chuvang chuan sorkarin ram leh mipui tana tha tura hma a lakna tihhlawhtlinna tura sorkar tanpui hi kan batah ngaiin kan hna ber pawh a ni a. Chutihlai chuan sorkar in ram leh mipui tana thil tha lo a tih dawn chuan dodal zel turah kan ngai a. Hetianga hma kan lak avang hian a chang chuan
thuneitu te nen kan inkarthu a chhe thin a. Pathian duh zawng leh ram leh hnam tana tha tur nia ngaia hma la kan nih avangin kan thiltih kan tlanchhiat san ngai lo a. Tawrh a tul pawhin kan tuar mai thin a ni.
Khuarel kalphung pangngaiah hian thil eng pawh ti ila kan thiltih chuan dodalna a nei ngei ngei (action a awm chuan reaction a awm ngei ngei) a ni tih hi Prism member te chuan kan pawm thlap turah kan ngai a. Kan hmalakna avanga dodalna hrang hrang, thlem leh vau thlenga kan tawhin min dodaltu te chu kan haw tur a ni lo a. Khuarel kalphung angin thil a lo thleng a ni tih pawm thlap turah kan ngai a ni.
Prism hian, a tirah chuan, member tam tak neih tul kan ti lo a. Mi tlemtein fir taka pawl kalpui a, Dan hmanga hma lak kan duh a. Amaherawh chu, kan hmalakna ten hmun hrang hranga member kan neih a ngaih zia a rawn tarlang ta a. Sorkar Department te Action Plan lak chhuah a, hnathawhna tur khua ami ten an lo hriat chuan hnathawh a tha dawn a ni tih kan hre chhuak a. Chumai bakah hmun hrang hranga member kan neih chuan nasa zawkin corruption leh corruption ti thin te kan nekchep thei dawn a ni tih leh kan hmalaknain ngaihpawimawh a hlawh zual dawn a ni tih kan hrechhuak a. Kum 2011-12 financial year atang khan hmun hrang hranga regional organ din zai kan rel ta a. July, 2011 atang khan kan indin darh ta a ni.
Kan hmalakna hi hlawm 7 – 1) Anti-Corruption, 2) Economic Reform, 3) Election Watch, 4) Mizoram Watch, 5) Monitoring & Evaluation, 6) Public Education, leh 7) RTI Implementation-ah te kan then hrang a. Kan hriatchian tlannan tawi te te in hrilhfiah ang-
  1. Anti-Corruption: Corruption do hi Prism din chhan bulpui pakhat a ni a. Mi corrupt te hi ram leh hnam hmelma nia kan ngaih avang leh misual hrem hian amah leh midang te thilsual ti lo tura a veng theia kan ngaih avangin Dan hmanga mi corrupt te hrem an nih theihnan hma kan la reng a. Mipuiin mi corrupt te kan endawng theihnan leh corruption that lohzia kan hriat theihnan hma kan la reng bawk a ni.
  2. Development: Kan ramin hma kan sawn chak theih loh chhan hi hmasawnna tur ruahmanna tha kan neih loh vang ni pakhatin kan hria a. Chuvang chuan kan ramin hma a sawnpui ngei tur ‘development plan’ tha siamchhuah anih theihnan hma kan la reng a. Sorkar Department hrang hrangin kan rama ram neih (land holding) hrang hrang an tarlan belhkhawm chu kan ram aiin a zau daih mai a. Mi hausa ten ram zau pui pui an neih laiin ram tha neih tur hre lo tam tak kan awm a. Kan rama kum khata chhiah kan pekkhawm hi sorkar hnathawk thla khat hlawh daih vel chauh a ni a. Mi hausa chawi chi chhiah lak awm lak si loh a tam hle laiin mi rethei nghawng chhiah lak, lak loh pawha sorkar tana chawina ni miah lo tur lak tlat si a awm nual tih kan hmu chhuak a. Siamthat anih theihnan hma kan la reng a ni.
  3. Election Watch: Ramin hma a sawn chak theihnan ram hruaitu rintlak leh hnathawk thei neih a tul kan ti a. Chuvang chuan MLA inthlanah candidate rintlak an awm theihnan hma lak a tul kan ti a. National Election Watch zawmin India ram pum huapin pawl dang 1,200 vel nen tangrualin hma kan la a. Hemi kawngah hian chak zawka hmalak anih theihnan Janaury 26, 2011 khan State Election Watch Committee, Mizoram State kan din a. SEWC kan din avang hian election watch lama hmalaknaah kan zangkhai sawt kan beisei a ni.
  4. Mizoram Watch: Mizorama sorkarna siamtu party ten an election manifesto an ngaihthah thin leh, kan ram hruaitu te’n thil ho te te an ti nasa hle hi kan ram hmasawn chak theih loh chhan pakhat niin kan ngai a. Election manifesto hi ‘thlan tlin an nih hlauha an tih tur tiam’ anih avangin sorkar apiangin tihhlawhtlin an ba a. Chuvang chuan sorkar din atanga ni 100-na leh kum tin April leh October thlaa ‘sorkarin inthlana an party election manifesto an bawhzui dan thlirhona’ programme buatsaih thin a; kum tin December thlaa ‘ram hruaitu te thiltih ziahna lehkhabu chhuah thin’ leh sawiho thin kan tum a ni.
  5. Monitoring & Evaluation: Sorkar project, scheme, programme etc. hi mipuiin an thawh dan kan ngaihven a, kan lo thlir kar chuan hlawhtlinna sang zawk a awm theih kan ring tlat a. Mipuiin kan awmhmun theuh atanga kan thlir kar hunah phei chuan hmasawnna hnathawh hi a tha zawkin, a chak zawkin, a hlawhtling zawk ang tih kan ring tlat a. Kan theih ang angin sorkar hmalakna tlawha thla te la in kan zirchiang a. Mipuiin sorkar hmalakna kan enfiah a, a tul anga hma kan lak ngam theihnan khaw hrang hrangah zinin khaw mipui te nen an khuaa sorkarin hma laa a insawi te kan enfiah thin.
  6. Public Education: Ramin hma a sawn theihnan mipui kan finchhuah a, rilru dik kan put a, sorkar kalphung leh a hnathawh te kan hriat a kan ngaihven a tul kan ti a. Chuvang chuan mipui zirtirnan programme hrang hrang buatsaihin mipui hmuh theih turin kan thehdarh thin a ni.
  7. RTI Implementation: RTI lo awm avanga Prism hi lo ding a ni a. Chuvang chuan RTI tihhlawhtlinnan theihtawp chhuahin kan hmang a, thuneitu kan dawr a, midang te RTI hman dan zirtirin hmang turin kan tanpui a. August 1, 2009 atang khan RTI hmang duh te tanpuina tur atan RTI Help Centre, a hminga ‘INFORMA’ kan vuah chu kan kalpui a ni.
Hma kan lakin kan fimkhur em em a. Thil pawimawh chinah chuan information te RTI hmangin kan lakhawm a, kan zirchian hnuah a hmunah kan tlawh leh thlap thin a. Hetianga kan tih hnua Committee-a uluk taka kan ngaihtuah hnuah Advisory Board-ah kan thlen leh a, annin rem an tih angin hma kan la chauh thin  a. Hei hi kan chetsual ngai loh chhan pawh hi a ni pakhatin kan hria a ni.
Kan hmalaknain rahtha a chhuah hnem tawh hle a. Sorkara siamthat rawtna 56 kan thehluh te, thil kal dan tha tawk lo tia sawiselna 47 kan thehluh te, FIR 67 kan thehluh te leh PIL 13 kan file te avanga thil thleng langsar zual te chu-
  • Eiru chhuichhuah mi 300 an awm te,
  • Diklova Compensation hmuh tum mi 293 in an hmu leh lo te,
  • Chanai eiruk sak thlap tawh mi 107 pek let an ni te,
  • Diklova hnathawk tur lak ban leh mi 57 an awm te,
  • Dan kalha pawisa kawl man Rs 500 crores aia tama awm te a ni a. Kan chhut dan chuan kan hmalakna avanga public money (sorkar pawisa) dik lo taka kalral tur kan hmalakna avanga venhim awm hi cheng vaibelchhe 1,800 aia tam a ni.
Heng kan hmalaknain rah a chhuah te hi lawmawm kan tih laiin hengin ram hmelma eirukhmang a phawrhchhuah te hi Dan hmanga hrem an ni hlawm lo a. Thuneituten diklo taka an hum zel avangin hmalak dan thlak a tul kan ti a, kalphung tha zawk, ram chhan dan tur awm dawna kan ngaih laiin tihdan tur kan hre mai lo a, pawl tihtawp hial te kan rawt rum rum anih kha.
Amaherawh chu, pawl titawp lova nasa zawka hma la tura mipui nawrna avangin kum 2015 khan lian zawka kal kan rel a. Headquarters leh Branch te kan hawn belh a. Member inziaklut pawh nuai chuang kan nei chho ta thuai a ni.
Hetianga kan pawl kan tihlen tak hnu hian, March ni 22, 2017-a kan Khawmpui Lian vawi 12-na chuan kum 2018 MLA Inthlana ‘Rorelna Dik leh Sorkar Tha’ din tura hma lak a rel ta a. Hemi bawhzui hian Mizoram MLA Inthlanpui lo awm tur atan kan inbuatsaihin hma kan la ta a ni.

Facebook
Twitter
Go
Share

PRISM IN BRIEF
Prism
(As on June, 2017)
  1. Name: Peoples Right to Information and Development Implementing Society of Mizoram (PRISM)
  2. Address: A – 16, Upper Republic, Aizawl, Mizoram – 796 001 Ph. 0389-2324372
  3. Contact Person: Vanlalruata, President Ph.: 0389-2324372, 8730978085 Email: ruataprism@gmail.com / prisminfo2016@gmail.com
  4. Motto: Together we can make a change
  5. Establishment: 1st August, 2006
  6. Registration: Under Mizoram Societies Registration Act on 19th November, 2007 bearing Registration No. 96 of 2007-08
  7. Offices and regional units:
  8. a) General Headquarters, Aizawl
  9. b) Southern Headquarters, Lunglei
  10. c) District Headquarters: Champhai, Kolasib, Lawngtlai, Mamit, Saiha, Serchhip
  11. d) Sub-Headquarters: 59 towns and villages
  12. e) Branches: 347 villages
  13. Members: 1,00,000 plus
  14. Strength of General Headquarters Governing Body: 1 President, 2 Vice Presidents, 1 Treasurer, 10 General Secretaries, 4 Asst. General Secretaries, 12 Secretaries, 48 Advisory Board Members, 38 Executive Committee Members and 54 Organisers
  15. Working Committees and Cells in General Headquarters: Beihpui Committee, Documentation Cell, Establishment Cell, Finance Committee, Investigation Cell, Legal Cell, Organisation (External), Organisation (Internal), Political Affairs Committee, Programme Management Cell, Publication Cell, Research and Education Cell, Ram Zirtu Committee and Khaw Inawp Dan Zirtu Committee.
  16. Mission (area of operation): Anti Corruption, Development, Election Watch, Mizoram Watch, Monitoring and Evaluation, Public Education and RTI Implementation.
  17. Cooperation with 20 Organisations within Mizoram, 30 Organisations in NE Indian States, joined National Election Watch.
  18. Publication: 4 books, 24 booklets, 5 handbooks and 7 leaflets
  19. Major activities:
1) Collected 1,000 plus information by RTI
2) Conducted Social Audits in 21 villages (only Gen. Hqrs. activity)
3) Visited 100 plus government infrastructure projects to monitor and evaluate the works (only Gen. Hqrs. activity)
4) Submitted 53 suggestions regarding development to the authorities
5) Filed 2 PILs in Supreme Court and 11 PILs in Gauhati High Court
6) Lodged 67 FIRs to ACB and CBI
7) Submitted 43 complaints regarding development works to the authorities.
8) Conducted Election Watch in 2008 and 2013 MLA General Elections; 2009 and 2014 MLA Bye Elections and 2009 and 2014 MP Elections
9) Conducted 231 different awareness programme in different towns and villages
10) Published Mipui Manifesto (Peoples Manifesto) before 2013 MLA General Election
  1. Major Achievements:
1) Government Agencies’ investigations revealed 300 officials as corrupt
2) 293 false claims of compensation revealed and cancelled
3) 107 villagers (farmers) got their benefits (development shares) which are taken away by some officials
4) 57 unfair recruitment are cancelled
5) Government and its agencies seized / recovered more than 500 crores from corrupt officials
* We calculated that government saved more than 1,800 crores of public money from corruption because of our activitiesv
Powered by Blogger.